You have Javascript Disabled! For full functionality of this site it is necessary to enable JavaScript, please enable your Javascript!

▷ Learn languages: samoano-español FAATULAGAINA O LE GALUEGA AGA-CONSTITUCIÓN DE LA NACIÓN ARGENTINA ⭐⭐⭐⭐⭐

March 04, 2019

samoano-español FAATULAGAINA O LE GALUEGA AGA-CONSTITUCIÓN DE LA NACIÓN ARGENTINA


samoano
español
FAATULAGAINA O LE GALUEGA AGA
CONSTITUCIÓN DE LA NACIÓN ARGENTINA




SAUNOAGA
PREÁMBULO




O i matou o sui o tagata o le Atunuu o Atenitina, na matou potopoto i le Fono Aoao a le Itumalo Aoao e ala i le filifiliga ma le filifilia o itumalo o loo tusia, i le tausisia o pepa na i ai muamua, ina ia faavaeina ai le va o malo, faamalosia le amiotonu, e maua ai le puipuiga lautele, faʻaleleia le soifua manuia lautele, ma faʻamautinoa le lelei o le saʻolotoga, mo i tatou, mo a tatou fanau, ma tagata uma o le lalolagi oe mananao e nonofo i le eleele Atenitina: valaʻauina le puipuia o le Atua, punavai o mea uma mafuaaga ma le faʻamaoni: matou te faʻatonuina, faʻatonuina ma faʻatuina lenei Faavae mo le Atunuu Atenitina.
Nos los representantes del pueblo de la Nación Argentina, reunidos en Congreso General Constituyente por voluntad y elección de las provincias que la componen, en cumplimiento de pactos preexistentes, con el objeto de constituir la unión nacional, afianzar la justicia, consolidar la paz interior, proveer a la defensa común, promover el bienestar general, y asegurar los beneficios de la libertad, para nosotros, para nuestra posteridad, y para todos los hombres del mundo que quieran habitar en el suelo argentino: invocando la protección de Dios, fuente de toda razón y justicia: ordenamos, decretamos y establecemos esta Constitución, para la Nación Argentina.




VAEGA ONE
PRIMERA PARTE




Uluai Mataupu
Capítulo Primero




Tautinoga, aia tatau ma faʻamaonia
Declaraciones, derechos y garantías




Mataupu 1.- Ua faʻaaogaina e le Atunuu Atenitina mo lana malo le foliga o le malo feterale, e tusa ai ma le Faavae o loʻo i ai nei.
Artículo 1º.- La Nación Argentina adopta para su gobierno la forma representativa republicana federal, según la establece la presente Constitución.




Mataupu 2 .- E lagolagoina e le feterale le lotu lotu a Roma Katoliko.
Artículo 2º.- El Gobierno federal sostiene el culto católico apostólico romano.




Mataupu 3. O pulega o loʻo faʻaaogaina le malo tele, o loʻo nonofo i totonu o le taulaga ua taʻua o le Capital of the Republic e se tulafono faʻapitoa a le Koneferenisi, o le tuʻufaʻatasia na faia e se tasi poo le sili atu o tulafono a le itumalo, o le teritori o le a feteenai.
Artículo 3º.- Las autoridades que ejercen el Gobierno federal, residen en la ciudad que se declare Capital de la República por una ley especial del Congreso, previa cesión hecha por una o más legislaturas provinciales, del territorio que haya de federalizarse.




Mataupu 4.- O le Malo Tele e tuuina atu tupe a le Malo faatasi ai ma tupe a le Matagaluega o Tupe na faia mai le oloa o oloa faaulufale mai ma le auina atu i fafo, mai le faatauina atu po o le lisiina atu o fanua umia faaleatunuu, mai tupe maua a le Post Office, mai le isi saofaga o loʻo tuʻufaʻatasia ma le tutusa e le Fono Aoao a le Fono Aoao i le faitau aofaʻi, ma o nonogatupe ma aitalafu faʻapitoa na faʻatuina e le Fono e tasi mo faalavelave faafuasei a le atunuu, poʻo mo kamupani faʻapitoa a le atunuu.
Artículo 4º.- El Gobierno federal provee a los gastos de la Nación con los fondos del Tesoro nacional formado del producto de derechos de importación y exportación, del de la venta o locación de tierras de propiedad nacional, de la renta de Correos, de las demás contribuciones que equitativa y proporcionalmente a la población imponga el Congreso General, y de los empréstitos y operaciones de crédito que decrete el mismo Congreso para urgencias de la Nación, o para empresas de utilidad nacional.




Mataupu 5 .- O itumalo taitasi o le a latou faia se tulafono ia te ia lava o se Faavae i lalo o le faiga sui sui, e tusa ai ma mataupu faavae, tautinoga ma faamaoniga o le National Constitution; ma faʻamautinoaina le pulega o le amiotonu, lana pulega faʻale-malo, ma aoga tulagalua. I lalo o nei aiaiga, e faʻamaonia e le malo tele i itumalo taitasi le fiafiaga ma le faʻaogaina o ana faʻalapotopotoga.
Artículo 5º.- Cada provincia dictará para sí una Constitución bajo el sistema representativo republicano, de acuerdo con los principios, declaraciones y garantías de la Constitución Nacional; y que asegure su administración de justicia, su régimen municipal, y la educación primaria. Bajo de estas condiciones el Gobierno federal, garante a cada provincia el goce y ejercicio de sus instituciones.




Mataupu 6.- O le feterale e aafia i le teritori o malo ina ia mautinoa ai le malo o le malo, poo le teenaina o osofaiga mai fafo, ma le talosagaina o latou pulega faavaeina ina ia tausia pe toe faatuina, pe a na latou teena e ala i le fouvalega, po o le osofaia o isi itumalo.
Artículo 6º.- El Gobierno federal interviene en el territorio de las provincias para garantir la forma republicana de gobierno, o repeler invasiones exteriores, y a requisición de sus autoridades constituidas para sostenerlas o restablecerlas, si hubiesen sido depuestas por la sedición, o por invasión de otra provincia.




Mataupu 7 .- O galuega a le malo ma taualumaga faafaamasinoga a se itumalo e fiafia atoatoa i isi; ma le Fono Aoao e mafai e tulafono lautele ona fuafua pe o le a le ituaiga o faʻataʻitaʻiga o nei gaioiga ma taualumaga, ma aʻafiaga faaletulafono o le a latou gaosia.
Artículo 7º.- Los actos públicos y procedimientos judiciales de una provincia gozan de entera fe en las demás; y el Congreso puede por leyes generales determinar cuál será la forma probatoria de estos actos y procedimientos, y los efectos legales que producirán.




Mataupu 8 .- O tagata tagatanuu o itumalo taitasi latou te fiafia uma i aiā, avanoa ma faʻamautinoaga o loʻo i totonu o le suafa o le tagatanuu i isi. O le faʻasalaga o tagata solitulafono o se fefaʻasoaʻiga i le va o itumalo uma.
Artículo 8º.- Los ciudadanos de cada provincia gozan de todos los derechos, privilegios e inmunidades inherentes al título de ciudadano en las demás. La extradición de los criminales es de obligación recíproca entre todas las provincias.




Mataupu 9.- I totonu o teritori uma o le Atunuʻu o le a le toe i ai ni tu masani nai lo tagata lautele, lea o le a pulea ai le faasologa o tau o le a pulea e le Fono Aoao.
Artículo 9º.- En todo el territorio de la Nación no habrá más aduanas que las nacionales, en las cuales regirán las tarifas que sancione el Congreso.




Mataupu 10. - I totonu o le Malo e saoloto mai aia tatau o le taamilosaga o aafiaga o le gaosiga o le atunuu po o le gaosiga, faapea foi ma oloa o oloa ma ituaiga uma, auina atu i aganuu i fafo.
Artículo 10.- En el interior de la República es libre de derechos la circulación de los efectos de producción o fabricación nacional, así como la de los géneros y mercancías de todas clases, despachadas en las aduanas exteriores.




Mataupu 11 - O mataupu o le gaosiga o le atunuu po o le atunuu i fafo po o gaosiga, faapea foi povi o so o se ituaiga, e ui atu i le teritori o le tasi itumalo i le isi, e tatau ona saoloto mai aia tatau e ui i ai, e faapea foi o taavale, vaa po o manu ina ia feaveaia; ma e leai se isi aia tatau e mafai ona tuuina atu ia i latou, po o le a lava o latou igoa, i le moni o le malaga i le teritori.
Artículo 11.- Los artículos de producción o fabricación nacional o extranjera, así como los ganados de toda especie, que pasen por territorio de una provincia a otra, serán libres de los derechos llamados de tránsito, siéndolo también los carruajes, buques o bestias en que se transporten; y ningún otro derecho podrá imponérseles en adelante, cualquiera que sea su denominación, por el hecho de transitar el territorio.




Mataupu 12.- O vaa mai le tasi itumalo i le isi tagata e le tatau ona faia e ulufale ai, taula ma totogi totogifuapauina mo le mafuaʻaga o femalagaiga, e aunoa ma se isi mataupu e tuʻuina atu ai manaʻoga i le tasi vaʻa i luga o le isi, e ala i tulafono poo tulafono faatonutonu fefaatauaiga
Artículo 12.- Los buques destinados de una provincia a otra, no serán obligados a entrar, anclar y pagar derechos por causa de tránsito, sin que en ningún caso puedan concederse preferencias a un puerto respecto de otro, por medio de leyes o reglamentos de comercio.




Mataupu 13 .- O itumalo fou e mafai ona ulufale i totonu o le Nation; ae o se itumalo e le mafai ona faatuina i le teritori o se isi poo isi, e le o ni isi foi e mafai ona faavaeina, e aunoa ma le maliega a le Fono Aoao a le itumalo e fiafia i ai ma le Fono Aoao.
Artículo 13.- Podrán admitirse nuevas provincias en la Nación; pero no podrá erigirse una provincia en el territorio de otra u otras, ni de varias formarse una sola, sin el consentimiento de la Legislatura de las provincias interesadas y del Congreso.




Mataupu 14 .- O tagata uma o le atunuu latou te fiafia i aia tatau nei e tusa ai ma tulafono e faatonutonu ai a latou faamalositino; e aofia ai: ia galue ma faʻatino pisinisi faʻapitoa uma faaletulafono; e faʻatautaia ma fefaʻatauaʻi; ia talosaga i pulega; e ulufale ai, nofo ai, feaveai ma tuua le teritori o Atenitina; ia lolomiina a latou manatu e ala i le lomitusi e aunoa ma le faia o se moliaga; e faʻaaoga ma lafoai lau meatotino; ia galulue faatasi mo faamoemoega aoga; ia saoloto e tautino atu la latou tapuaiga; ia aoao ma aoao.
Artículo 14.- Todos los habitantes de la Nación gozan de los siguientes derechos conforme a las leyes que reglamenten su ejercicio; a saber: de trabajar y ejercer toda industria lícita; de navegar y comerciar; de peticionar a las autoridades; de entrar, permanecer, transitar y salir del territorio argentino; de publicar sus ideas por la prensa sin censura previa; de usar y disponer de su propiedad; de asociarse con fines útiles; de profesar libremente su culto; de enseñar y aprender.




Mataupu 14a .- O le galue i ona ituaiga eseese o le a fiafia i le puipuiga o tulafono, lea o le a mautinoa ai le tagata faigaluega: tulaga talafeagai ma tutusa galuega galue, itula faigaluega faatapulaaina; malolo ma totogi aso malolo; faʻasalaga talafeagai; telefoni feaveaʻi taugata tele; tutusa totogi mo le galuega e tasi; auai i tupe mama a kamupani, faatasi ai ma le pulea o le gaosiga ma le galulue faatasi i le pulega; puipuiga e faasaga i le faalēaogāina o tulafono; tulaga mautu o le tagata lautele; Faalapotopotoga faʻapitoa faʻapitoa faatemokalasi, faʻamaonia e ala i se faʻamatalaga faigofie i se resitala faapitoa.
Artículo 14 bis.- El trabajo en sus diversas formas gozará de la protección de las leyes, las que asegurarán al trabajador: condiciones dignas y equitativas de labor, jornada limitada; descanso y vacaciones pagados; retribución justa; salario mínimo vital móvil; igual remuneración por igual tarea; participación en las ganancias de las empresas, con control de la producción y colaboración en la dirección; protección contra el despido arbitrario; estabilidad del empleado público; organización sindical libre y democrática, reconocida por la simple inscripción en un registro especial.




Ua faʻamaonia faʻamaumauga: ia ulufale atu i maliega faʻasoa faʻatasi; falemaʻi i faʻasalaga ma faʻasalaga; le aia tatau e tau ai. O sui o le aufaʻatasi o fefaʻatauaiga o le a fiafia i faʻamaoniga talafeagai mo le faʻataunuʻuina o la latou pulega faʻatasi ma i latou e fesoʻotaʻi ma le mautu o la latou galuega.
Queda garantizado a los gremios: concertar convenios colectivos de trabajo; recurrir a la conciliación y al arbitraje; el derecho de huelga. Los representantes gremiales gozarán de las garantías necesarias para el cumplimiento de su gestión sindical y las relacionadas con la estabilidad de su empleo.




O le a tuʻuina atu e le Setete le lelei o le saogalemu lautele, lea o le a avea ma se uiga faʻavae ma e le mafai ona faʻaalia. Aemaise lava, o le tulafono o le a amataina: Inisiua soonafai, lea o le a pulea ai faalapotopotoga a le atunuʻu poo le itumalo ma le tamaoaiga ma le tamaoaiga, o loo faafoeina e vaega o lo o aafia ai ma le auai o le Malo, e aunoa ma le i ai o ni mea e saofaga ai; penisione ma penisione feaveaʻi; le puipuiga atoatoa o le aiga; le puipuiga o meatotino a le aiga; taui tau tamaoaiga o aiga ma avanoa i fale lelei.
El Estado otorgará los beneficios de la seguridad social, que tendrá carácter de integral e irrenunciable. En especial, la ley establecerá: el seguro social obligatorio, que estará a cargo de entidades nacionales o provinciales con autonomía financiera y económica, administradas por los interesados con participación del Estado, sin que pueda existir superposición de aportes; jubilaciones y pensiones móviles; la protección integral de la familia; la defensa del bien de familia; la compensación económica familiar y el acceso a una vivienda digna.




Mataupu 15 .- I le Atunuu o Atenitina e leai ni pologa: o nai tagata o loo i ai nei e saoloto mai le tauto i totonu o lenei Faavae; ma o se tulafono faʻapitoa o le a faatonutonuina ai le faʻamaitalafu lea e tulai mai ai lenei tautinoga. O konekarate uma mo le faʻatau ma le faʻatau atu o tagata o se solitulafono lea o le a nafa ma i latou e faʻafeiloaia, ma e le tusiupu poʻo le faʻatagaina aloaia. Ma o pologa o soo se auala e ulu atu e saoloto e le na o le laa i le teritori o le Malo.
Artículo 15.- En la Nación Argentina no hay esclavos: los pocos que hoy existen quedan libres desde la jura de esta Constitución; y una ley especial reglará las indemnizaciones a que dé lugar esta declaración. Todo contrato de compra y venta de personas es un crimen de que serán responsables los que lo celebrasen, y el escribano o funcionario que lo autorice. Y los esclavos que de cualquier modo se introduzcan quedan libres por el solo hecho de pisar el territorio de la República.




Mataupu 16 .- O le Atunuu o Atenitina e le ioeina mea e uiga i le toto poo le fananau mai: e leai ni avanoa patino poo suafa o le tamalii. O tagata uma e nonofo ai e tutusa i luma o le tulafono, ma taliaina i galuega e aunoa ma se isi lava tulaga nai lo le talafeagai. O le tutusa o le faavae lea o le lafoga ma totogi a le lautele.
Artículo 16.- La Nación Argentina no admite prerrogativas de sangre, ni de nacimiento: no hay en ella fueros personales ni títulos de nobleza. Todos sus habitantes son iguales ante la ley, y admisibles en los empleos sin otra condición que la idoneidad. La igualdad es la base del impuesto y de las cargas públicas.




Mataupu 17. - O le meatotino e le mafai ona taofia, ma e leai se tagata e nofo i le atunuu e mafai ona taofia, ae ona o se faasalaga e faavae i tulafono. O le faʻaaogaina mo mafuaaga o mea lautele, e tatau ona agavaa i le tulafono ma faʻamaonia muamua. E na o le Konekarate e tuʻuina atu saofaga na faʻamaonia i le Mataupu 4. Leai se auaunaga a le tagata lava ia e manaʻomia, sei vagana ai le tulafono poʻo le faʻasalaga e faʻatatau i le tulafono. O tusitala taʻitoʻatasi uma po o se tagata na te faia se mea na te faia le galuega, mea fou poʻo le mauaina, mo le taimi ua malilie i ai le tulafono. O le faoa faamalosi o meatotino e faʻaumatia e faavavau mai le Code Criminal Code. E leai se tino faʻaauupegaina e mafai ona faia ni talosaga, e le manaʻomia foi fesoasoani i soo se ituaiga.
Artículo 17.- La propiedad es inviolable, y ningún habitante de la Nación puede ser privado de ella, sino en virtud de sentencia fundada en ley. La expropiación por causa de utilidad pública, debe ser calificada por ley y previamente indemnizada. Sólo el Congreso impone las contribuciones que se expresan en el Artículo 4º. Ningún servicio personal es exigible, sino en virtud de ley o de sentencia fundada en ley. Todo autor o inventor es propietario exclusivo de su obra, invento o descubrimiento, por el término que le acuerde la ley. La confiscación de bienes queda borrada para siempre del Código Penal argentino. Ningún cuerpo armado puede hacer requisiciones, ni exigir auxilios de ninguna especie.




Mataupu 18 .- E le mafai ona faasalaina se tagata nofomau i le atunuu e aunoa ma le faia muamua o le faamasinoga e faavae i luga o le tulafono ao le i faia le faagasologa, pe faamasinoina e ni komiti faapitoa, pe aveesea mai i faamasino ua tofia e le tulafono ao lei faia le mataupu. E leai se tasi e mafai ona faamalosia e molimau faasaga ia te ia lava; pe puʻea sei vagana ai se tusi tusitusia o le pulega agavaa. O le puipuiga o le tagata ma aia tatau e le faʻaaogaina. O le tuatusi e le mafai ona faʻaaogaina, faʻapea foʻi ma fesoʻotaiga ma pepa tumaoti; ma o le tulafono o le a fuafua i mataupu ma pe o le a le mafuaaga tatau e mafai ona faagasolo i lana sailiga ma le galuega. O le maliu oti mo faiga faʻapolokiki, o ituaiga uma o faʻasalaga ma faʻamalosi e faʻaumatia e faavavau. O falepuipui o le Malo o le a maloloina ma mamā, mo le malupuipuia ae le o le faasalaina o pagota o loʻo taofia i totonu, ma soʻo se mea e mafua ai le faʻataʻitaʻiga e taʻitaʻia i latou i tua atu o mea latou te manaʻo ai, o le a mafai ai e le faʻamasino ona faʻatagaina.
Artículo 18.- Ningún habitante de la Nación puede ser penado sin juicio previo fundado en ley anterior al hecho del proceso, ni juzgado por comisiones especiales, o sacado de los jueces designados por la ley antes del hecho de la causa. Nadie puede ser obligado a declarar contra sí mismo; ni arrestado sino en virtud de orden escrita de autoridad competente. Es inviolable la defensa en juicio de la persona y de los derechos. El domicilio es inviolable, como también la correspondencia epistolar y los papeles privados; y una ley determinará en qué casos y con qué justificativos podrá procederse a su allanamiento y ocupación. Quedan abolidos para siempre la pena de muerte por causas políticas, toda especie de tormento y los azotes. Las cárceles de la Nación serán sanas y limpias, para seguridad y no para castigo de los reos detenidos en ellas, y toda medida que a pretexto de precaución conduzca a mortificarlos más allá de lo que aquélla exija, hará responsable al juez que la autorice.




Mataupu 19 .- O amioga a le tagata lava ia e leai se auala e faʻasala ai le nofo lelei o tagata lautele ma le ola mama, poʻo le faʻaleagaina o se isi vaega, e na o le Atua lava e faʻaagaga, ma tuusaʻo mai le pule a le faʻamasino. E leai se tagata nofomau o le Nation o le a faamalosia e faia le mea e le o faʻatulafonoina e le tulafono, pe faʻatagaina foi le mea e le faasaina.
Artículo 19.- Las acciones privadas de los hombres que de ningún modo ofendan al orden y a la moral pública, ni perjudiquen a un tercero, están sólo reservadas a Dios, y exentas de la autoridad de los magistrados. Ningún habitante de la Nación será obligado a hacer lo que no manda la ley, ni privado de lo que ella no prohíbe.




Mataupu 20 .- O tagata ese e fiafia i le teritori o le Nation o aia tatau uma a le tagatanuu; e mafai ona latou faʻaaogaina a latou galuega, pisinisi ma galuega; umiaina fanua faʻatau, faʻatau ma faʻatau atu; folau i vaitafe ma tuaoi; faʻaaoga saoloto lau tapuaiga; e tofotofo ma faaipoipo e tusa ai ma tulafono. Latou te le faʻatagaina le taʻutaʻuina o le tagatanuu, poʻo le totogiina o fesoasoani faʻapitoa. Latou te mauaina le Nationalalization resitalaina e lua tausaga faʻaauau i le Nation; ae o le pule e mafai ona faʻapuupuuina lenei taimi e fiafia ai le o loʻo talosagaina, tuʻua ma faʻamaoniga auaunaga i le Republic.
Artículo 20.- Los extranjeros gozan en el territorio de la Nación de todos los derechos civiles del ciudadano; pueden ejercer su industria, comercio y profesión; poseer bienes raíces, comprarlos y enajenarlos; navegar los ríos y costas; ejercer libremente su culto; testar y casarse conforme a las leyes. No están obligados a admitir la ciudadanía, ni a pagar contribuciones forzosas extraordinarias. Obtienen nacionalización residiendo dos años continuos en la Nación; pero la autoridad puede acortar este término a favor del que lo solicite, alegando y probando servicios a la República.




Mataupu 21 .- O tagata tagatanuu Atenitina uma ua i ai le matafaioi e faaauupegaina o ia lava i le puipuia o le atunuu ma lenei Faavae, e tusa ai ma tulafono na faatonuina e le Fono Aoao ma tulafono a le Pule o le Malo. O tagatanuu e ala ile naturalization e saoloto e tuuina atu lenei auaunaga pe leai foi mo se vaitaimi e sefulu tausaga na faitauina mai le aso na latou mauaina ai le pepa o tagatanuu.
Artículo 21.- Todo ciudadano argentino está obligado a armarse en defensa de la patria y de esta Constitución, conforme a las leyes que al efecto dicte el Congreso y a los decretos del Ejecutivo nacional. Los ciudadanos por naturalización son libres de prestar o no este servicio por el término de diez años contados desde el día en que obtengan su carta de ciudadanía.




Mataupu 22. - O tagata e le o fuafua pe pulea, ae o latou sui ma pulega na faia e lenei Faavae. Soʻo se faʻaauupegaina po o se fono a tagata oe fai mai aia tatau a tagata ma talosaga mo sui o tagata ua faia le solitulafono o le fouvalega.
Artículo 22.- El pueblo no delibera ni gobierna, sino por medio de sus representantes y autoridades creadas por esta Constitución. Toda fuerza armada o reunión de personas que se atribuya los derechos del pueblo y peticione a nombre de éste, comete delito de sedición.




Mataupu 23 .- I le tulaga o le vavalalata i totonu po o le osofaiga mai fafo lea e lamatia ai le faatinoina o lenei Faavae ma le pulega na faia e ia, o le a faasilasilaina le tulaga o le siepi i le itumalo po o le teritori pe afai e faalavelaveina le poloaiga, ma taofia iina o faʻamautinoaga faavae. Ae i le taimi o lenei taofiga, o le a le mafai e le Peresetene o le Malo ona taʻusalaina ia lava pe talosaga i faasalaga. O lona malosi o le a faatapulaa i ia tulaga e tusa ai ma tagata, e puʻeina i latou poo le fesiitai mai i le tasi itu i le isi o le Nation, pe afai latou te le mananao e tuua le teritori o Atenitina.
Artículo 23.- En caso de conmoción interior o de ataque exterior que pongan en peligro el ejercicio de esta Constitución y de las autoridades creadas por ella, se declarará en estado de sitio la provincia o territorio en donde exista la perturbación del orden, quedando suspensas allí las garantías constitucionales. Pero durante esta suspensión no podrá el presidente de la República condenar por sí ni aplicar penas. Su poder se limitará en tal caso respecto de las personas, a arrestarlas o trasladarlas de un punto a otro de la Nación, si ellas no prefiriesen salir fuera del territorio argentino.




Mataupu 24 .- O le Fono Aoao o le a faalauiloa le toefuataiga o le tulafono oi ai i ona lala uma, ma le faatuina o le faamasinoga e le au loia.
Artículo 24.- El Congreso promoverá la reforma de la actual legislación en todos sus ramos, y el establecimiento del juicio por jurados.




Mataupu 25 .- O le Malo Tele o le a faʻaleleia le femalagaaiga i Europa; ma atonu e le faʻatapulaaina, faatapulaʻa poʻo lafoga faʻatasi ai ma soʻo se ulufale atu i le teritori o Atenitina o tagata ese o loʻo aumaia e galueaiina le fanua, faʻaleleia pisinisi, ma faʻalauiloa ma aʻoaʻo le saienisi ma le aufaʻatasi.
Artículo 25.- El Gobierno federal fomentará la inmigración europea; y no podrá restringir, limitar ni gravar con impuesto alguno la entrada en el territorio argentino de los extranjeros que traigan por objeto labrar la tierra, mejorar las industrias, e introducir y enseñar las ciencias y las artes.




Mataupu 26 .- O le taamilosaga o vaitafe i totonu o le Atunuu e saoloto mo faʻailoga uma, e na o tulafono faatonutonu na tuuina atu e le pule a le malo.
Artículo 26.- La navegación de los ríos interiores de la Nación es libre para todas las banderas, con sujeción únicamente a los reglamentos que dicte la autoridad nacional.




Mataupu 27. - O le Malo Tele e tatau ona faamalosia ana sootaga o le filemu ma fefaatauaiga ma malo ese e ala i feagaiga e tusa ai ma mataupu faavae o tulafono a le malo ua faavaeina i lenei Faavae.
Artículo 27.- El Gobierno federal está obligado a afianzar sus relaciones de paz y comercio con las potencias extranjeras por medio de tratados que estén en conformidad con los principios de derecho público establecidos en esta Constitución.




Mataupu 28 .- O mataupu faavae, faʻamaoniga ma aia tatau ua faʻamaonia i mataupu ua mavae, e le mafai ona suia e tulafono e faʻatonutonu ai a latou faʻatinoga.
Artículo 28.- Los principios, garantías y derechos reconocidos en los anteriores artículos, no podrán ser alterados por las leyes que reglamenten su ejercicio.




Mataupu 29.- E le mafai e le Fono Aoao ona tuuina atu i le Pule o le Malo, e le o le Fono Aoao a le malo i kovana a le kovana, o tomai faapitoa , po o le aofaiga o le malo lautele , pe tuuina atu foi ia i latou ni talosaga po o tulaga sili ona lelei, o le ola, mamalu po o le manuia O Atenitina o loʻo i le alofa mutimutivale o malo poʻo soʻo se tasi. O galuega a lenei natura e tauaveina faatasi ma i latou se mea le aoga, ma e tatau ai ona faia i latou na faia i latou, maliega pe sainia, i le matafaioi ma le faasalaga a tagata taufaaleaga matautia i le atunuu.
Artículo 29.- El Congreso no puede conceder al Ejecutivo nacional, ni las Legislaturas provinciales a los gobernadores de provincia, facultades extraordinarias, ni la suma del poder público, ni otorgarles sumisiones o supremacías por las que la vida, el honor o las fortunas de los argentinos queden a merced de gobiernos o persona alguna. Actos de esta naturaleza llevan consigo una nulidad insanable, y sujetarán a los que los formulen, consientan o firmen, a la responsabilidad y pena de los infames traidores a la patria.




Mataupu 30 .- O le Faavae e mafai ona toe fuataiina i le atoaga poo soo se vaega. O le manaʻomia mo le toefuataiga e tatau ona faʻaalia e le Konekarate faatasi ai ma le palota a itiiti mai o le lua vaetolu o ona sui auai; ae o le a le faataunuuina sei vagana ai se Feagaiga ua faatulagaina mo lena faamoemoe.
Artículo 30.- La Constitución puede reformarse en el todo o en cualquiera de sus partes. La necesidad de reforma debe ser declarada por el Congreso con el voto de dos terceras partes, al menos, de sus miembros; pero no se efectuará sino por una Convención convocada al efecto.




Mataupu 31 .- O lenei Faavae, o tulafono a le Atunuu lea o le taunuuga o loo taitaia e Congress ma konekarate ma malo mai fafo o le tulafono sili lea a le atunuu; ma o pulega o itumalo taitasi ua noatia ina ia tausisia, e ese mai i so o se aiaiga e ese mai ai i totonu o tulafono po o faalapotopotoga a le malo, ae vagana ai mo le itumalo o Buenos Aires, o feagaiga na faamaonia ina ua maea le Papatusi o Novema 11, 1859.
Artículo 31.- Esta Constitución, las leyes de la Nación que en su consecuencia se dicten por el Congreso y los tratados con las potencias extranjeras son la ley suprema de la Nación; y las autoridades de cada provincia están obligadas a conformarse a ella, no obstante cualquiera disposición en contrario que contengan las leyes o constituciones provinciales, salvo para la provincia de Buenos Aires, los tratados ratificados después del Pacto de 11 de noviembre de 1859.




Mataupu 32 .- O le Fono a le Malo Tele o le a le faʻamaonia tulafono e taofia ai le saolotoga o le aufaasālalau pe faʻatuina ai le pulega a le malo tele i luga o lea mea.
Artículo 32.- El Congreso federal no dictará leyes que restrinjan la libertad de imprenta o establezcan sobre ella la jurisdicción federal.




Mataupu 33. O tautinoga, aia tatau ma faamaoniga e faapea o le Faavae e le o malamalama i ai o le faafitia o isi aia tatau ma faamaoniga e le o tusia; ae ua latou fananau mai mai le mataupu faavae o le pule silisili ese o tagata ma le faiga o le malo.
Artículo 33.- Las declaraciones, derechos y garantías que enumera la Constitución no serán entendidos como negación de otros derechos y garantías no enumerados; pero que nacen del principio de la soberanía del pueblo y de la forma republicana de gobierno.




Mataupu 34.- O faamasino o faamasinoga a le malo tele atonu e le tutusa i le taimi lava e tasi o faamasinoga a le malo, poo le tautua a le malo, e le gata i le faalemalo ma le militeri e tuuina atu le fale i le itumalo lea e faaaoga ai, ma e le o le o le nofo masani o le tagata faigaluega, malamalama i lenei mea mo faamoemoega o le filifilia mo galuega i le itumalo lea latou te mauaina ai i se tulaga faafuasei.
Artículo 34.- Los jueces de las cortes federales no podrán serlo al mismo tiempo de los tribunales de provincia, ni el servicio federal, tanto en lo civil como en lo militar da residencia en la provincia en que se ejerza, y que no sea la del domicilio habitual del empleado, entendiéndose esto para los efectos de optar a empleos en la provincia en que accidentalmente se encuentren.




Mataupu 35.- O igoa na filifilia mai le 1810 e oo mai i le taimi nei, e aofia ai: Itumalo o Malo o le Vaitafe o le Vaitafe, Atunuu o Atenitina, Malo Aufaatasi a Argentina, o le a avea nei ma igoa aloaia mo le tofiaina o le Malo ma teritori o itumalo, e faaaogaina ai le upu "Atunuu Farani" i le faavaeina ma le faatagaina o tulafono.
Artículo 35.- Las denominaciones adoptadas sucesivamente desde 1810 hasta el presente, a saber: Provincias Unidas del Río de la Plata, República Argentina, Confederación Argentina, serán en adelante nombres oficiales indistintamente para la designación del Gobierno y territorio de las provincias, empleándose las palabras "Nación Argentina" en la formación y sanción de las leyes.




MATAUPU LONA LUA
CAPÍTULO SEGUNDO




Aiaiga fou ma faʻamaonia
Nuevos derechos y garantías




Mataupu 36.- O lenei Faavae o le a faatumauina lona malo e tusa lava pe faalavelaveina lona matauina e ala i faatinoga o le malosi faasaga i le faatulagaga o le faalapotopotoga ma le faiga faatemokalasi. O nei gaioiga o le a leai se aoga.
Artículo 36.- Esta Constitución mantendrá su imperio aun cuando se interrumpiere su observancia por actos de fuerza contra el orden institucional y el sistema democrático. Estos actos serán insanablemente nulos.




O a latou tusitala o le a noatia i le faʻatagaga o loʻo tuʻuina atu i le Mataupu 29, faʻalēaogaina i le tumau e umia tofi lautele ma le aofia ai i le aoga o le faʻamagaloina ma le faʻaaogaina o fuaiupu.
Sus autores serán pasibles de la sanción prevista en el Artículo 29, inhabilitados a perpetuidad para ocupar cargos públicos y excluidos de los beneficios del indulto y la conmutación de penas.




O le a latou maua foi ia lava faasalaga e tasi, ona o se taunuuga o nei galuega, o galuega e ave i le va o tagata e pule ai i lenei Faʻavae poʻo i latou o itumalo, lea o le a tali atu i le va o tagata ma solitulafono mo a latou galuega. O galuega taʻitasi o le a le mafai ona faʻaaogaina.
Tendrán las mismas sanciones quienes, como consecuencia de estos actos, usurparen funciones previstas para las autoridades de esta Constitución o las de las provincias, los que responderán civil y penalmente de sus actos. Las acciones respectivas serán imprescriptibles.




O tagatanuu uma ei ai le aia tatau e teteʻe atu ai ia i latou o loʻo faʻataunuʻuina galuega o le malosi o loʻo faʻamaonia i lenei tusiga.
Todos los ciudadanos tienen el derecho de resistencia contra quienes ejecutaren los actos de fuerza enunciados en este artículo.




O le a taumafai foi e faasaga i le faiga faatemokalasi o ia lea ua faia se solitulafono ogaoga taufaasese e faasaga i le Setete lea e aofia ai le faatamaoaigaina, ona o le le agavaa mo le taimi na fuafuaina e tulafono e nofoia tulaga poo galuega lautele.
Atentará asimismo contra el sistema democrático quien incurriere en grave delito doloso contra el Estado que conlleve enriquecimiento, quedando inhabilitado por el tiempo que las leyes determinen para ocupar cargos o empleos públicos.




O le a faʻatagaina e le Konekarate se tulafono i luga o amio faʻalapotopotoga mo le faʻatinoina o le galuega.
El Congreso sancionará una ley sobre ética pública para el ejercicio de la función.




Mataupu 37.- O lenei Faʻavae ua faʻamaonia le atoaga o le faʻamalosia o aia faaupufai, e tusa ai ma le mataupu faavae o le aloaʻia aloaʻia ma tulafono ua tuʻuina atu e tusa ai. O le mafatiaga e tutusa, tutusa, faalilolilo ma e tatau ona totogi.
Artículo 37.- Esta Constitución garantiza el pleno ejercicio de los derechos políticos, con arreglo al principio de la soberanía popular y de las leyes que se dicten en consecuencia. El sufragio es universal, igual, secreto y obligatorio.




O le tutusa tutusa o avanoa i le va o alii ma tamaitai mo le avanoa i sui filifilia ma lagolago lagolago o le a mautinoa e ala i faatinoga lelei i le faatonutonuina o vaega faaupufai ma i le faiga palota.
La igualdad real de oportunidades entre varones y mujeres para el acceso a cargos electivos y partidarios se garantizará por acciones positivas en la regulación de los partidos políticos y en el régimen electoral.




Mataupu 38 .- O vaega faaupufai o faavae taua o le faiga faatemokalasi.
Artículo 38.- Los partidos políticos son instituciones fundamentales del sistema democrático.




O lona foafoaga ma le faʻaaogaina o ana gaoioiga e saoloto i totonu o le faʻavae o lenei Faavae, lea e faʻamaonia ai le faʻapenakalamo ma le faʻatinoga, o le faʻatinoga o le toʻalaiti, le agavaa mo le filifilia o sui tauva mo avanoa faitele, avanoa i faʻamatalaga lautele ma le faʻasoaina o latou manatu.
Su creación y el ejercicio de sus actividades son libres dentro del respeto a esta Constitución, la que garantiza su organización y funcionamiento democráticos, la representación de las minorías, la competencia para la postulación de candidatos a cargos públicos electivos, el acceso a la información pública y la difusión de sus ideas.




O le Setete e fesoasoani i le faʻaleleia o le tamaoaiga o ana galuega ma le aʻoaʻoina o ona taʻitaʻi.
El Estado contribuye al sostenimiento económico de sus actividades y de la capacitación de sus dirigentes.




O vaega faaupufai e tatau ona faʻamatalaina le amataga ma le taunuʻuga oa latou tupe ma aseta.
Los partidos políticos deberán dar publicidad del origen y destino de sus fondos y patrimonio.




Mataupu 39.- Ua iai i le tagatanuu le aia tatau e fai ai a latou pili i totonu o le Maota a Sui Tofia. E tatau i le Konekarate ona tuʻuina atu ia i latou se faʻamaoniga manino i totonu o le vaitaimi o le sefululua masina
Artículo 39.- Los ciudadanos tienen el derecho de iniciativa para presentar proyectos de ley en la Cámara de Diputados. El Congreso deberá darles expreso tratamiento dentro del término de doce meses.




O le Congress, faatasi ai ma le palota a le toatele o le aofaiga atoa o sui auai o le Maota taitasi, o le a latou faatagaina se tulafono faatonutonu e le mafai ona talosaga atu i le sili atu ma le tolu pasene o le lisi o le au palota a le atunuu, lea e tatau ona mafaufauina ai se tufatufaina atu o eleele talafeagai mo le lesitalaina o le fuafuaga
El Congreso, con el voto de la mayoría absoluta de la totalidad de los miembros de cada Cámara, sancionará una ley reglamentaria que no podrá exigir más del tres por ciento del padrón electoral nacional, dentro del cual deberá contemplar una adecuada distribución territorial para suscribir la iniciativa.




O poloketi e faʻatatau i le toefuataiga o tulafono, maliega faavaomalo, lafoga, paketi ma mataupu tau soligatulafono e le o le autu lea o le lauiloa.
No serán objeto de iniciativa popular los proyectos referidos a reforma constitucional, tratados internacionales, tributos, presupuesto y materia penal.




Mataupu 40.- O le Fono Aoao, i le amataga a le Vaega o Sui Usufono, e mafai ona tuuina atu se ata lafoia o aitalafu i feutagaiga masani. E le mafai ona vetoed le tulafono o fono. O le palota mautinoa o le poloketi e tagata o le Nation o le a avea ma tulafono ma o lona faʻasalalauga o le a tuai.
Artículo 40.- El Congreso, a iniciativa de la Cámara de Diputados, podrá someter a consulta popular un proyecto de ley. La ley de convocatoria no podrá ser vetada. El voto afirmativo del proyecto por el pueblo de la Nación lo convertirá en ley y su promulgación será automática.




O le Fono Aoao poʻo le Peresetene o le Nation, i totonu o latou malosiaga, e mafai ona taua o se faʻasalalauga aloaʻia. I lenei tulaga o le a le faamalosia le palota.
El Congreso o el presidente de la Nación, dentro de sus respectivas competencias, podrán convocar a consulta popular no vinculante. En este caso el voto no será obligatorio.




O le Fono Aoao, faatasi ai ma le palota a le toatele o le aofaiga atoa o sui auai o le Maota taitasi, o le a faatonutonuina mataupu, taualumaga ma le avanoa o feutagaʻiga masani.
El Congreso, con el voto de la mayoría absoluta de la totalidad de los miembros de cada Cámara, reglamentará las materias, procedimientos y oportunidad de la consulta popular.




Mataupu 41 .- O tagata uma e nonofo i le soifuaga lelei i se soifua maloloina, paleni lelei, talafeagai mo le atinaʻeina o tagata ma mo gaioiga aoga e fetaui ma manaʻoga o loʻo i ai nei e aunoa ma le fetuunaia o tupulaga o le lumanai; ma ua ia i latou se tiute e faasao ai. O le faaleagaina o le siosiomaga o le a avea ma faamuamua le noataga o le toe toe tuufaatasia, e pei ona faavaeina e le tulafono.
Artículo 41.- Todos los habitantes gozan del derecho a un ambiente sano, equilibrado, apto para el desarrollo humano y para que las actividades productivas satisfagan las necesidades presentes sin comprometer las de las generaciones futuras; y tienen el deber de preservarlo. El daño ambiental generará prioritariamente la obligación de recomponer, según lo establezca la ley.




O le a tuʻuina atu e le pulega le puipuia o lenei aia tatau, o le faʻaaoga tatau o punaoa faanatura, o le faʻasaoina o measina faʻale-natura ma measina faaleaganuu ma meaola eseese, ma faʻamatalaga tau le siosiomaga ma aʻoaʻoga.
Las autoridades proveerán a la protección de este derecho, a la utilización racional de los recursos naturales, a la preservación del patrimonio natural y cultural y de la diversidad biológica, y a la información y educación ambientales.




E fetaui lelei ma le Nation e faatonu tulafono e aofia ai tupe maualalo o le puipuiga, ma i itumalo, mea talafeagai e fesoasoani ai ia i latou, e aunoa ma le suia o pulega faalotoifale.
Corresponde a la Nación dictar las normas que contengan los presupuestos mínimos de protección, y a las provincias, las necesarias para complementarlas, sin que aquéllas alteren las jurisdicciones locales.




E faʻasaina ai le ulu atu i le teritori a le atunuʻu o loʻo iai i le taimi nei pe ono lamatia ai otaota, ma le leitio.
Se prohíbe el ingreso al territorio nacional de residuos actual o potencialmente peligrosos, y de los radiactivos.




Mataupu 42.- O tagata faatau ma tagata e faaaogaina oloa ma auaunaga o lo oi ai le aia, i le sootaga o tagata faatau, e puipuia lo latou ola maloloina, saogalemu ma le tamaoaiga; i faamatalaga talafeagai ma moni; i le saolotoga o filifiliga, ma i tulaga o le tutusa ma le faʻamalosi togafitiga.
Artículo 42.- Los consumidores y usuarios de bienes y servicios tienen derecho, en la relación de consumo, a la protección de su salud, seguridad e intereses económicos; a una información adecuada y veraz; a la libertad de elección, y a condiciones de trato equitativo y digno.




O le a tuʻuina atu e le pulega le puipuia o nei aia tatau, aʻoga mo le taumafaina, le puipuiga o tauvaga i ituaiga uma o le vaeluaina o maketi, pulea o tulafono masani ma tulafono, puleaina ma le lelei o auaunaga tagata lautele, ma le faʻavaeina o faʻalapotopotoga a tagata faʻatau ma tagata faʻaoga.
Las autoridades proveerán a la protección de esos derechos, a la educación para el consumo, a la defensa de la competencia contra toda forma de distorsión de los mercados, al control de los monopolios naturales y legales, al de la calidad y eficiencia de los servicios públicos, y a la constitución de asociaciones de consumidores y de usuarios.




O le tulafono o le a amataina ai ni auala lelei mo le puipuiga ma le foia o feeseeseaiga, ma tulafono faatonutonu o auaunaga a le malo o agavaa faaleatunuu, e aiaia ai le auai talafeagai o tagata faatau ma tagata e faaaogaina auaunaga ma pitonuu e fiafia i ai, i totonu o le pulega.
La legislación establecerá procedimientos eficaces para la prevención y solución de conflictos, y los marcos regulatorios de los servicios públicos de competencia nacional, previendo la necesaria participación de las asociaciones de consumidores y usuarios y de las provincias interesadas, en los organismos de control.




Mataupu 43.- Soʻo se tagata e mafai ona failaina vave se gaoioiga vave ma le vave a le amparo, ae vagana ai e leai se isi auala faaletulafono talafeagai, e faasaga i soʻo se gaioiga poʻo le le faʻatagaina o pulega a le malo poʻo tagata taitoatasi, o loʻo faʻasalaga, taofia, suia pe faamataʻuina , faʻatasi ai ma le faʻamaonia po o le faʻamaoniaina o tulafono, aia tatau ma faʻamaoniaga ua aloaia e lenei Faavae, se feagaiga poʻo se tulafono. I le tulaga, e mafai e le faʻamasino ona folafola atu le le faʻauigaina o le tulafono lea e faavae ai le gaioiga poo le le faia.
Artículo 43.- Toda persona puede interponer acción expedita y rápida de amparo, siempre que no exista otro medio judicial más idóneo, contra todo acto u omisión de autoridades públicas o de particulares, que en forma actual o inminente lesione, restrinja, altere o amenace, con arbitrariedad o ilegalidad manifiesta, derechos y garantías reconocidos por esta Constitución, un tratado o una ley. En el caso, el juez podrá declarar la inconstitucionalidad de la norma en que se funde el acto u omisión lesiva.




Latou te ono aumaia lenei gaioiga e faasaga i soʻo se ituaiga o le faailoga tagata ma e tusa ai ma aia tatau e puipuia ai le siosiomaga, tauvaga, tagata faʻaaoga ma tagata faʻatau, faʻapea ai ma aia tatau i le lautele, le mea na aafia ai, le ombudsman ma o mafutaga o loʻo aʻafia i na faamoemoega, faamauina e tusa ai ma le tulafono, lea o le a fuafuaina ai manaʻoga ma faʻavae o la latou faʻalapotopotoga.
Podrán interponer esta acción contra cualquier forma de discriminación y en lo relativo a los derechos que protegen al ambiente, a la competencia, al usuario y al consumidor, así como a los derechos de incidencia colectiva en general, el afectado, el defensor del pueblo y las asociaciones que propendan a esos fines, registradas conforme a la ley, la que determinará los requisitos y formas de su organización.




E mafai e soʻo se tagata ona aumai lenei gaioiga e faʻamalamalama ai faʻamatalaga ua tuʻuina atu ma lona faʻamoemoega, o loʻo faʻamaumau i faʻamaumauga a le lautele poʻo faʻamaumauga, poʻo faʻamatalaga tumaoti e faʻamoemoe e tuʻuina atu lipoti, ma i le tulaga o le pepelo poʻo le faʻasesega, e talosagaina le soloia , faasaʻoga, agatapuia poʻo le faʻalauiloaina o na mea. O le faalilolilo o punaoa o faʻamatalaga faʻamaumauga e le mafai ona aʻafia.
Toda persona podrá interponer esta acción para tomar conocimiento de los datos a ella referidos y de su finalidad, que consten en registros o bancos de datos públicos, o los privados destinados a proveer informes, y en caso de falsedad o discriminación, para exigir la supresión, rectificación, confidencialidad o actualización de aquéllos. No podrá afectarse el secreto de las fuentes de información periodística.




Pe afai o le saʻo ua solia, faasaina, suia pe faamataʻuina o le saolotoga faaletino, pe i le tulaga o le faateteleina faasolitulafono i le tulaga po o tuutuuga o le taofia, po o le aveesea o le malosi o tagata, o le gaoioiga e mafai ona aumai e le vaega aafia po o le e soʻo se tasi e te finagalo i ai ma o le a filifili loa le faamasino, e oʻo lava i le taimi tonu o le setete.
Cuando el derecho lesionado, restringido, alterado o amenazado fuera la libertad física, o en caso de agravamiento ilegítimo en la forma o condiciones de detención, o en el de desaparición forzada de personas, la acción de hábeas corpus podrá ser interpuesta por el afectado o por cualquiera en su favor y el juez resolverá de inmediato, aun durante la vigencia del estado de sitio.




VAEGA LONA LUA
SEGUNDA PARTE




AUTU O LE NATION
AUTORIDADES DE LA NACION




TITU ONA
TITULO PRIMERO




FEDERAL GOVERNMENT
GOBIERNO FEDERAL




FUA VAEGA
SECCION PRIMERA




O LE PULE FAATONU
DEL PODER LEGISLATIVO




Mataupu 44.- O le Fono Aoao e aofia ai le lua potu, tasi o Sui o le Malo ma le isi Senators o le itumalo ma le aai o Buenos Aires, o le a tuuina atu i le Fono Faitulafono a le Malo.
Artículo 44.- Un Congreso compuesto de dos Cámaras, una de Diputados de la Nación y otra de Senadores de las provincias y de la ciudad de Buenos Aires, será investido del Poder Legislativo de la Nación.




MATAUPU AUTU
CAPÍTULO PRIMERO




Mai le Vaega a Sui Usufono
De la Cámara de Diputados




Mataupu 45.- O le Vaega a Sui Tofia o le a aofia ai sui na filifilia saʻo e tagata o itumalo, le aai o Buenos Aires, ma le Capital i le tulaga o le fesiitaiga, lea ua iloiloina mo lenei faamoemoe e avea ma itumalo palota o se Setete e tasi. ma le faigofie o le tele o palota. O le fuainumera o sui e tatau ona tasi mo le tolusefulutolu tolu tagata o nonofo ai poo se vaega e le pau i lalo ifo o le sefuluono afe lima selau. A maeʻa le faʻatinoga o tusiga igoa taʻitasi, o le a filifili e le Fono Aoao le sui e tusa ai ma le mea lava e tasi, ma mafai ona faʻatuputeleina ae le faʻaitiitia ai le faavae ua faʻamatalaina mo Sui Pule taitasi.
Artículo 45.- La Cámara de Diputados se compondrá de representantes elegidos directamente por el pueblo de las provincias, de la ciudad de Buenos Aires, y de la Capital en caso de traslado, que se consideran a este fin como distritos electorales de un solo Estado y a simple pluralidad de sufragios. El número de representantes será de uno por cada treinta y tres mil habitantes o fracción que no baje de dieciséis mil quinientos. Después de la realización de cada censo, el Congreso fijará la representación con arreglo al mismo, pudiendo aumentar pero no disminuir la base expresada para cada diputado.




Mataupu 46. O sui mo le Fono Muamua o le a tofia i vaega nei: mo le Itumalo o Buenos Aires e sefululua: mo le Itumalo o Córdoba e ono: mo le itumalo o Catamarca, tolu: mo le itumalo o Corrientes, e fa: mo le itumalo o Entre Ríos, lua: mo le Jujuy back: mo Mendoza e tolu: mo La Rioja: mo Salta e tolu: mo Santiago e fa: mo San Juan lua: mo Santa e lua: mo San Luis lua: ma mo Tucumán tolu.
Artículo 46.- Los diputados para la primera Legislatura se nombrarán en la proporción siguiente: por la provincia de Buenos Aires doce: por la de Córdoba seis: por la de Catamarca tres: por la de Corrientes cuatro: por la de Entre Ríos dos: por la de Jujuy dos: por la de Mendoza tres: por la de La Rioja dos: por la de Salta tres: por la de Santiago cuatro: por la de San Juan dos: por la de Santa Fe dos: por la de San Luis dos: y por la de Tucumán tres.




Mataupu 47.- Mo le Fono Aoao Faitulafono, o le tusiga igoa lautele e tatau ona faatinoina, ma o le fuainumera o sui e tatau ona faatulagaina i ai; ae o lenei tusiga igoa e na o le sefulu tausaga e toe faafou ai.
Artículo 47.- Para la segunda Legislatura deberá realizarse el censo general, y arreglarse a él el número de diputados; pero este censo sólo podrá renovarse cada diez años.




Mataupu 48.- Ina ia avea ma se sui e manaomia ina ia oʻo i le luasefulu lima tausaga le matua, e fa tausaga o tagatanuu i le tofi, ma avea o se tagatanuu o le itumalo e filifilia, poo le lua tausaga o nofo ai i totonu.
Artículo 48.- Para ser diputado se requiere haber cumplido la edad de veinticinco años, tener cuatro años de ciudadanía en ejercicio, y ser natural de la provincia que lo elija, o con dos años de residencia inmediata en ella.




Mataupu 49.- Mo le taimi nei o le a faatonutonuina ai e le Fono a le itumalo le auala e faia ai le filifiliga saʻo o sui o le Malo: mo le faamanuiaina o le Fono Aoao o le a tuuina atu ai se tulafono aoao.
Artículo 49.- Por esta vez las Legislaturas de las provincias reglarán los medios de hacer efectiva la elección directa de los diputados de la Nación: para lo sucesivo el Congreso expedirá una ley general.




Mataupu 50.- O sui e tatau ona umia le tofi mo le fa tausaga, ma e mafai ona toe filifilia; ae o le Chamber o le a faafouina i le afa i tausaga uma; O le a le aafiaga o i latou ua tofia mo le uluai Fono Faitulafono, pe a uma ona latou feiloai, tusi mo i latou e tatau ona tuua i le vaitaimi muamua.
Artículo 50.- Los diputados durarán en su representación por cuatro años, y son reelegibles; pero la Sala se renovará por mitad cada bienio; a cuyo efecto los nombrados para la primera Legislatura, luego que se reúnan, sortearán los que deban salir en el primer período.




Mataupu 51.- I le tulaga o le avanoa, o le malo o le malo, po o le laumua, e agai atu i le filifilia faaletulafono o se sui fou.
Artículo 51.- En caso de vacante, el Gobierno de provincia, o de la Capital, hace proceder a elección legal de un nuevo miembro.




Mataupu 52.- O le Vaega a Sui Tofia e fetaui tonu ma le faʻavae o tulafono e uiga i saofaga ma le faʻafaigaluegaina o fitafita.
Artículo 52.- A la Cámara de Diputados corresponde exclusivamente la iniciativa de las leyes sobre contribuciones y reclutamiento de tropas.




Mataupu 53. Nao ia na te faaaogaina le aia tatau e molia ai i luma o le Senate le peresitene, Sui Peresetene, alii sili o le au faipule, faifeau ma sui o le Faamasinoga Maualuga, i mafuaaga o tiute tauave o loo faia faasaga ia i latou, mo le leaga faatinoga po o le solitulafono i le faatinoina oa latou galuega tauave; po o mo solitulafono masani, ina ua uma ona latou iloa ma tautino mai e iai le mafuaaga mo le faatuina o se mafuaaga e se vaega toatele o le lua vaetolu o ona sui auai.
Artículo 53.- Sólo ella ejerce el derecho de acusar ante el Senado al presidente, vicepresidente, al jefe de gabinete de ministros, a los ministros y a los miembros de la Corte Suprema, en las causas de responsabilidad que se intenten contra ellos, por mal desempeño o por delito en el ejercicio de sus funciones; o por crímenes comunes, después de haber conocido de ellos y declarado haber lugar a la formación de causa por la mayoría de dos terceras partes de sus miembros presentes.




MATAUPU LONA LUA
CAPÍTULO SEGUNDO




Mai le Senate
Del Senado




Mataupu 54 - O le Senate o le a aofia ai le tolu senators mo itumalo taʻitasi ma le tolu mo le aai o Buenos Aires, filifilia saʻo ma tuʻufaʻatasia, faatasi ai ma nofoa e lua e fetaui ma le vaega faaupufai e maua ai le tele o numera o palota, ma le vaega faaupufai o loʻo totoe i numera o palota. E tofu le senate ma le palota e tasi.
Artículo 54.- El Senado se compondrá de tres senadores por cada provincia y tres por la ciudad de Buenos Aires, elegidos en forma directa y conjunta, correspondiendo dos bancas al partido político que obtenga el mayor número de votos, y la restante al partido político que le siga en número de votos. Cada senador tendrá un voto.




Mataupu 55.- Manaoga e filifilia ai le senator: o le matua o le tolusefulu tausaga, ua ono tausaga o se tagatanuu o le Nation, fiafia i se tupe maua faaletausaga o le lua afe pesos po o se tiketi tutusa tutusa, ma avea ma tagata masani o le itumalo filifili, pe lua tausaga o nofo ai i totonu.
Artículo 55.- Son requisitos para ser elegido senador: tener la edad de treinta años, haber sido seis años ciudadano de la Nación, disfrutar de una renta anual de dos mil pesos fuertes o de una entrada equivalente, y ser natural de la provincia que lo elija, o con dos años de residencia inmediata en ella.




Mataupu 56.- Senators i le ono tausaga talu ai i le faatinoina o la latou matafaioi, ma e tumau le toe agavaa; ae o le Senate o le a faafouina i le fua faatatau o le lona tolu o itumalo itu uma i le lua tausaga.
Artículo 56.- Los senadores duran seis años en el ejercicio de su mandato, y son reelegibles indefinidamente; pero el Senado se renovará a razón de una tercera parte de los distritos electorales cada dos años.




Mataupu 57.- O le Sui Peresetene o le Malo o le a avea ma peresitene o le Senate; ae o le a leai se palota seʻi vagana ua i ai se fusiua i le palota.
Artículo 57.- El vicepresidente de la Nación será presidente del Senado; pero no tendrá voto sino en el caso que haya empate en la votación.




Mataupu 58.- O le Senate o le a tofia se peresitene faatuutuuga e pulefaamalumalu ia te ia pe afai o le toesea o le Sui Peresetene, poo le taimi foi e faatino ai e le sui mulimuli galuega a le peresitene o le Nation.
Artículo 58.- El Senado nombrará un presidente provisorio que lo presida en caso de ausencia del vicepresidente, o cuando éste ejerce las funciones de presidente de la Nación.




Mataupu 59. O le Senate o le a faamasinoina i faamasinoga lautele i le ua molia e le Vaega o Sui Tofia, e tatau i ona sui auai ona faia se tautoga mo lenei gaoioiga. Afai o le ua molia o le peresetene o le Nation, o le a pulefaamalumalu le Senate e le peresitene o le Faamasinoga Maualuga. E leai se tasi e tatau ona molia sei vagana ai le vaega lua o le lua vaetolu o sui o loʻo auai.
Artículo 59.- Al Senado corresponde juzgar en juicio público a los acusados por la Cámara de Diputados, debiendo sus miembros prestar juramento para este acto. Cuando el acusado sea el presidente de la Nación, el Senado será presidido por el presidente de la Corte Suprema. Ninguno será declarado culpable sino a mayoría de los dos tercios de los miembros presentes.




Mataupu 60.- O lana faaiuga o le a leai se aoga e ese mai nai lo le faateʻaina o le ua molia, ma e oo lava i le faailoaina atu o ia ua le mafai ona ia faia soʻo se galuega o le faʻaaloalo, talitonu poʻo le totogi i le Nation. Ae peitai, o le pagota o le a, e ui i lea, e mafai ona molia, faamasinoga ma faasalaga e tusa ai ma tulafono i luma o faamasinoga masani.
Artículo 60.- Su fallo no tendrá más efecto que destituir al acusado, y aun declararle incapaz de ocupar ningún empleo de honor, de confianza o a sueldo en la Nación. Pero la parte condenada quedará, no obstante, sujeta a acusación, juicio y castigo conforme a las leyes ante los tribunales ordinarios.




Mataupu 61. - E tutusa foi ma le Senate e faatagaina ai le Peresetene o le Atunuu ina ia faasilasila atu se tulaga o le siepi, tasi poo le tele o itu o le Malo i tulaga o osofaiga i fafo.
Artículo 61.- Corresponde también al Senado autorizar al presidente de la Nación para que declare en estado de sitio, uno o varios puntos de la República en caso de ataque exterior.




Mataupu 62. Pe afai e tuua so o se nofoaga a le senia e ala i le maliu, faamavaega po o isi mafuaaga, o le Malo lea e talafeagai ma le avanoa e vave ona faagasolo i le filifiliga o se sui fou.
Artículo 62.- Cuando vacase alguna plaza de senador por muerte, renuncia u otra causa, el Gobierno a que corresponda la vacante hace proceder inmediatamente a la elección de un nuevo miembro.




MATAUPU E TOLU
CAPITULO TERCERO




Aiaiga e tutusa uma i le Maota
Disposiciones comunes a ambas Cámaras




Mataupu 63. -O le a fono ia potu i latou lava i vasega masani i tausaga uma mai le aso 1 o Mati e oo i le aso 30 o Novema. E mafai foi ona valaauina e le Peresetene o le Nation poo le faalauteleina o latou sauniga.
Artículo 63.- Ambas Cámaras se reunirán por sí mismas en sesiones ordinarias todos los años desde el primero de marzo hasta el treinta de noviembre. Pueden también ser convocadas extraordinariamente por el Presidente de la Nación o prorrogadas sus sesiones.




Mataupu 64.- O le Lotoifale taitasi o se faamasino o le palota, aia tatau ma suafa o ona sui e tusa ai ma lo latou aloaia. E leai se tasi oi latou o le a ulufale e aunoa ma le toatele o ona sui; ae o se numera laʻitiiti e mafai ona faʻamalosia tagata o le a le auai e auai i sauniga, i tuutuuga ma i lalo o faasalaga e tatau ona faavaeina e le Vaega o Lotoifale.
Artículo 64.- Cada Cámara es juez de las elecciones, derechos y títulos de sus miembros en cuanto a su validez. Ninguna de ellas entrará en sesión sin la mayoría absoluta de sus miembros; pero un número menor podrá compeler a los miembros ausentes a que concurran a las sesiones, en los términos y bajo las penas que cada Cámara establecerá.




Mataupu 65.- E amata e le aufono ma amata a latou sauniga i le taimi e tasi. E leai se tasi oi latou, aʻo latou feiloai, e mafai ona faʻateʻa le tumau a latou sauniga mo le silia ma le tolu aso, e aunoa ma le maliega o le isi.
Artículo 65.- Ambas Cámaras empiezan y concluyen sus sesiones simultáneamente. Ninguna de ellas, mientras se hallen reunidas, podrá suspender sus sesiones más de tres días, sin el consentimiento de la otra.




Mataupu 66. O le a faia e le Vaega Chamber lana tulafono faatonutonu ma e mafai ona ia lua vae tolu o palota, faasao soo se tasi o ona sui ona o le le atoatoa o le amio i le faatinoina oa latou galuega tauave, pe aveeseina ona o le le atoatoa o le tino po o le amio mama lea e sili atu ai lo latou tuufaatasia faaletulafono, lou susu; ae o le toatele o le tasi i le afa o meaalofa o le a lava lea e filifili ai i le faamavaega na ofo mai e tusa ma o latou tulaga.
Artículo 66.- Cada Cámara hará su reglamento y podrá con dos tercios de votos, corregir a cualquiera de sus miembros por desorden de conducta en el ejercicio de sus funciones, o removerlo por inhabilidad física o moral sobreviniente a su incorporación, y hasta excluirle de su seno; pero bastará la mayoría de uno sobre la mitad de los presentes para decidir en las renuncias que voluntariamente hicieren de sus cargos.




Mataupu 67. O le au Senate ma sui e tatau ona nonoina, i le faatinoga o le tuufaatasia faaletulafono, se tautoga ina ia faatino lelei le ofisa, ma galue i mea uma e tusa ai ma mea ua faatonuina e lenei Faavae.
Artículo 67.- Los senadores y diputados prestarán, en el acto de su incorporación, juramento de desempeñar debidamente el cargo, y de obrar en todo en conformidad a lo que prescribe esta Constitución.




Mataupu 68 .- E leai se tasi o sui usufono o le Fono Aoao e mafai ona tuuaia, fesiligia, poo le le fiafia i manatu poo tautalaga na tuuina mai e ala i le faataunuuina o lana tulafono o le fai tulafono.
Artículo 68.- Ninguno de los miembros del Congreso puede ser acusado, interrogado judicialmente, ni molestado por las opiniones o discursos que emita desempeñando su mandato de legislador.




Mataupu 69.- E le mafai ona pueina faapagota se senatoria po o se sui, mai le aso o lana filifiliga seia oo i lona faamavaega; vagana ai le mataupu o le maua i le gaioioiga i le faatinoga o se solitulafono e tatau ona maliu, taua, poʻo isi faʻalavelave; o mea o le a lipotia atu i le Vaega a le Lotu ma le aotelega o faʻamatalaga o le mea na tupu.
Artículo 69.- Ningún senador o diputado, desde el día de su elección hasta el de su cese, puede ser arrestado; excepto el caso de ser sorprendido in fraganti en la ejecución de algún crimen que merezca pena de muerte, infamante, u otra aflictiva; de lo que se dará cuenta a la Cámara respectiva con la información sumaria del hecho.




Mataupu 70. Pe a failaina se faasea i se tusitusiga i luma o faamasinoga masani e faasaga i soʻo se senatoria poo se sui, na ia iloiloina le taua o le otootoga i faamasinoga lautele, Fale taitasi, ma le lua vaetolu o palota, taofia le tagata ua tuuaia, ma faaavanoaina o le faamasino agavaa mo lana faaiuga.
Artículo 70.- Cuando se forme querella por escrito ante las justicias ordinarias contra cualquier senador o diputado, examinado el mérito del sumario en juicio público, podrá cada Cámara, con dos tercios de votos, suspender en sus funciones al acusado, y ponerlo a disposición del juez competente para su juzgamiento.




Mataupu 71. E mafai e Sui o le Maota ona aumai le au failautusi o le Pule Pule i lona potu e maua ai faʻamatalaga ma ripoti e manatu e talafeagai.
Artículo 71.- Cada una de las Cámaras puede hacer venir a su sala a los ministros del Poder Ejecutivo para recibir las explicaciones e informes que estime convenientes.




Mataupu 72.- E leai se sui o le Fono Aoao e mafai ona maua se galuega poo se komisi mai le Pule Pule, e aunoa ma le maliega muamua a le Lotu, sei vagana ai galuega fai fua.
Artículo 72.- Ningún miembro del Congreso podrá recibir empleo o comisión del Poder Ejecutivo, sin previo consentimiento de la Cámara respectiva, excepto los empleos de escala.




Mataupu 73. O faifeʻau masani e le mafai ona avea ma sui o le Fono Aoao, poo le kovana o le itumalo i la latou poloaiga.
Artículo 73.- Los eclesiásticos regulares no pueden ser miembros del Congreso, ni los gobernadores de provincia por la de su mando.




Mataupu 74.- O auaunaga a senators ma sui e totogi e le Matagaluega o Tupe, faatasi ai ma se faaeega paia o le a faailoa mai e le tulafono.
Artículo 74.- Los servicios de los senadores y diputados son remunerados por el Tesoro de la Nación, con una dotación que señalará la ley.




MATAUPU E SEFULU
CAPITULO CUARTO




Uiga o le Fono Aoao
Atribuciones del Congreso




Mataupu 75.- E fetaui ma le Fono Aoao:
Artículo 75.- Corresponde al Congreso:




1. Tulafono i mataupu tau tiute. Faʻatuina le saʻolotoga ma le auina atu i fafo o aia tatau, lea, faʻapea foi iloiloga o loʻo paʻu ai, o le a tutusa i totonu o le Nation.
1. Legislar en materia aduanera. Establecer los derechos de importación y exportación, los cuales, así como las avaluaciones sobre las que recaigan, serán uniformes en toda la Nación.




2. Faia ni sao tuusao e avea o se aʻoaʻoga tutusa faatasi ma itumalo. Faʻatulaga saofaga tuusaʻo, mo se taimi atofaina, tutusa tutusa i le teritori atoa o le Atunuʻu, pe a faʻapea o le puipuiga, saogalemu lautele ma le lelei lautele a le Setete e manaʻomia. O saofaga o loʻo faʻataʻoto mai i lenei vaega, sei vagana ai le vaega poʻo le aofaʻi oi latou o loʻo i ai se faʻamavaega faapitoa, e mafai ona auai faʻatasi.
2. Imponer contribuciones indirectas como facultad concurrente con las provincias. Imponer contribuciones directas, por tiempo determinado, proporcionalmente iguales en todo el territorio de la Nación, siempre que la defensa, seguridad común y bien general del Estado lo exijan. Las contribuciones previstas en este inciso, con excepción de la parte o el total de las que tengan asignación específica, son coparticipables.




O se maliega tulafono, e faavae i luga o maliega i le va o le Nation ma le itumalo, o le a amataina ai le galulue faatasi-faatasi ma saofaga, mo le faamaonia o le autasi i le toe faafoi atu o tupe.
Una ley convenio, sobre la base de acuerdos entre la Nación y las provincias, instituirá regímenes de coparticipación de estas contribuciones, garantizando la automaticidad en la remisión de los fondos.




O le tufatufaina atu i le va o le Nation, o itumalo ma le aai o Buenos Aires ma le va o nei mea, o le a faia i se tulaga tuusao i tomai, auaunaga ma galuega tauave a le tasi oi latou e mafaufau i le tufatufaina atu o sini autu; O le a tutusa, faʻamaoni ma o le a tuʻuina atu le faʻamuamua i le ausia o se tikeri tutusa o le atinaʻe, lelei o le olaga ma tutusa avanoa i le teritori atoa.
La distribución entre la Nación, las provincias y la ciudad de Buenos Aires y entre éstas, se efectuará en relación directa a las competencias, servicios y funciones de cada una de ellas contemplando criterios objetivos de reparto; será equitativa, solidaria y dará prioridad al logro de un grado equivalente de desarrollo, calidad de vida e igualdad de oportunidades en todo el territorio nacional.




O le tulafono o feagaiga o le ai ai le Senate i le avea ai o le Maota o le amataga ma e tatau ona faʻatagaina i le tele o le aofaiga atoa o sui auai o le Vaega o Chamber, e le mafai ona faʻaaogaina pe faʻatonutonuina ma o le a faʻamaonia e itumalo.
La ley convenio tendrá como Cámara de origen el Senado y deberá ser sancionada con la mayoría absoluta de la totalidad de los miembros de cada Cámara, no podrá ser modificada unilateralmente ni reglamentada y será aprobada por las provincias.




O le a leai se faʻaaogaina o malosiaga, tautua poʻo galuega e aunoa ma le toe faʻafoeina o punaoa, faʻamaonia e le tulafono a le Fono Aoao pe a talafeagai ma le itumalo o loʻo i ai poʻo le aai o Buenos Aires pe a talafeagai ai.
No habrá transferencia de competencias, servicios o funciones sin la respectiva reasignación de recursos, aprobada por ley del Congreso cuando correspondiere y por la provincia interesada o la ciudad de Buenos Aires en su caso.




O le pulega a le malo tele o le a pulea le vaavaaiga ma le vaavaaiga o le faatinoga o aiaiga o lenei vaega, e pei ona fuafuaina e le tulafono, lea e tatau ona faamautuina ai le avea ma sui o itu uma ma le aai o Buenos Aires i lona tuufaatasiga.
Un organismo fiscal federal tendrá a su cargo el control y fiscalización de la ejecución de lo establecido en este inciso, según lo determina la ley, la que deberá asegurar la representación de todas las provincias y la ciudad de Buenos Aires en su composición.




3. Faʻatulagaina ma faʻaleleia faʻamavaega faapitoa o punaoa faʻapitoa, mo se taimi faapitoa, e ala i tulafono faʻapitoa ua faʻamaonia e le toatele o le aofaiga atoa o sui o Vaega taitasi.
3. Establecer y modificar asignaciones específicas de recursos coparticipables, por tiempo determinado, por ley especial aprobada por la mayoría absoluta de la totalidad de los miembros de cada Cámara.




4. Faʻasoa nonogatupe ile aitalafu ole Nation.
4. Contraer empréstitos sobre el crédito de la Nación.




5. Ia lafoai le faʻaaogaina ma le vavaeeseina o fanua faʻale-malo.
5. Disponer del uso y de la enajenación de las tierras de propiedad nacional.




6. Faʻavaeina ma faʻatonutonu se faletupe feterale ma le malosiaga e tuʻuina atu tupe, faʻapitoa foi ma isi faletupe a le atunuʻu.
6. Establecer y reglamentar un banco federal con facultad de emitir moneda, así como otros bancos nacionales.




7. Faʻafoe le totogiina o aitalafu i totonu o le atunuu ma fafo mai le Nation.
7. Arreglar el pago de la deuda interior y exterior de la Nación.




8. Faatulaga taʻitasi, e tusa ai ma taiala ua faʻamautu i le parakalafa lona tolu o le inc. 2 o lenei tusiga, o le tala o le tupe aoao o tupe faaalu ma le fuafuaina o punaoa o le pulega a le atunuu, e faavae i luga o le faigamalo a le malo ma le fuafuaga o tupe teufaafaigaluega lautele ma faamaonia pe teena le teuga tupe teufaafaigaluega.
8. Fijar anualmente, conforme a las pautas establecidas en el tercer párrafo del inc. 2 de este artículo, el presupuesto general de gastos y cálculo de recursos de la administración nacional, en base al programa general de gobierno y al plan de inversiones públicas y aprobar o desechar la cuenta de inversión.




9. Maliega faʻapitoa a le Matagaluega o Tupe i itumalo, e le o ausia a latou tupe maua, e tusa ai ma a latou paketi, e aofia ai a latou tupe faʻaalu masani.
9. Acordar subsidios del Tesoro nacional a las provincias, cuyas rentas no alcancen, según sus presupuestos, a cubrir sus gastos ordinarios.




10. Faʻatonutonu le faʻaaogaina saoloto o vaitafe o loʻo i totonu, faʻamalosia avanoa ia e manatu lelei i ai, ma faia pe faʻasaʻo aganuʻu.
10. Reglamentar la libre navegación de los ríos interiores, habilitar los puertos que considere convenientes, y crear o suprimir aduanas.




11. Faʻailoga tupe, faʻaleleia lona tau aogā ma tagata mai fafo; ma faʻaaogaina se faiga masani o fuataga ma fuataga mo le Atunuu atoa.
11. Hacer sellar moneda, fijar su valor y el de las extranjeras; y adoptar un sistema uniforme de pesos y medidas para toda la Nación.




12. Faʻatonu tulafono a le Malo, Faʻasalalau, Faʻamasinoga, Mining, ma Leipa ma Saogalēmū, i le lotogatasi poʻo le tuʻufaʻatasia o tino , e aunoa ma ni tulafono laiti e suia tulafono a le lotoifale, e fetaui ma a latou talosaga i faamasinoga a le malo po o le pitonuʻu, e tusa ai ma mea po o tagata e pau i lalo oa latou pulega faafaamasinoga; aemaise lava tulafono lautele mo le malo atoa i luga o le naturalization ma le tagatanuu, i lalo o le mataupu faavae o le natura faaleatunuu ma le filifiliga mo le manuia o Atenitina: faapea foi i luga o le gaumativa, i le faafoliga o tupe ma pepa faalauaitele a le Setete, ma i latou e manaomia le faʻatuina o le suʻega faamasinoga.
12. Dictar los Códigos Civil, Comercial, Penal, de Minería, y del Trabajo y Seguridad Social, en cuerpos unificados o separados, sin que tales códigos alteren las jurisdicciones locales, correspondiendo su aplicación a los tribunales federales o provinciales, según que las cosas o las personas cayeren bajo sus respectivas jurisdicciones; y especialmente leyes generales para toda la Nación sobre naturalización y nacionalidad, con sujeción al principio de nacionalidad natural y por opción en beneficio de la argentina: así como sobre bancarrotas, sobre falsificación de la moneda corriente y documentos públicos del Estado, y las que requiera el establecimiento del juicio por jurados.




13. Faʻatonutonu fefaʻatauaiga ma atunuu ese, ma itumalo i le tasi ma le isi.
13. Reglar el comercio con las naciones extranjeras, y de las provincias entre sí.




14. Faatulaga ma faatulaga le meli lautele o le Nation.
14. Arreglar y establecer los correos generales de la Nación.




15. Faʻamautinoa lelei le tapulaʻa o le teritori o le Nation, faʻamautuina i latou o itumalo, faia ni mea fou, ma fuafua i se tulafono faapitoa tulafono, pulega ma le malo e tatau ona i ai i teritori o le atunuʻu, o loʻo i fafo atu o tapulaʻa ua tofia i itumalo.
15. Arreglar definitivamente los límites del territorio de la Nación, fijar los de las provincias, crear otras nuevas, y determinar por una legislación especial la organización, administración y gobierno que deben tener los territorios nacionales, que queden fuera de los límites que se asignen a las provincias.




16. Tuʻu saogalemu i tuaoi.
16. Proveer a la seguridad de las fronteras.




17. Iloa le aganuu ma le aganuu o tagata Atenitina.
17. Reconocer la preexistencia étnica y cultural de los pueblos indígenas argentinos.




Faʻafetai le faʻaaloalogia mo lo latou iloa ma le aia tatau i se gagana e lua gagana ma le va o tagata; iloa le tulaga faaletulafono o latou alalafaga, ma le puleaina o le nuʻu ma le umiaina o fanua latou te masani ona nofo ai; ma faʻatonutonuina le tuʻuina atu o isi mea talafeagai ma talafeagai mo le atinaʻeina o tagata; e leai se tasi oi latou o le a le mafai, e mafai ona faʻaaogaina pe noatia mo faʻasalaga poʻo le faoa faamalosi . Ia faʻamautinoa o lo latou auai i le pulega e faatatau ia latou punaoa faanatura ma isi mea fiafia e aafia ai i latou. E mafai e pitonuʻu ona faʻaaoga nei malosiaga i le taimi e tasi.
Garantizar el respeto a su identidad y el derecho a una educación bilingüe e intercultural; reconocer la personería Jurídica de sus comunidades, y la posesión y propiedad comunitarias de las tierras que tradicionalmente ocupan; y regular la entrega de otras aptas y suficientes para el desarrollo humano; ninguna de ellas será enajenable, transmisible ni susceptible de gravámenes o embargos. Asegurar su participación en la gestión referida a sus recursos naturales y a los demás intereses que los afecten. Las provincias pueden ejercer concurrentemente estas atribuciones.




18. Saunia mea e fesoasoani i le tamaoaiga o le atunuu, i le alualu i luma ma le soifua lelei o itumalo uma, ma le alualu i luma o le malamalama, faia o fuafuaga mo aoaoga lautele ma iunivesite, ma le faalauiloaina o pisinisi, femalagaiga, fausia o nofoaafi ma auala tafe , o le nofoia o fanua o le atunuʻu, o le faʻaofiina ma le faʻavaeina o pisinisi fou, o le faaulufale mai o tupe mai fafo ma le suʻesuʻeina o vaitafe i totonu, e ala i tulafono puipuia mo nei faʻamoemoega ma e le tumau le faʻaaogaina o tulaga aloaia ma taui o le faʻamalosi.
18. Proveer lo conducente a la prosperidad del país, al adelanto y bienestar de todas las provincias, y al progreso de la ilustración, dictando planes de instrucción general y universitaria, y promoviendo la industria, la inmigración, la construcción de ferrocarriles y canales navegables, la colonización de tierras de propiedad nacional, la introducción y establecimiento de nuevas industrias, la importación de capitales extranjeros y la exploración de los ríos interiores, por leyes protectoras de estos fines y por concesiones temporales de privilegios y recompensas de estímulo.




19. Tuʻuina atu mea e faʻaleleia ai le atinaʻe o tagata, alualu i luma o le tamaoaiga ma le faʻamaoni lautele, o le gaosiga o le tamaoaiga o le atunuʻu, le faʻatulagaina o galuega, aʻoaʻoga faʻapitoa i tagata faigaluega, puipuiga o le tau o tupe, suʻesuʻega ma le atinaʻe faasaienisi ma tekonolosi, faʻasalalauga ma faʻaaoga.
19. Proveer lo conducente al desarrollo humano, al progreso económico con justicia social, a la productividad de la economía nacional, a la generación de empleo, a la formación profesional de los trabajadores, a la defensa del valor de la moneda, a la investigación y al desarrollo científico y tecnológico, su difusión y aprovechamiento.




Ia tuʻuina atu mo le tupugatasi o le Nation ma le faʻavaeina o lona teritori; faʻalauteleina faiga faʻavae eseese e faʻamoemoe e paleni le atinaʻeina o le vaʻaiga lautele o itumalo ma itulagi. Mo nei fuafuaga, o le Senate o le a avea ma Fale e afua mai ai.
Proveer al crecimiento armónico de la Nación y al poblamiento de su territorio; promover políticas diferenciadas que tiendan a equilibrar el desigual desarrollo relativo de provincias y regiones. Para estas iniciativas, el Senado será Cámara de origen.




Le faʻamaonia tulafono o le faʻatulagaga ma le faavae o le aʻoga e faʻamalosia ai le iunite a le malo e tusa ai ma tulaga faʻapitonuʻu ma le lotoifale; ia mautinoa o le a le mafai ona tuʻuina atu le tiute a le Setete, le auai o le aiga ma le sosaiete, le faʻaleleia o tulaga faʻatemokalasi ma le tutusa o avanoa ma avanoa e aunoa ma se faʻaituau; ma latou te faʻamamafa mataupu faavae o le faʻaaloalo ma le tutusa o aʻoaʻoga a le malo lautele ma le tutoatasi ma le mataʻutia o iunivesite a le atunuʻu.
Sancionar leyes de organización y de base de la educación que consoliden la unidad nacional respetando las particularidades provinciales y locales; que aseguren la responsabilidad indelegable del Estado, la participación de la familia y la sociedad, la promoción de los valores democráticos y la igualdad de oportunidades y posibilidades sin discriminación alguna; y que garanticen los principios de gratuidad y equidad de la educación pública estatal y la autonomía y autarquía de las universidades nacionales.




Faʻasalaina tulafono e puipuia ai le faʻamaoniga ma le aganuʻu faʻaleaganuʻu, o le saolotoga ma le faʻavaeina o galuega a le tusitala; o le aganuu faatufugaga ma le aganuu ma le televise.
Dictar leyes que protejan la identidad y pluralidad cultural, la libre creación y circulación de las obras del autor; el patrimonio artístico y los espacios culturales y audiovisuales.




20. Faatuina faamasinoga e itiiti ifo i le Faamasinoga Sili o Faamasinoga; fatufatuina ma faʻaumatia galuega, faʻatulagaina o latou malosi, tuʻuina atu penisione, faʻamaoniaina o faʻamaumauga, ma tuʻuina atu faʻatasi ma le lautele.
20. Establecer tribunales inferiores a la Corte Suprema de Justicia; crear y suprimir empleos, fijar sus atribuciones, dar pensiones, decretar honores, y conceder amnistías generales.




21. Taofi pe teena mafuaaga mo le faamavaega a le Peresetene po o le Sui Peresetene o le Malo; ma faʻaalia le mataupu e faʻaauau ai i se palota fou.
21. Admitir o desechar los motivos de dimisión del presidente o vicepresidente de la República; y declarar el caso de proceder a nueva elección.




22. Faamaonia pe teena konekarate ua faaiuina i isi malo ma faʻatasi ai ma faʻalapotopotoga faʻavaomalo ma faʻatasi ma le See See. O feagaiga ma maliega e sili atu le maualuga nai lo tulafono .
22. Aprobar o desechar tratados concluidos con las demás naciones y con las organizaciones internacionales y los concordatos con la Santa Sede. Los tratados y concordatos tienen jerarquía superior a las leyes.




Le Tautinoga Amerika i Aia Tatau ma Tiute a le Tagata; le Tautinoga Lautele o Aia Tatau a Tagata; le Feagaiga Amerika i Aia Tatau a Tagata; le Feagaiga Faavaomalo i Aia Tatau, Tamaoaiga ma Aganuu; le Feagaiga Faava o malo i luga o Aia Tatau a Tagata ma Aia Tatau ma lana Maliega Filifili; o le Feagaiga i luga o le Puipuiga ma le Faasalaga o le Solitulafono o le Leoleo; le Feagaiga Faava o Malo i luga o le Faataapeina o Pepa Uma o Faailoga Faapitoa; o le Feagaiga i luga o le Faʻamamaina o Pepa uma o le Faʻailoga faasaga i Fafine; o le Feagaiga e faasaga i le Tigā ma isi Faʻalavelave Faʻaleagaina, Faʻasalaga Faʻaleagaina po o le Faʻaleagaina; le Feagaiga i Aia Tatau a le Tamaititi; i tulaga o lo latou aloaia, ei ai o latou faavae faale-faavae, latou te le aveesea so o se mea o le vaega muamua o lenei Faavae ma e tatau ona malamalama ia i latou e fetaui ma aia tatau ma faamaoniga e aloaia e ia. E faatoa mafai lava ona faʻasalaina, pe a talafeagai ai, e le Pule Faʻatonu a le Atunuʻu, faatasi ai ma le faʻatagaina o le lua vaetolu o le aofaiga atoa o sui auai o le Lotoifale taitasi.
La Declaración Americana de los Derechos y Deberes del Hombre; la Declaración Universal de Derechos Humanos; la Convención Americana sobre Derechos Humanos; el Pacto Internacional de Derechos Económicos, Sociales y Culturales; el Pacto Internacional de Derechos Civiles y Políticos y su Protocolo Facultativo; la Convención sobre la Prevención y la Sanción del Delito de Genocidio; la Convención Internacional sobre la Eliminación de todas las Formas de Discriminación Racial; la Convención sobre la Eliminación de todas las Formas de Discriminación contra la Mujer; la Convención contra la Tortura y otros Tratos o Penas Crueles, Inhumanos o Degradantes; la Convención sobre los Derechos del Niño; en las condiciones de su vigencia, tienen jerarquía constitucional, no derogan artículo alguno de la primera parte de esta Constitución y deben entenderse complementarios de los derechos y garantías por ella reconocidos. Sólo podrán ser denunciados, en su caso, por el Poder Ejecutivo Nacional, previa aprobación de las dos terceras partes de la totalidad de los miembros de cada Cámara.




O isi maliega ma maliega i luga o aia tatau a tagata, ina ua uma ona faamaonia e le Fono Aoao, o le a manaomia le palota o le lua vaetolu o le aofaiga atoa o sui auai o le au Chamber taitasi e fiafia i le pulega faale-faavae.
Los demás tratados y convenciones sobre derechos humanos, luego de ser aprobados por el Congreso, requerirán del voto de las dos terceras partes de la totalidad de los miembros de cada Cámara para gozar de la jerarquía constitucional.




23. Faʻavae ma faʻaalia ni faiga lelei e faʻamautinoa ai le tutusa o avanoa ma togafitiga, ma le fiafia atoatoa ma le faʻamalosia o aia tatau ua amanaʻia e lenei Faʻavae faʻapea ai ma feagaiga faʻavaomalo i luga o aia tatau a tagata, aemaise lava i tamaiti, tamaitai, tagata matutua ma tagata ei ai manaoga faapitoa.
23. Legislar y promover medidas de acción positiva que garanticen la igualdad real de oportunidades y de trato, y el pleno goce y ejercicio de los derechos reconocidos por esta Constitución y por los tratados internacionales vigentes sobre derechos humanos, en particular respecto de los niños, las mujeres, los ancianos y las personas con discapacidad.




Faʻailoa se faiga faʻapitoa ma le saogalemu lautele i le puipuiga o le tamaititi ua mafatia, mai le maitaga seia oo i le faaiuga o le aoga tulagalua, ma le tina i le taimi o le maʻitaga ma le taimi o susu.
Dictar un régimen de seguridad social especial e integral en protección del niño en situación de desamparo, desde el embarazo hasta la finalización del período de enseñanza elemental, y de la madre durante el embarazo y el tiempo de lactancia.




24. Ia faʻamaonia le tuʻufaʻatasia o feagaiga e tuʻuina atu malosiaga ma puleʻaga i faalapotopotoga faʻapitoa i lalo o aiaiga o le felagolagomaʻi ma le tutusa, ma o le faaaloalo faʻapenakalamokalasi ma aia tatau a tagata soifua. O faʻasologa o faʻasalalauga i luga o latou taunuuga o loʻo i ai talitonuga sili atu nai lo tulafono.
24. Aprobar tratados de integración que deleguen competencias y jurisdicción a organizaciones supraestatales en condiciones de reciprocidad e igualdad, y que respeten el orden democrático y los derechos humanos. Las normas dictadas en su consecuencia tienen jerarquía superior a las leyes.




O le faʻatagaina o nei feagaiga ma le Latin American States o le a manaʻomia ai le toʻatele o sui uma o le Vaega Chamber. I le tulaga o feagaiga ma isi Atunuu, o le Fono Aoao a le Malo, faatasi ai ma le toatele o sui usufono o le Maota taitasi, o le a faailoa mai le faigofie o le faamaoniga o le feagaiga ma faatoa mafai ona faamaonia faatasi ma le palota a le toatele o le au atoa o sui auai o Maota taitasi, pe a mavae le selau luasefulu aso o le faaaliga faalauiloa.
La aprobación de estos tratados con Estados de Latinoamérica requerirá la mayoría absoluta de la totalidad de los miembros de cada Cámara. En el caso de tratados con otros Estados, el Congreso de la Nación, con la mayoría absoluta de los miembros presentes de cada Cámara, declarará la conveniencia de la aprobación del tratado y sólo podrá ser aprobado con el voto de la mayoría absoluta de la totalidad de los miembros de cada Cámara, después de ciento veinte días del acto declarativo.




O le faʻasalaga o feagaiga o loʻo faʻasino atu i lenei fuaiupu, o le a manaʻomia ai muamua le faʻatagaga o le toatele o le aofaiga atoa o sui auai o Vaega taitasi.
La denuncia de los tratados referidos a este inciso, exigirá la previa aprobación de la mayoría absoluta de la totalidad da los miembros de cada Cámara.




25. Faʻatagaina le Paranesi Faʻatonu e faʻaalia taua poʻo le faʻamalosi.
25. Autorizar al Poder Ejecutivo para declarar la guerra o hacer la paz.




26. Faʻamalosia le Palemia Faʻatonu e faʻatonu ai le taui ma sui, ma faʻavae tulafono mo pagota.
26. Facultar al Poder Ejecutivo para ordenar represalias, y establecer reglamentos para las presas.




27. Faʻateʻaina le au faʻaauupega i le taimi o le filemu ma le taua, ma faʻatonu tulafono mo a latou faʻalapotopotoga ma le malo.
27. Fijar las fuerzas armadas en tiempo de paz y guerra, y dictar las normas para su organización y gobierno.




28. Faʻataga le faʻaofiina o fitafita mai fafo i totonu o le teritori o le Nation, ma le malaga ese atu o malo i fafo atu.
28. Permitir la introducción de tropas extranjeras en el territorio de la Nación, y la salida de las fuerzas nacionales fuera de él.




29. Taʻutino se setete o le faʻasaga i se tasi poʻo ni vaega o le Nation i le tulaga o le faʻalavelave i totonu, ma faʻamaonia pe taofiofia le faʻaalia o le siepi, i le taimi o lona malologa, e le Pulega Pule.
29. Declarar en estado de sitio uno o varios puntos de la Nación en caso de conmoción interior, y aprobar o suspender el estado de sitio declarado, durante su receso, por el Poder Ejecutivo.




30. Faʻaaogaina faapitoa tulafono i totonu o le teritori o le laumua o le malo ma tuʻuina atu tulafono talafeagai mo le faʻatinoga o faamoemoega patino o faʻavaega o le aoga lautele i le teritori o le Malo. O pulega faʻapitonuʻu ma pulega a le malo o le a taofi malosi o leoleo ma faʻamalosia i luga o nei faʻavae, pe afai latou te le faʻalavelave i le faataunuuina o na faamoemoega.
30. Ejercer una legislación exclusiva en el territorio de la capital de la Nación y dictar la legislación necesaria para el cumplimiento de los fines específicos de los establecimientos de utilidad nacional en el territorio de la República. Las autoridades provinciales y municipales conservarán los poderes de policía e imposición sobre estos establecimientos, en tanto no interfieran en el cumplimiento de aquellos fines.




31. Saunia se fesoasoani tele i se itumalo poʻo le aai o Buenos Aires.
31. Disponer la intervención federal a una provincia o a la ciudad de Buenos Aires.




Faʻamaonia pe faalēaogāina le faʻafitauli na faʻatonu, i le taimi o lona malologa, e le Pule Pule .
Aprobar o revocar la intervención decretada, durante su receso, por el Poder Ejecutivo.




32. Ia faia uma tulafono ma tulafono faatonutonu ia e faigofie ona faʻaaogaina malosiaga faʻavae, ma isi uma na tuʻuina atu e lenei Faʻavae i le Malo o le Atunuu Atenitina.
32. Hacer todas las leyes y reglamentos que sean convenientes para poner en ejercicio los poderes antecedentes, y todos los otros concedidos por la presente Constitución al Gobierno de la Nación Argentina.




Mataupu 76 - Ua faʻasaina le tuʻuina atu o tulafono i le Pule Faʻatonu, sei vagana ai nisi mataupu o le pulega poʻo faʻalavelave faʻafuaseʻi lautele, faʻatasi ai ma se taimi tumau mo lona faʻamalositino ma i totonu o faʻavae o le tuʻuina atu o loʻo tuʻufaʻatasia e le Congress.
Artículo 76.- Se prohíbe la delegación legislativa en el Poder Ejecutivo, salvo en materias determinadas de administración o de emergencia pública, con plazo fijado para su ejercicio y dentro de las bases de la delegación que el Congreso establezca.




O le mutaaga e mafua mai i le mutaaga o le vaitaimi ua aiaia i le parakalafa muamua e le tatau ona iai se toe iloiloga o sootaga faaletulafono e tulai mai i lalo o tulafono ua faatonuina e le tuuina atu o le tulafono.
La caducidad resultante del transcurso del plazo previsto en el párrafo anterior no importará revisión de las relaciones jurídicas nacidas al amparo de las normas dictadas en consecuencia de la delegación legislativa.




MATAUPU E FITU
CAPÍTULO QUINTO




I luga o le faavaeina ma le faʻatagaina o tulafono
De la formación y sanción de las leyes




Mataupu 77.- E mafai ona amatalia tulafono i totonu o le Maota o le Fono Aoao, e ala i galuega faatino na tuuina mai e ona sui poo le Pule Pule, vagana ai tuusaunoaga ua faavaeina i lenei Faavae.
Artículo 77.- Las leyes pueden tener principio en cualquiera de las Cámaras del Congreso, por proyectos presentados por sus miembros o por el Poder Ejecutivo, salvo las excepciones que establece esta Constitución.




O pili e suia ai le faiga palota ma vaega faaupufai e tatau ona faamaonia e le toatele o le aofaiga atoa o sui o le Maota.
Los proyectos de ley que modifiquen el régimen electoral y de partidos políticos deberán ser aprobados por mayoría absoluta del total de los miembros de las Cámaras.




Mataupu 78. Faamaoniga le Tulafono Taufaaofi e le Maota o le amataga, ua pasia mo le talanoaina i le isi Fale. Faamaonia e le lua, e pasi atu i le Pule Pule o le Nation mo lana suʻega; ma afai e maua foi e ia lana faamaoniga, na te folafolaina o se tulafono.
Artículo 78.- Aprobado un proyecto de ley por la Cámara de su origen, pasa para su discusión a la otra Cámara. Aprobado por ambas, pasa al Poder Ejecutivo de la Nación para su examen; y si también obtiene su aprobación, lo promulga como ley.




Mataupu 79 - E mafai e Chamber taitasi, pe a uma ona faamaonia se pili i le lautele, ona tuuina atu i ana komiti le faamaoniga e patino i le poloketi, faatasi ai ma le palota a le toatele o le aofaiga atoa o ona sui auai. E mafai e le Lotoifale, faatasi ai ma le numera tutusa o palota, ona tuʻuina atu le faʻatagaina e aunoa ma se faʻamalosi ma toe faʻaauau le faiga masani. O le faamaoniga i le faia o le a manaomia ai le palota a le toatele aiai o le aofai o ona sui auai. A maeʻa ona faʻamaonia le poloketi i le komiti, o le a mulimulitaʻia le faiga masani.
Artículo 79.- Cada Cámara, luego de aprobar un proyecto de ley en general, puede delegar en sus comisiones la aprobación en particular del proyecto, con el voto de la mayoría absoluta del total de sus miembros. La Cámara podrá, con igual número de votos, dejar sin efecto la delegación y retomar el trámite ordinario. La aprobación en comisión requerirá el voto de la mayoría absoluta del total de sus miembros. Una vez aprobado el proyecto en comisión, se seguirá el trámite ordinario.




Mataupu 80 - Soʻo se poloketi e leʻi foʻi mai i totonu o le sefulu aso faigaluega e faʻamaonia e le Pule Pule. E mafai ona faʻamaonia i totonu o le vaega totoe le tuʻufaʻatasia o galuega faatino. Ae ui i lea, o vaega e le o tausia e faatoa mafai lava ona faalauiloaina pe afai ei ai so latou tulaga tutoatasi ma e le suia ai le agaga po o le lotogatasi o le poloketi ua faamaonia e le Fono Aoao. I lenei tulaga o le taualumaga ua muaʻi vaaia mo tulafono o le tatau ma le faanatinati o le a faʻaaogaina.
Artículo 80.- Se reputa aprobado por el Poder Ejecutivo todo proyecto no devuelto en el término de diez días útiles. Los proyectos desechados parcialmente no podrán ser aprobados en la parte restante. Sin embargo, las partes no observadas solamente podrán ser promulgadas si tienen autonomía normativa y su aprobación parcial no altera el espíritu ni la unidad del proyecto sancionado por el Congreso. En este caso será de aplicación el procedimiento previsto para los decretos de necesidad y urgencia.




Mataupu 81 - E leai se pili na faʻatagaina e se tasi o le Maota e mafai ona toe faia i sauniga o lena tausaga. E leai se tasi o le Maota e mafai ona lafoai atoa se poloketi na mafua mai ona toe faaopoopoina lea pe toe teuteu e le Vaega o Iloiloga. Afai o le poloketi e faʻalagolago i faʻaopoopoga poʻo le faasaʻoina e le Chamber Review, o le iuga o le palota e tatau ona faʻaalia ina ia faʻamautuina pe o ia faʻaopoopoga po o faasaʻoga na faia e le toatele o ē o loʻo i ai pe o le lua vae tolu oi latou o loʻo auai. E mafai e le Chamber ona tupuga mai i le toatele o i latou o loʻo iai le faʻatagaina o le poloketi faatasi ai ma faʻaopoopoga po o faʻasaʻoga na tuʻuina atu pe faʻamalosi i le uluai faʻamatalaga, seivagana ua faia e le tagata suʻesuʻe ni faʻaopoopoga poʻo ni faasaʻoga ile lua vaetolu oi latou o loʻo auai. I lenei mataupu mulimuli, o le poloketi o le a pasi atu i le Pule Pule faatasi ai ma faaopoopoga po o faasaʻoga a le Maota o Iloiloga, seivagana ua faʻamalosia e le Maota Chamber lana uluai faʻasalalauga ma le palota o le lua vaetolu oi latou o loʻo i ai. O le Lotoifale e afua mai e le mafai ona faʻasalalau ni faʻaopoopoga fou pe faasaʻo i latou na faia e le Vaega o Iloiloga.
Artículo 81.- Ningún proyecto de ley desechado totalmente por una de las Cámaras podrá repetirse en las sesiones de aquel año. Ninguna de las Cámaras puede desechar totalmente un proyecto que hubiera tenido origen en ella y luego hubiese sido adicionado o enmendado por la Cámara revisora. Si el proyecto fuere objeto de adiciones o correcciones por la Cámara revisora, deberá indicarse el resultado de la votación a fin de establecer si tales adiciones o correcciones fueron realizadas por mayoría absoluta de los presentes o por las dos terceras partes de los presentes. La Cámara de origen podrá por mayoría absoluta de los presentes aprobar el proyecto con las adiciones o correcciones introducidas o insistir en la redacción originaria, a menos que las adiciones o correcciones las haya realizado la revisora por dos terceras partes de los presentes. En este último caso, el proyecto pasará al Poder Ejecutivo con las adiciones o correcciones de la Cámara revisora, salvo que la Cámara de origen insista en su redacción originaria con el voto de las dos terceras partes de los presentes. La Cámara de origen no podrá introducir nuevas adiciones o correcciones a las realizadas por la Cámara revisora.




Mataupu 82 - O le finagalo o Fale taitasi e tatau ona faʻaalia manino; O le tacit or fictional faʻatagaina e le aofia i mataupu uma.
Artículo 82.- La voluntad de cada Cámara debe manifestarse expresamente; se excluye, en todos los casos, la sanción tácita o ficta.




Mataupu 83. - Faʻasalaga i le atoaga poʻo se vaega o se galuega faʻatino e le Pule Pule, e toe foi mai ma ona tetee ile Chamber o lona amataga: toe talanoaina, ma afai e faʻamaonia e le lua-tolu-palota aupito toatele, e toe pasi i le Vaega o Iloiloga. Afai e faʻamaonia uma e le Maota ia le toatele, o le pili o se tulafono ma pasi atu i le Pule Pule mo lana tulafono. O palota a Fale e lua o le ai ai i lenei tulaga ua filifilia, e latou lava pe leai foi; ma igoa uma ma faavae o tagata palota, ma tetee a le Pule Pule, o le a lolomiina loa e le aufaasusila. Afai e ese le Maota i luga o tetee, e le mafai ona toe faia le poloketi i sauniga o lena tausaga.
Artículo 83.- Desechado en el todo o en parte un proyecto por el Poder Ejecutivo, vuelve con sus objeciones a la Cámara de su origen: ésta lo discute de nuevo, y si lo confirma por mayoría de dos tercios de votos, pasa otra vez a la Cámara de revisión. Si ambas Cámaras lo sancionan por igual mayoría, el proyecto es ley y pasa al Poder Ejecutivo para su promulgación. Las votaciones de ambas Cámaras serán en este caso nominales, por si o por no; y tanto los nombres y fundamentos de los sufragantes, como las objeciones del Poder Ejecutivo, se publicarán inmediatamente por la prensa. Si las Cámaras difieren sobre las objeciones, el proyecto no podrá repetirse en las sesiones de aquel año.




Mataupu 84 - I le faʻatagaina o tulafono, o lenei faiga o le a faʻaaogaina: O le Senate ma le Fono a Sui Tofia o le Atunuu o Atenitina, na potopoto i le Fono Aoao, ... faʻamalosia pe faʻatagaina ma le malosi o le tulafono.
Artículo 84.- En la sanción de las leyes se usará de esta fórmula: El Senado y Cámara de Diputados de la Nación Argentina, reunidos en Congreso, ... decretan o sancionan con fuerza de ley.




MATAUPU E SEFULU
CAPITULO SEXTO




O le Suetusi Aoao a le Atunuʻu
De la Auditoría General de la Nación




Mataupu 85 - O le vaaiga i fafo atu o le atunuʻu lautele i ona tulaga aloaia, tamaoaiga, tupe ma faʻatinoga, o le a avea ma se faʻatagaina o le Malosiaga Faitulafono.
Artículo 85.- El control externo del sector público nacional en sus aspectos patrimoniales, económicos, financieros y operativos, será una atribución propia del Poder Legislativo.




O le suʻesuʻega ma le manatu o le Fono Aoao Faitulafono i le faatinoga ma le tulaga lautele o le pulega a le malo o le a lagolagoina i manatu o le Suetusi Aoao a le Atunuu.
El examen y la opinión del Poder Legislativo sobre el desempeño y situación general de la administración pública estarán sustentados en los dictámenes de la Auditoría General de la Nación.




O lenei tino fesoasoani fesoasoani a le Fono Aoao, faatasi ai ma le tutoatasi galue, o le a tuufaatasia i le faiga ua faavaeina e le tulafono lea e faatonutonuina ai lona foafoaga ma le faagaoioia, lea e tatau ona faamaonia e se vaega fulisia o sui o Vaega taitasi. O le a tofia le peresetene o le faʻapotopotoga i le talosaga a le pati faʻapolokiki teteʻe ma le numera tele o tulafono i le Fono Aoao.
Este organismo de asistencia técnica del Congreso, con autonomía funcional, se integrará del modo que establezca la ley que reglamenta su creación y funcionamiento, que deberá ser aprobada por mayoría absoluta de los miembros de cada Cámara. El presidente del organismo será designado a propuesta del partido político de oposición con mayor número de legisladores en el Congreso.




O le a ia puleaina le puleaina o tulafono, puleaina ma le suʻeina o galuega uma a le pulega lautele ma le lautele, e tusa lava po o le a le ituaiga faalapotopotoga, ma isi galuega e tuuina atu e le tulafono ia te ia. O le a aʻafia i le faagasologa o le faʻatagaina poʻo le teenaina o faʻamatalaga ma tupe teufaafaigaluega o tupe a le malo.
Tendrá a su cargo el control de legalidad, gestión y auditoría de toda la actividad de la administración pública centralizada y descentralizada, cualquiera fuera su modalidad de organización, y las demás funciones que la ley le otorgue. Intervendrá necesariamente en el trámite de aprobación o rechazo de las cuentas de percepción e inversión de los fondos públicos.




MATAUPU E SEFULU
CAPÍTULO SEPTIMO




Mai le Komesina o Sulufaiga
Del Defensor del Pueblo




Mataupu 86. O le Komesina o Sulufaiga o se tino tutoatasi ua faavaeina i totonu o le lautele o le Congress of the Nation, lea o le a gaoioi ma le tutoatasi atoatoa, e aunoa ma le mauaina o faatonuga mai soo se pule. O lana misiona o le puipuiga ma le puipuiga o aia tatau a tagata soifua ma isi aia tatau, faʻamaoniga ma aia e puipuia i lenei Faavae ma tulafono, aʻo leʻi faia galuega, galuega poʻo mea ua le faia a le Pulega; ma le faʻatonutonuina o le faʻatinoina o galuega a le malo.
Artículo 86.- El Defensor del Pueblo es un órgano independiente instituido en el ámbito del Congreso de la Nación, que actuará con plena autonomía funcional, sin recibir instrucciones de ninguna autoridad. Su misión es la defensa y protección de los derechos humanos y demás derechos, garantías e intereses tutelados en esta Constitución y las leyes, ante hechos, actos u omisiones de la Administración; y el control del ejercicio de las funciones administrativas públicas.




O le Komesina o Sulufaiga ua i ai le aia tatau. Ua tofia ma aveesea e le Fono Aoao faatasi ai ma le palota a le lua vaetolu o sui o loo i ai i totonu o potu taitasi. E fiafia i tulaga puipuia ma avanoa o le au tulafono. O le a tumau i lona tulaga mo le lima tausaga, ma mafai ona toe tofiaina i se taimi e tasi.
El Defensor del Pueblo tiene legitimación procesal. Es designado y removido por el Congreso con el voto de las dos terceras partes de los miembros presentes de cada una de las Cámaras. Goza de las inmunidades y privilegios de los legisladores. Durará en su cargo cinco años, pudiendo ser nuevamente designado por una sola vez.




O le faʻatulagaga ma le faʻatinoga o lenei faʻapotopotoga o le a faʻatulafonoina e se tulafono faʻapitoa.
La organización y el funcionamiento de esta institución serán regulados por una ley especial.




VAEGA LONA LUA
SECCIÓN SEGUNDA




O LE MANA FAAMAONIA
DEL PODER EJECUTIVO




MATAUPU AUTU
CAPÍTULO PRIMERO




O lona natura ma le umi
De su naturaleza y duración




Mataupu 87. - O le Pule Pule o le Atunuu o le a taina e se tagatanuu ei ai le suafa o le "Peresitene o le Atunuu Argentine".
Artículo 87.- El Poder Ejecutivo de la Nación será desempeñado por un ciudadano con el título de "Presidente de la Nación Argentina".




Mataupu 88. I le tulaga o gasegase, toesea o le Tupe, maliu, faamavaega po o le faalēaogāina o le Peresetene, o le Pule Pule e tatau ona faatinoina e le Sui Peresetene o le Atunuu. I le tulaga o le faalēaogāina, oti, faamavaega poo le le mafai e le Peresetene ma le Sui Peresetene o le Nation, o le a filifili e le Fono Aoao po o ai le tagata lautele e tatau ona ia umia le Peresetene, seia oo ina ua le toe aoga le tulaga le atoatoa po ua filifilia se peresitene fou.
Artículo 88.- En caso de enfermedad, ausencia de la Capital, muerte, renuncia o destitución del Presidente, el Poder Ejecutivo será ejercido por el vicepresidente de la Nación. En caso de destitución, muerte, dimisión o inhabilidad del Presidente y vicepresidente de la Nación, el Congreso determinará qué funcionario público ha de desempeñar la Presidencia, hasta que haya cesado la causa de la inhabilidad o un nuevo presidente sea electo.




Mataupu 89 - Ina ia filifilia Peresetene poʻo Sui Peresetene o le Atunuʻu, e manaʻomia ona fanau i le teritori o Atenitina, poo le avea ma alo o se tagatanuu moni, na fanau mai i se atunuu ese; ma isi uiga manaʻomia e filifilia ai le senator.
Artículo 89.- Para ser elegido Presidente o vicepresidente de la Nación, se requiere haber nacido en el territorio argentino, o ser hijo de ciudadano nativo, habiendo nacido en país extranjero; y las demás calidades exigidas para ser elegido senador.




Mataupu 90 - O le Peresetene ma le Sui Peresetene o le a umia le tofi mo se vaitaimi e fa tausaga ma e mafai ona toe filifilia pe toe tali atu mo se vaitaimi e tasi. Afai ua toe filifilia pe toe sui, e le mafai ona filifilia mo soʻo se tasi o avanoa e lua, ae o le vaeluaga o le tasi vaitau.
Artículo 90.- El Presidente y vicepresidente duran en sus funciones el término de cuatro años y podrán ser reelegidos o sucederse recíprocamente por un solo período consecutivo. Si han sido reelectos o se han sucedido recíprocamente no pueden ser elegidos para ninguno de ambos cargos, sino con el intervalo de un período.




Mataupu 91 - Ua muta le malosiaga o le Peresetene o le Nation i le aso lava e tasi e pei ona faamuta lona fa tausaga; e aunoa ma se mea e faalavelaveina ai, atonu o se mafuaaga e maeʻa ai mulimuli ane.
Artículo 91.- El Presidente de la Nación cesa en el poder el mismo día en que expira su período de cuatro años; sin que evento alguno que lo haya interrumpido, pueda ser motivo de que se le complete más tarde.




Mataupu 92. - O le Peresitene ma le Sui Peresetene e fiafia i totogi totogi e le Ofisa o le Malo, lea e le mafai ona suia i le taimi oa latou tofiga. I le vaitaimi lava lea e tasi e le mafai ona latou faatinoina se isi galuega, pe maua foi se isi lava faʻamoemoega o le Nation, poʻo se isi itumalo.
Artículo 92.- El Presidente y vicepresidente disfrutan de un sueldo pagado por el Tesoro de la Nación, que no podrá ser alterado en el período de sus nombramientos. Durante el mismo período no podrán ejercer otro empleo, ni recibir ningún otro emolumento de la Nación, ni de provincia alguna.




Mataupu 93 - I le avea ma sui, e tatau i le peresitene ma le sui peresitene ona faia se tautoga, i lima o le peresitene o le Senate ma luma o le Fonotaga a le Konekarate i le Fono, e tusa ai ma o latou talitonuga faalelotu, ia "taaalo ma le lotonuu ma le lotonuu le tofi o le Peresitene (po o le sui peresitene) o le Malo ma matau ma tausia ma le faamaoni le Faavae o le Atunuu o Atenitina ".
Artículo 93.- Al tomar posesión de su cargo el presidente y vicepresidente prestarán juramento, en manos del presidente del Senado y ante el Congreso reunido en Asamblea, respetando sus creencias religiosas, de "desempeñar con lealtad y patriotismo el cargo de Presidente (o vicepresidente) de la Nación y observar y hacer observar fielmente la Constitución de la Nación Argentina".




MATAUPU LONA LUA
CAPÍTULO SEGUNDO




I le auala ma le taimi o le palota a le Peresetene ma le Sui Peresetene o le Nation
De la forma y tiempo de la elección del Presidente y vicepresidente de la Nación




Mataupu 94 .- O le Peresetene ma le Sui Peresetene o le Atunuu o le a filifilia saʻo e tagata, i se taamilosaga faalua, e pei ona faavaeina i lenei Faavae. I lenei itu o le teritori o le a fausia ai se itumalo e tasi.
Artículo 94.- El Presidente y el vicepresidente de la Nación serán elegidos directamente por el Pueblo, en doble vuelta, según lo establece esta Constitución. A este fin el territorio nacional conformará un distrito único.




Mataupu 95. O le lesona o le a faia i totonu o le lua masina ao lumanai le faaiuga o le vaitaimi o le Peresetene i le tofi.
Artículo 95.- La lección se efectuará dentro de los dos meses anteriores a la conclusión del mandato del Presidente en ejercicio.




Mataupu 96.- O le taamilosaga lona lua o palota, pe afai e talafeagai, o le a faia i le va o faiga e lua o palota na sili ona palotaina, i totonu o le tolusefulu aso mai le aso muamua.
Artículo 96.- La segunda vuelta electoral, si correspondiere, se realizará entre las dos fórmulas de candidatos más votadas, dentro de los treinta días de celebrada la anterior.




Mataupu 97. Afai o le faiga na sili ona palota i le uluai taamilosaga, ua silia ma le fasefululima pasene o palota na faamaonia, o ona sui auai o le a avea o se Peresetene ma Sui Peresetene o le Atunuu.
Artículo 97.- Cuando la fórmula que resultare más votada en la primera vuelta, hubiere obtenido más del cuarenta y cinco por ciento de los votos afirmativos válidamente emitidos, sus integrantes serán proclamados como Presidente y vicepresidente de la Nación.




Mataupu 98. Pe a fai o le faiga e sili ona palota i le uluai taamilosaga, e tatau ona maua pe tusa ma le fasefulu pasene o palota mautinoa o le a faia ma, i se faaopoopoga, e tatau ona i ai se eseesega o le sili atu i le sefulu pasene pasene e tusa ai ma le aofaʻiga o palota mautinoa ua tuuina atu i luga o le fuafaatatau lea e mulimuli mai i le numera o palota, o le a faalauiloaina ona sui o le Peresetene ma Sui Peresetene o le Atunuu.
Artículo 98.- Cuando la fórmula que resultare más votada en la primera vuelta hubiere obtenido el cuarenta por ciento por lo menos de los votos afirmativos válidamente emitidos y, además, existiere una diferencia mayor de diez puntos porcentuales respecto del total de los votos afirmativos válidamente emitidos sobre la fórmula que le sigue en número de votos, sus integrantes serán proclamados como Presidente y vicepresidente de la Nación.




MATAUPU E TOLU
CAPÍTULO TERCERO




Malosiaga o le Pule Pule
Atribuciones del Poder Ejecutivo




Mataupu 99.- O le Peresitene o le Malo ei ai uiga nei:
Artículo 99.- El Presidente de la Nación tiene las siguientes atribuciones:




1. O ia o le ulu sili o le Nation, o le ulu o le malo ma le ulu faaupufai o le pulega lautele o le atunuu.
1. Es el jefe supremo de la Nación, jefe del gobierno y responsable político de la administración general del país.




2. Tuuina atu faatonuga ma tulafono faatonutonu e talafeagai mo le faatinoina o tulafono a le Nation, ia faaeteete e aua nei suia o latou agaga i ni tuusaunoaga faatonutonu.
2. Expide las instrucciones y reglamentos que sean necesarios para la ejecución de las leyes de la Nación, cuidando de no alterar su espíritu con excepciones reglamentarias.




3. Auai i le faavaeina o tulafono e tusa ai ma le Faavae, faʻalauiloaina ma lolomiina.
3. Participa de la formación de las leyes con arreglo a la Constitución, las promulga y hace publicar.




E le mafai e le Pulega Pule i soʻo se mataupu i lalo o le faasalaga o le leai o se faʻatagaina, le tuʻuina atu o aiaiga o le natura natura.
El Poder Ejecutivo no podrá en ningún caso bajo pena de nulidad absoluta e insanable, emitir disposiciones de carácter legislativo.




Seiloga o tulaga tulaga ese e le mafai ai ona mulimulitai i taualumaga masani o loʻo vaʻaia e lenei Faʻavae mo le faʻatulafonoina o tulafono, ma e le o ni tulafono e faʻasalalau ai solitulafono, lafoga, palota po o vaega faaupufai, e mafai ona tuʻuina atu faʻasalaga mo mafuaʻaga e manaʻomia ma le faanatinati, lea o le a filifilia i se maliega lautele a faifeau e tatau ona lagolagoina i latou, faatasi ai ma le ulu o le au faipule o faifeau.
Solamente cuando circunstancias excepcionales hicieran imposible seguir los trámites ordinarios previstos por esta Constitución para la sanción de las leyes, y no se trate de normas que regulen materia penal, tributaria, electoral o de régimen de los partidos políticos, podrá dictar decretos por razones de necesidad y urgencia, los que serán decididos en acuerdo general de ministros que deberán refrendarlos, conjuntamente con el jefe de gabinete de ministros.




O le ulu o le cabinet o faifeau lava ia ma i totonu o le sefulu aso o le a tuʻuina atu le fuataga i le iloiloga a le Komisi Tumau o le Fono Faʻatonu, o ia lea e tatau ona faʻaaloalo i le vaega o faiga faaupufai a Vaega taitasi. O lenei komisi o le a siitia ai lana tusi i totonu o le sefulu aso i le palola a le Lotu taitasi mo lana togafitiga manino, lea o le a vave iloiloina e le Maota. O se tulafono faʻapitoa e faʻatagaina ma le toatele o sui auai o le Lotoifale taitasi o le a faʻafoeina le taualumaga ma le lautele o le fesoasoani a le Fono Aoao.
El jefe de gabinete de ministros personalmente y dentro de los diez días someterá la medida a consideración de la Comisión Bicameral Permanente, cuya composición deberá respetar la proporción de las representaciones políticas de cada Cámara. Esta comisión elevará su despacho en un plazo de diez días al plenario de cada Cámara para su expreso tratamiento, el que de inmediato considerarán las Cámaras. Una ley especial sancionada con la mayoría absoluta de la totalidad de los miembros de cada Cámara regulará el trámite y los alcances de la intervención del Congreso.




4. Faʻamoleina faʻamasino o le Faamasinoga Maualuga faatasi ai ma le maliliega a le Senate i le lua vaetolu o ona sui auai, i fonotaga a le malo, na taloina mo lena faamoemoe.
4. Nombra los magistrados de la Corte Suprema con acuerdo del Senado por dos tercios de sus miembros presentes, en sesión pública, convocada al efecto.




Taʻu igoa o isi faamasino o faamasinoga a le malo tele i lalo ifo o le faʻatautaiga o le talosaga i totonu o le tolu o le Fono a Faamasino, faatasi ai ma le maliega a le Senate, i le fonotaga a le malo, lea o le a amanaia ai le talafeagai o sui.
Nombra los demás jueces de los tribunales federales inferiores en base a una propuesta vinculante en terna del Consejo de la Magistratura, con acuerdo del Senado, en sesión pública, en la que se tendrá en cuenta la idoneidad de los candidatos.




O se tofiga fou, e muamua atu i se maliega tutusa, o le a tatau ai ona tausia soʻo se tasi o nei faʻamasino i le tofi, pe a oʻo atu i le fitu sefulu lima tausaga. O tofiga uma o faamasino oeo latou tausaga ua faʻamaonia pe sili atu e tatau mo le lima tausaga, ma e mafai ona toe faia e le aunoa, mo le faiga lava e tasi.
Un nuevo nombramiento, precedido de igual acuerdo, será necesario para mantener en el cargo a cualquiera de esos magistrados, una vez que cumplan la edad de setenta y cinco años. Todos los nombramientos de magistrados cuya edad sea la indicada o mayor se harán por cinco años, y podrán ser repetidos indefinidamente, por el mismo trámite.




5. E mafai ona ia faʻamagaloina pe tuʻuina atu faʻasalaga mo soligatulafono e tusa ma le pule a le malo, i luga o le lipoti a le faamasinoga e fetaui, sei vagana ai mataupu o moliaga a le Vaega a Sui Tofia.
5. Puede indultar o conmutar las penas por delitos sujetos a la jurisdicción federal, previo informe del tribunal correspondiente, excepto en los casos de acusación por la Cámara de Diputados.




6. Tuuina atu penisione, faʻasolosolo, laisene ma penisione e tusa ai ma tulafono a le Nation.
6. Concede jubilaciones, retiros, licencias y pensiones conforme a las leyes de la Nación.




7. Tofia ma aveese faʻaululele, failautusi a le telefoni ma faipule pisinisi ma le maliega a le Senate; na o ia na te tofia ma aveesea le ulu o le failautusi o faifeau ma isi faifeau o le ofisa, o ofisa o lana ofisa faa-failautusi, o ofisa sooupu ma tagata faigaluega o lo latou tofiga e le o pulea i se isi itu e lenei Faavae.
7. Nombra y remueve a los embajadores, ministros plenipotenciarios y encargados de negocios con acuerdo del Senado; por sí solo nombra y remueve al jefe de gabinete de ministros y a los demás ministros del despacho, los oficiales de su secretaría, los agentes consulares y los empleados cuyo nombramiento no está reglado de otra forma por esta Constitución.




8. O tausaga uma, o le tatalaina o sauniga a le Fono Aoao, mo fale uma o le fono, e tatau ona faia, tuuina atu se tala o le setete o le Nation, o toefuataiga ua folafola mai e le Faavae, ma fautua atu mo le iloiloga o faiga ua ia manatu e talafeagai ma talafeagai.
8. Hace anualmente la apertura de las sesiones del Congreso, reunidas al efecto ambas Cámaras, dando cuenta en esta ocasión del estado de la Nación, de las reformas prometidas por la Constitución, y recomendando a su consideración las medidas que juzgue necesarias y convenientes.




9. Faalauteleina le masani ai o le Fono Aoao, poo le taloina i sauniga tulaga ese, pe a manaʻomia se tulaga taua o poloaiga poo le alualu i luma.
9. Prorroga las sesiones ordinarias del Congreso, o lo convoca a sesiones extraordinarias, cuando un grave interés de orden o de progreso lo requiera.




10. Vaavaaia le faʻatinoga o le malosiaga o le ulu o le Kapeneta a Minisita e uiga i le aoina o tupe maua a le Atunuʻu ma ana tupe faʻafaigaluega, e tusa ai ma le tulafono poʻo le paketi o tupe faʻaalu a le atunuʻu.
10. Supervisa el ejercicio de la facultad del jefe de gabinete de ministros respecto de la recaudación de las rentas da la Nación y de su inversión, con arreglo a la ley o presupuesto de gastos nacionales.




11. Faʻaiʻuina ma faʻailogaina fefaʻatauaiga, maliega ma isi faʻatalatalanoaga e manaʻomia mo le tausia o sootaga vavalalata ma faʻalapotopotoga faʻavaomalo ma atunuu ese, maua a latou faifeau ma taʻutaʻu atu o latou tagata faitalia.
11. Concluye y firma tratados, concordatos y otras negociaciones requeridas para el mantenimiento de buenas relaciones con las organizaciones internacionales y las naciones extranjeras, recibe sus ministros y admite sus cónsules.




12. O ia o le taʻitaʻi sili o Vaegaau uma o le Nation.
12. Es comandante en jefe de todas las Fuerzas Armadas de la Nación.




13. Tuuina atu galuega tau militeri a le Atunuu: faatasi ai ma le maliega a le Senate, i le tuuina atu o galuega poo tikeri o ofisa sinia o le Vaegaau; ma ia lava i le malae.
13. Provee los empleos militares de la Nación: con acuerdo del Senado, en la concesión de los empleos o grados de oficiales superiores de las Fuerzas Armadas; y por sí solo en el campo de batalla.




14. O loʻo i ai le Vaegaau, ma e faʻatautaia ma lana faʻalapotopotoga ma tufatufaina e tusa ai ma manaoga o le Nation.
14. Dispone de las Fuerzas Armadas, y corre con su organización y distribución según las necesidades de la Nación.




15. Faʻaalia le taua ma le faʻatonuina o le taui ma le faʻatagaga ma le faamaoniga a le Fono Aoao.
15. Declara la guerra y ordena represalias con autorización y aprobación del Congreso.




16. Tautino atu i le setete o le siege se tasi poʻo ni vaega o le Nation, i le tulaga o osofaiga i fafo ma mo se vaitaimi tapulaa, faatasi ai ma maliega a le Senate. I le tulaga o le vavao i totonu, e na o le mana lenei pe a malolo le Konekeresi, ona o se uiga e tutusa ma lenei tino. E faatinoina e le Peresetene ia tapulaa ua faatonuina i le Mataupu 23.
16. Declara en estado de sitio uno o varios puntos de la Nación, en caso de ataque exterior y por un término limitado, con acuerdo del Senado. En caso de conmoción interior sólo tiene esta facultad cuando el Congreso está en receso, porque es atribución que corresponde a este cuerpo. El Presidente la ejerce con las limitaciones prescriptas en el Artículo 23.




17. E mafai ona ia talosagaina le pule sili o le aufaigaluega o faifeau ma ulu o paranesi uma ma matagaluega o le pulega, ma e ala atu ia te ia o isi tagata faigaluega, o lipoti na ia manatu e talafeagai, ma e tatau ona latou tuuina atu ia i latou.
17. Puede pedir al jefe de gabinete de ministros y a los jefes de todos los ramos y departamentos de la administración, y por su conducto a los demás empleados, los informes que crea convenientes, y ellos están obligados a darlos.




18. E mafai ona tuua le teritori o le Nation, faatasi ai ma le faatagaga mai le Congress. I le malolo o lenei mea, e mafai ona e faia se mea e aunoa ma se laisene mo mafuaaga tatau o galuega a le malo.
18. Puede ausentarse del territorio de la Nación, con permiso del Congreso. En el receso de éste, sólo podrá hacerlo sin licencia por razones justificadas de servicio público.




19. E mafai ona e faʻatumu avanoa faigaluega, lea e manaʻomia ai maliega a le Senate, ma e tupu i le taimi o lau malologa, e ala i tofiga o le a maeʻa i le faaiuga o le isi Fono Faitulafono.
19. Puede llenar las vacantes de los empleos, que requieran el acuerdo del Senado, y que ocurran durante su receso, por medio de nombramientos en comisión que expirarán al fin de la próxima Legislatura.




20. Talosagaina le fesoasoani a le malo i se itumalo poo le aai o Buenos Aires i le tulaga o le malologa o le Congress, ma e tatau ona taloina i le taimi lava e tasi mo togafitiga.
20. Decreta la intervención federal a una provincia o a la ciudad de Buenos Aires en caso de receso del Congreso, y debe convocarlo simultáneamente para su tratamiento.




MATAUPU E SEFULU
CAPÍTULO CUARTO




O le alii sili o le kapeneta ma isi faifeau o le Mana Pule
Del jefe de gabinete y demás ministros del Poder Ejecutivo




Mataupu 100. O le ulu o le kapeneta o faifeau ma isi failautusi faafailautusi o latou numera ma agavaa o le a faavaeina e se tulafono faapitoa, o le a nafa ma le faasaolotoina o le pisinisi a le Nation, ma o le a faamaonia ma faatagaina tulafono a le peresitene e ala i le lau saini, e aunoa ma le manaʻoga e leai so latou aoga.
Artículo 100.- El jefe de gabinete de ministros y los demás ministros secretarios cuyo número y competencia será establecida por una ley especial, tendrán a su cargo el despacho de los negocios de la Nación, y refrendarán y legalizarán los actos del presidente por medio de su firma, sin cuyo requisito carecen de eficacia.




O le ulu o le kapeneta o faifeau, ma le tulaga faaupufai i luma o le National Congress, e nafa ma:
Al jefe de gabinete de ministros, con responsabilidad política ante el Congreso de la Nación, le corresponde:




1. Faʻaaogaina le pulega lautele o le atunuu.
1. Ejercer la administración general del país.




2. Tuuina atu o gaioiga ma tulafono faatonutonu e talafeagai mo le faatinoina o malosiaga ua taua i lenei tusitusiga ma i latou na faamatuu atu e le Peresetene o le Atunuu, faatasi ai ma le faamaoniga a le failautusi o le paranesi lea e faasino i ai le tulafono po o le tulafono faatonutonu.
2. Expedir los actos y reglamentos que sean necesarios para ejercer las facultades que le atribuye este artículo y aquellas que le delegue el presidente de la Nación, con el refrendo del ministro secretario del ramo al cual el acto o reglamento se refiera.




3. Faia tofiga o tagata faigaluega o le pulega, vagana ai na e tutusa ma le peresitene.
3. Efectuar los nombramientos de los empleados de la administración, excepto los que correspondan al presidente.




4. Faʻaaoga galuega ma malosiaga ua faʻatuina atu ia te ia e le Peresetene o le Nation ma, i se maliega a le Kapeneta, filifili i mataupu ua faailoa mai e le Pule Pule, poo lana lava faaiuga, ia i latou e mafua ona o lona taua, ua ia manatu e talafeagai, i le fanua o lau tauvaga.
4. Ejercer las funciones y atribuciones que le delegue el presidente de la Nación y, en acuerdo de gabinete resolver sobre las materias que le indique el Poder Ejecutivo, o por su propia decisión, en aquellas que por su importancia estime necesario, en el ámbito de su competencia.




5. Faʻatasia, saunia ma faʻafeiloai fonotaga a le kapeneteni o faipule, pulefaamalumalu ia i latou i le toesea o le peresetene.
5. Coordinar, preparar y convocar las reuniones de gabinete de ministros, presidiéndolas en caso de ausencia del presidente.




6. Auina atu i le Fono Aoao tupe a le matagaluega ma le paketi a le atunuu, pe a uma togafitiga i le maliega a le Kapeneta ma le faamaoniga a le Pulega Pule.
6. Enviar al Congreso los proyectos de ley de ministerios y de presupuesto nacional, previo tratamiento en acuerdo de gabinete y aprobación del Poder Ejecutivo.




7. Faʻaopoopo le tupe maua a le Nation ma faʻatulafono le tulafono o le paketi a le malo.
7. Hacer recaudar las rentas de la Nación y ejecutar la ley de presupuesto nacional.




8. Ia faamaonia tulafono a le tulafono, o tulafono e aiaia ai le faʻaopoopoga o vasega masani a le Fono Aoao poʻo le taloina o sauniga faʻapitoa ma feʻau a le peresetene e faʻalauiloaina le tulafono faʻavae.
8. Refrendar los decretos reglamentarios de las leyes, los decretos que dispongan la prórroga de las sesiones ordinarias del Congreso o la convocatoria de sesiones extraordinarias y los mensajes del presidente que promuevan la iniciativa legislativa.




9. Alu i sauniga a le Fono Aoao ma auai ia latou felafolafoaiga, ae le palota.
9. Concurrir a las sesiones del Congreso y participar en sus debates, pero no votar.




10. A uma loa ona amata sauniga masani a le Fono Aoao, ia tuʻufaʻatasia ma isi faipule se lipoti auiliili e uiga i le setete o le Nation e faatatau i pisinisi a matagaluega taʻitasi.
10. Una vez que se inicien las sesiones ordinarias del Congreso, presentar junto a los restantes ministros una memoria detallada del estado de la Nación en lo relativo a los negocios de los respectivos departamentos.




11. Tuʻu lipoti ma faʻamatalaga tusitusia pe tusitusia foi e talosagaina e le Chambers mai le Faʻalapotopotoga Faʻatonu.
11. Producir los informes y explicaciones verbales o escritos que cualquiera de las Cámaras solicite al Poder Ejecutivo.




12. Ia faamaonia tulafono o loʻo faʻaaogaina malosiaga ua faʻatagaina e le Konekeresi, lea o le a noatia i le pule a le Komisi Tumau Faʻamasinoga.
12. Refrendar los decretos que ejercen facultades delegadas por el Congreso, los que estarán sujetos al control de la Comisión Bicameral Permanente.




13. Galulue faatasi ma isi faifeʻau e faʻamaonia tulafono e tatau ai ma faanatinati ma tulafono ia e le o aofia ai tulafono. O le a ia tuʻuina mai ma le tagata lava ia i totonu o le sefulu aso o lona faʻatagaina o nei tulafono mo le iloiloga a le Komisi Tumau Bicameral.
13. Refrendar conjuntamente con los demás ministros los decretos de necesidad y urgencia y los decretos que promulgan parcialmente leyes. Someterá personalmente y dentro de los diez días de su sanción estos decretos a consideración de la Comisión Bicameral Permanente.




E le mafai e le ulu o le kapeneta o faifeʻau ona faʻatinoina se isi galuega i le taimi e tasi.
El jefe de gabinete de ministros no podrá desempeñar simultáneamente otro ministerio.




Mataupu 101. - E tatau i le ulu o le Kapeneta o Minisita ona auai i le Fono Aoao ia le itiiti ifo ma le faatasi i le masina, i se isi itu ile potu taitasi, e lipoti atu ai le alualu i luma o le malo, e aunoa ma le afaina i aiaiga o le Mataupu 71. E mafai ona fesiligia i aafiaga o le togafitia o se lafo faatu, e ala i le palota a le toatele aiai o sui usufono o soo se Sui o le Maota, ma ia aveeseina e le palota a le toatele aiai o Sui Usufono taitasi o le Maota.
Artículo 101.- El jefe de gabinete de ministros debe concurrir al Congreso al menos una vez por mes, alternativamente a cada una de sus Cámaras, para informar de la marcha del gobierno, sin perjuicio de lo dispuesto en el Artículo 71. Puede ser interpelado a los efectos del tratamiento de una moción de censura, por el voto de la mayoría absoluta de la totalidad de los miembros de cualquiera de las Cámaras, y ser removido por el voto de la mayoría absoluta de los miembros de cada una de las Cámaras.




Mataupu 102.- O Minisita taʻitasi e nafa ma galuega na te faʻatagaina; ma faʻatasi ai ma i latou e malilie ma a latou paaga.
Artículo 102.- Cada ministro es responsable de los actos que legaliza; y solidariamente de los que acuerda con sus colegas.




Mataupu 103. - E le mafai e le au faifeau ona latou faia ni iugafono, i soo se tulaga, sei vagana ai mea e aafia ai le tamaoaiga ma pulega o latou vaega.
Artículo 103.- Los ministros no pueden por sí solos, en ningún caso, tomar resoluciones, a excepción de lo concerniente al régimen económico y administrativo de sus respectivos departamentos.




Mataupu 104.- A maeʻa ona tatalaina e le Fono Aoao lana Fonotaga, e tatau i faifeau o le ofisa ona tuʻuina atu se faʻamatalaga auiliili e uiga i le setete o le Nation e faatatau i pisinisi a latou matagaluega.
Artículo 104.- Luego que el Congreso abra sus sesiones, deberán los ministros del despacho presentarle una memoria detallada del estado de la Nación en lo relativo a los negocios de sus respectivos departamentos.




Mataupu 105. - E le mafai ona avea i latou ma sui poo sui, e aunoa ma le faamavae mai a latou galuega o ni faifeau.
Artículo 105.- No pueden ser senadores ni diputados, sin hacer dimisión de sus empleos de ministros.




Mataupu 106.- E mafai e Minisita ona auai i sauniga a le Fono Aoao ma auai i a latou felafolafoaiga, ae le palota.
Artículo 106.- Pueden los ministros concurrir a las sesiones del Congreso y tomar parte en sus debates, pero no votar.




Mataupu 107.- O le a latou fiafia mo a latou auaunaga o se totogi ua faavaeina e le tulafono, lea e le mafai ona faateleina pe faaitiitia le fiafia pe le afaina ai latou o loo faatinoina.
Artículo 107.- Gozarán por sus servicios de un sueldo establecido por la ley, que no podrá ser aumentado ni disminuido en favor o perjuicio de los que se hallen en ejercicio.




VAEGA LONA LUA
SECCIÓN TERCERA




O LE PULE FAAVAE
DEL PODER JUDICIAL




MATAUPU AUTU
CAPÍTULO PRIMERO




O lona natura ma le umi
De su naturaleza y duración




Mataupu 108.- O le Pule Faale-Faamasino o le Atunuu o le a faatinoina e le Faamasinoga Maualuga a le Faamasinoga, ma isi faamasinoga maualalo e faatuina e le Fono Aoao i le teritori o le Nation.
Artículo 108.- El Poder Judicial de la Nación será ejercido por una Corte Suprema de Justicia, y por los demás tribunales inferiores que el Congreso estableciere en el territorio de la Nación.




Mataupu 109. - E leai se tulaga e mafai e le Peresetene o le Nation ona faatino galuega faafaamasinoga, faʻamalosia le malamalama o mataupu e faʻatali pe toe faʻafoeina i latou na faamutaina.
Artículo 109.- En ningún caso el presidente de la Nación puede ejercer funciones judiciales, arrogarse el conocimiento de causas pendientes o restablecer las fenecidas.




Mataupu 110.- O faamasino o le Faamasinoga Maualuga ma faamasinoga maualalo a le Atunuu o le a tausia a latou galuega mo le umi oa latou amio lelei, ma e tatau ona maua mo a latou auaunaga se taui ua fuafuaina e le tulafono, ma e ono le faaitiitia i soo se itu, ae tumau i totonu oa latou galuega.
Artículo 110.- Los jueces de la Corte Suprema y de los tribunales inferiores de la Nación conservarán sus empleos mientras dure su buena conducta, y recibirán por sus servicios una compensación que determinará la ley, y que no podrá ser disminuida en manera alguna, mientras permaneciesen en sus funciones.




Mataupu 111. - E leai se tasi e mafai ona avea ma sui auai o le Faamasinoga Maualuga o le Faamasinoga, e aunoa ma le avea ma loia o le Atunuʻu ma le valu tausaga o faʻamalositino, ma ia iai uiga lelei e manaʻomia e avea ai ma se senators.
Artículo 111.- Ninguno podrá ser miembro de la Corte Suprema de Justicia, sin ser abogado de la Nación con ocho años de ejercicio, y tener las calidades requeridas para ser senador.




Mataupu 112.- I le uluai faapipiina o le Faamasinoga Maualuga, e tatau i tagata ua filifilia ona faia se tautoga i lima o le Peresetene o le Atunuu, e faatino o latou tiute, pulega lelei o le faamasinoga ma faaletulafono, ma ia tusa ai ma le mea ua faatonuina e le Faavae. I le lumanaʻi, latou te ofoina atu i le peresetene o le Faamasinoga e tasi.
Artículo 112.- En la primera instalación de la Corte Suprema, los individuos nombrados prestarán juramento en manos del Presidente de la Nación, de desempeñar sus obligaciones, administrando justicia bien y legalmente, y en conformidad a lo que prescribe la Constitución. En lo sucesivo lo prestarán ante el presidente de la misma Corte.




Mataupu 113.- O le Faamasinoga Maualuga o le a faʻamaonia ana tulafono faʻalotoifale ma tofia ana tagata faigaluega.
Artículo 113.- La Corte Suprema dictará su reglamento interior y nombrará a sus empleados.




Mataupu 114.- O le Fono a le Faamasino Maualuga, ua faʻatulafonoina e se tulafono faʻapitoa e faʻatagaina e le toatele o le aofaiga atoa o Sui Usufono o le Lotoifale, o le a nafa ma le filifilia o faamasino ma le puleaina o le Faamasinoga.
Artículo 114.- El Consejo de la Magistratura, regulado por una ley especial sancionada por la mayoría absoluta de la totalidad de los miembros de cada Cámara, tendrá a su cargo la selección de los magistrados y la administración del Poder Judicial.




O le Fono o le a tuufaatasia i lea taimi ma lea taimi ina ia faapaleni ai sui o faiga faaupufai e mafua mai i le palota lauiloa, o faamasino o taimi uma ma loia o le resitalaina a le malo. O le a tuʻufaʻatasia foi e isi tagata o le aʻoga ma le faasaienitisi, i le fuainumera ma le fomu ua faailoa mai e le tulafono.
El Consejo será integrado periódicamente de modo que se procure el equilibrio entre la representación de los órganos políticos resultantes de la elección popular, de los jueces de todas las instancias y de los abogados de la matrícula federal. Será integrado, asimismo, por otras personas del ámbito académico y científico, en el número y la forma que indique la ley.




O a latou meaalofa o le:
Serán sus atribuciones:




1. Ia filifili e ala atu i tauvaga a le lautele tagata o le aufaasalalau i le au faatauvaa.
1. Seleccionar mediante concursos públicos los postulantes a las magistraturas inferiores.




2. Tuuina atu o talosaga i ni lisi tuʻufaʻatasia mo le tofiaina o faipule i lalo ifo.
2. Emitir propuestas en ternas vinculantes, para el nombramiento de los magistrados de los tribunales inferiores.




3. Faʻafoeina o alaoa ma faʻatino le paketi e tuʻufaʻatasia e le tulafono i le pulega o le amiotonu.
3. Administrar los recursos y ejecutar el presupuesto que la ley asigne a la administración de justicia.




4. Faʻamalositino malosiaga faʻafaʻasalaga i luga o faamasino.
4. Ejercer facultades disciplinarias sobre magistrados.




5. Filifili i le amataga o le taualumaga e aveese ai faamasino, pe afai e tatau ai le taofiga, ma faatulaga le tuuaiga talafeagai.
5. Decidir la apertura del procedimiento de remoción de magistrados, en su caso ordenar la suspensión, y formular la acusación correspondiente.




6. Faʻasalaga tulafono faatonutonu e fesoʻotaʻi ma le faʻalapotopotoga faʻamasino ma i latou uma e talafeagai e faʻamautinoa le tutoatasi o faamasino ma le lelei o le tuʻuina atu o le faʻamasinoga amiotonu.
6. Dictar los reglamentos relacionados con la organización judicial y todos aquellos que sean necesarios para asegurar la independencia de los jueces y la eficaz prestación de los servicios de justicia.




Mataupu 115 .- O le a aveesea faamasino o faamasinoga maualalo o le Atunuu mo mafuaaga ua taua i le Mataupu 53, e le au faatonu o moliaga e aofia ai le au tulafono, faamasino ma loia o le resitalaina a le malo.
Artículo 115.- Los jueces de los tribunales inferiores de la Nación serán removidos por las causales expresadas en el Artículo 53, por un jurado de enjuiciamiento integrado por legisladores, magistrados y abogados de la matrícula federal.




O lana faaiuga, lea o le a le mafai ona taofia, o le a leai se aoga e ese mai nai lo le faateʻaina o le ua molia. Ae o le pagota o le a avea ma moliaga, faamasinoga ma faasalaga e tusa ai ma tulafono i luma o faamasinoga masani.
Su fallo, que será irrecurrible, no tendrá más efecto que destituir al acusado. Pero la parte condenada quedará no obstante sujeta a acusación, juicio y castigo conforme a las leyes ante los tribunales ordinarios.




O le a fetaui ma le faatoʻaina o taualumaga ma, afai e talafeagai, toe faʻatuina le faʻamasino le faʻamalolo, pe afai o le selau ma le valusefulu aso na alu ese mai le faaiuga e tatala le taualumaga o le aveeseina, e aunoa ma le tuuina atu o le faaiuga.
Corresponderá archivar las actuaciones y, en su caso, reponer al juez suspendido, si transcurrieren ciento ochenta días contados desde la decisión de abrir el procedimiento de remoción, sin que haya sido dictado el fallo.




I le tulafono faʻapitoa e pei ona taua i le Mataupu 114, o le a faʻamautuina le tuufaatasia ma taualumaga a lenei jury.
En la ley especial a que se refiere el Artículo 114, se determinará la integración y procedimiento de este jurado.




MATAUPU LONA LUA
CAPÍTULO SEGUNDO




Uiga o le Mana Faamasino
Atribuciones del Poder Judicial




Mataupu 116. O le Faamasinoga Maualuga ma faamasinoga maualalo a le Atunuu, o le malamalama ma le faaiuga o mataupu uma e tagofia ai mataupu o loo puleaina e le Faavae, ma tulafono a le atunuu, faatasi ai ma le faataatiaga i le inc. 12 o le Mataupu 75: ma e ala i feagaiga ma atunuu ese: o mafuaʻaga e faatatau i avefeau, faifeʻau a le malo ma alii ofisa mai fafo: o mafuaaga o pule a le malo ma pulega o le gataifale: o mataupu e avea ai le Nation o se pati: o mafuaaga tulai i le va o le lua poʻo le sili atu o itumalo; i le va o le tasi itumalo ma tuaoi o le isi; i totonu o tuaoi o itumalo eseese; ma i le va o se itumalo poʻo ona tuaoi, e faasaga i se Setete poo se tagatanuu mai fafo.
Artículo 116.- Corresponde a la Corte Suprema y a los tribunales inferiores de la Nación, el conocimiento y decisión de todas las causas que versen sobre puntos regidos por la Constitución, y por las leyes de la Nación, con la reserva hecha en el inc. 12 del Artículo 75: y por los tratados con las naciones extranjeras: de las causas concernientes a embajadores, ministros públicos y cónsules extranjeros: de las causas de almirantazgo y jurisdicción marítima: de los asuntos en que la Nación sea parte: de las causas que se susciten entre dos o más provincias; entre una provincia y los vecinos de otra; entre los vecinos de diferentes provincias; y entre una provincia o sus vecinos, contra un Estado o ciudadano extranjero.




Mataupu 117. I nei tulaga o le a faatino ai e le Faamasinoga Maualuga lana puleaga e ala i apili e tusa ai ma tulafono ma tuusaunoaga ua faatonuina e le Fono Aoao; ae i mataupu uma e aofia ai sui asiasi mai fafo, faifeau ma le au faresaio, ma o le itumalo o se pati, e tatau ona faaaogaina faapitoa ma faapitoa.
Artículo 117.- En estos casos la Corte Suprema ejercerá su jurisdicción por apelación según las reglas y excepciones que prescriba el Congreso; pero en todos los asuntos concernientes a embajadores, ministros y cónsules extranjeros, y en los que alguna provincia fuese parte, la ejercerá originaria y exclusivamente.




Mataupu 118 .- O faamasinoga masani tau solitulafono, e le maua mai i le aia tatau o le moliaga ua tuuina atu i le Vaega o Sui Tofia o le a faamutaina e le au faipule, pe a uma ona faavaeina lenei faalapotopotoga i le Malo. O le faia o nei faamasinoga o le a faia i le itumalo lava e tasi lea na faia ai le solitulafono; ae afai e faia lenei mea i fafo atu o tapulaa o le Nation, faasaga i le tulafono a malo, o le a filifili e le Fono Aoao e ala i se tulafono faapitoa le nofoaga e tatau ona mulimulitaia ai le faamasinoga.
Artículo 118.- Todos los juicios criminales ordinarios, que no se deriven del derecho de acusación concedido a la Cámara de Diputados se terminarán por jurados, luego que se establezca en la República esta institución. La actuación de estos juicios se hará en la misma provincia donde se hubiere cometido el delito; pero cuando éste se cometa fuera de los límites de la Nación, contra el derecho de gentes, el Congreso determinará por una ley especial el lugar en que haya de seguirse el juicio.




Mataupu 119 .- O le taua i le Malo o le a aofia ai na o le tago i lima e faasaga ia te ia, poo le auai i ona fili, tuuina atu ia i latou le fesoasoani ma le fesoasoani. O le Fono Aoao Faitulafono o le a faamautuina e se tulafono faapitoa le faasalaga o lenei solitulafono; ae o le a le mafai ona pasi mai le tagata amio leaga, e le mafai foi ona auina atu i le aiga ona o le valea o le tagata mai le tikeri.
Artículo 119.- La traición contra la Nación consistirá únicamente en tomar las armas contra ella, o en unirse a sus enemigos prestándoles ayuda y socorro. El Congreso fijará por una ley especial la pena de este delito; pero ella no pasará de la persona del delincuente, ni la infamia del reo se transmitirá a sus parientes de cualquier grado.




VAEGA FITU
SECCIÓN CUARTA




Mai le galuega lautele
Del ministerio público




Mataupu 120.- O le Matagaluega a le Malo o se tino tutoatasi e iai le malosi tutoʻatasi ma le faʻatupeina o le tamaoaiga o loʻo i ai le galuega o le faʻalauteleina o le faʻatinoga o le amiotonu i le puipuiga o le tulaga faaletulafono o aia lautele a le lalolagi i le faʻatasi ai ma isi pulega o le Malo.
Artículo 120.- El Ministerio Público es un órgano independiente con autonomía funcional y autarquía financiera que tiene por función promover la actuación de la justicia en defensa de la legalidad de los intereses generales de la sociedad en coordinación con las demás autoridades de la República.




Ua tuʻufaʻatasia e se loia aoao o le Nation ma o se tagata lautele o le puipuiga o le Nation ma isi sui o le tulafono ua faavaeina.
Está integrado por un procurador general de la Nación y un defensor general de la Nación y los demás miembros que la ley establezca.




O tagata o le ekalesia e fiafia i le faʻamalosia o le tino ma le le aoga o le totogi.
Sus miembros gozan de inmunidades funcionales e intangibilidad de remuneraciones.




TITU LONA LUA
TITULO SEGUNDO




GALUEGA O LE NOFOAGA
GOBIERNOS DE PROVINCIA




Mataupu 121 .- O itumalo e taofia uma le malosiaga e le o tuuina atu e lenei Faavae i le Malo Tele, ma le tasi na latou faaalia faapitoa mai i tulafono faapitoa i le taimi na tuufaatasia ai i latou.
Artículo 121.- Las provincias conservan todo el poder no delegado por esta Constitución al Gobierno federal, y el que expresamente se hayan reservado por pactos especiales al tiempo de su incorporación.




Mataupu 122 .- Latou te tuuina atu a latou lava faalapotopotoga ma latou pulea e latou. Latou te filifilia o latou kovana, o latou fai tulafono ma isi ofisa o le itumalo, e aunoa ma le fesoasoani a le malo tele.
Artículo 122.- Se dan sus propias instituciones locales y se rigen por ellas. Eligen sus gobernadores, sus legisladores y demás funcionarios de provincia, sin intervención del Gobierno federal.




Mataupu 123 .- O itumalo taitasi e taʻutaʻua lana lava faavae, e tusa ai ma aiaiga o le Mataupu 5, faʻamautinoaina le autonomia o le malo ma le faʻatonutonuina o lona lautele ma mea e aofia i totonu o le faiga faʻavae, faiga faʻapolokiki, pulega, tamaoaiga ma tupe.
Artículo 123.- Cada provincia dicta su propia constitución, conforme a lo dispuesto por el Artículo 5° asegurando la autonomía municipal y reglando su alcance y contenido en el orden institucional, político, administrativo, económico y financiero.




Mataupu 124 .- E mafai e pitonuʻu ona fausia ni vaega mo le tamaoaiga ma agafesootai ma faʻatuina ni tino e iai le malosi e faʻatino ai o latou faamoemoega ma e mafai foi ona ulufale atu i maliliega faavaomalo pe afai e le ogatusa ma faiga faʻavae mai fafo o le Atunuʻu ma e le aʻafia malosiaga i le Malo Tele poʻo le faʻavae lautele o le Nation; ma le malamalama o le National Congress. O le 'aʻai o Buenos Aires o le ai ai le pulega faʻavae mo lenei faʻamoemoe.
Artículo 124.- Las provincias podrán crear regiones para el desarrollo económico y social y establecer órganos con facultades para el cumplimiento de sus fines y podrán también celebrar convenios internacionales en tanto no sean incompatibles con la política exterior de la Nación y no afecten las facultades delegadas al Gobierno federal o el crédito público de la Nación; con conocimiento del Congreso Nacional. La ciudad de Buenos Aires tendrá el régimen que se establezca a tal efecto.




E i ai i le itumalo le uluai faavae o punaoa faalenatura oi ai i totonu o latou teritori.
Corresponde a las provincias el dominio originario de los recursos naturales existentes en su territorio.




Mataupu 125. E mafai e pitonuʻu ona faʻataunuʻuina ni feagaiga mo faʻamoemoega o le puleaina o le amiotonu, manuia tau tamaoaiga ma galuega o mea masani masani, ma le malamalama o le Federal Congress; ma faʻaleleia lona alamanuia, femalagaiga, fausiaina o nofoaafi ma taʻavale navigable, le nofoia o fanua o le itumalo, le folasaga ma le faatuina o pisinisi fou, le faaulufale mai o tupe mai fafo ma le sailia o ona vaitafe, e ala i tulafono puipuia mo nei faamoemoega , ma ana lava punaoa.
Artículo 125.- Las provincias pueden celebrar tratados parciales para fines de administración de justicia, de intereses económicos y trabajos de utilidad común, con conocimiento del Congreso Federal; y promover su industria, la inmigración, la construcción de ferrocarriles y canales navegables, la colonización de tierras de propiedad provincial, la introducción y establecimiento de nuevas industrias, la importación de capitales extranjeros y la exploración de sus ríos, por leyes protectoras de estos fines, y con sus recursos propios.




O pitonuʻu ma le 'aʻai o Buenos Aires e mafai ona tausia faʻasalalauga faʻasalalau mo tagata lautele ma tagata tomai faapitoa; ma faʻateleina le alualu i luma o le tamaoaiga, atinaʻeina o tagata, faʻafaigaluegaina, aʻoga, saienisi, malamalama ma aganuu.
Las provincias y la ciudad de Buenos Aires pueden conservar organismos de seguridad social para los empleados públicos y los profesionales; y promover el progreso económico, el desarrollo humano, la generación de empleo, la educación, la ciencia, el conocimiento y la cultura.




Mataupu 126 .- E le faaaogaina e le itumalo le pule ua tuuina atu i le Nation. E le mafai ona latou faia ni faʻasalaga faʻavae o uiga faʻapolokiki; po o le tuuina atu o tulafono i luga o fefaatauaiga, po o totonugalemu i fafo po o fafo; po o le faavaeina o aganuʻu a le itumalo; po o tupe siliva; pe faʻatuina foi faletupe ma le malosiaga e tuʻuina atu ai faletupe, e aunoa ma se faatagaga mai le Federal Congress; po o le faatonuina o Tulafono Tau le Va o Tagata, Fefaatauaiga, Penalē ma Mining, ina ua uma ona faatagaina e le Fono Aoao; poʻo le faʻatonuina faapitoa o tulafono e uiga i tagatanuu ma le faʻatautaia, gaumativa, tupe taufaasese po o pepa a le Setete; po o le faavaeina o aia tatau o tonnage; poʻo le faʻauluina o vaʻa poʻo le siiina o autau, sei vagana ai i le tulaga o osofaʻiga mai fafo poo se tulaga lamatia e oʻo mai ai e le faʻamaonia ai le faatuutuu ona tuʻuina atu lea o le tala i le Malo Tele; pe tofia pe talia ni sooupu mai fafo.
Artículo 126.- Las provincias no ejercen el poder delegado a la Nación. No pueden celebrar tratados parciales de carácter político; ni expedir leyes sobre comercio, o navegación interior o exterior; ni establecer aduanas provinciales; ni acuñar moneda; ni establecer bancos con facultad de emitir billetes, sin autorización del Congreso Federal; ni dictar los Códigos Civil, Comercial, Penal y de Minería, después que el Congreso los haya sancionado; ni dictar especialmente leyes sobre ciudadanía y naturalización, bancarrotas, falsificación de moneda o documentos del Estado; ni establecer derechos de tonelaje; ni armar buques de guerra o levantar ejércitos, salvo el caso de invasión exterior o de un peligro tan inminente que no admita dilación dando luego cuenta al Gobierno federal; ni nombrar o recibir agentes extranjeros.




Mataupu 127.- E leai se itumalo e mafai ona faʻaalia, pe faia se taua faasaga i seisi itumalo. O lau faitioga e tatau ona tuʻuina atu i le Faamasinoga Maualuga a le Faamasinoga ma faʻamaonia. O a latou osofaʻiga o le mea moni o taua tau i le va o tagata, faʻamatalaina o le fouvale po o le vevesi, lea e tatau i le malo tele ona taofia ma taofia e tusa ai ma le tulafono.
Artículo 127.- Ninguna provincia puede declarar, ni hacer la guerra a otra provincia. Sus quejas deben ser sometidas a la Corte Suprema de Justicia y dirimidas por ella. Sus hostilidades de hecho son actos de guerra civil, calificados de sedición o asonada, que el Gobierno federal debe sofocar y reprimir conforme a la ley.




Mataupu 128.- O kovana pitonuu o sui sui ia o le malo tele e faamalosia ai le Faavae ma tulafono a le Malo.
Artículo 128.- Los gobernadores de provincia son agentes naturales del Gobierno federal para hacer cumplir la Constitución y las leyes de la Nación.




Mataupu 129. O le aai o Buenos Aires o le ai ai se pulega o le malo tutoatasi ma lona lava malosiaga o le tulafono ma le pulega faa-faamasinoga, ma o le a filifilia saʻo lava le ulu o le malo e le taulaga o le aai.
Artículo 129.- La ciudad de Buenos Aires tendrá un régimen de Gobierno autónomo con facultades propias de legislación y jurisdicción, y su jefe de gobierno será elegido directamente por el pueblo de la ciudad.




O le tulafono o le a faʻamautinoa ai le fiafia o le Setete o le Atunuʻu aʻo avea le aai o Buenos Aires o le laumua a le malo.
Una ley garantizará los intereses del Estado nacional mientras la ciudad de Buenos Aires sea capital de la Nación.




I totonu o le auivi o aiaiga o lenei tusiga, o le a faapotopotoina e le Konekeresi a le Nation tagata o le aai o Buenos Aires ina ia, e ala mai i sui latou te filifilia mo lena faamoemoe, latou te faatonuina le tulaga faaleaoaoga oa latou faalapotopotoga.
En el marco de lo dispuesto en este artículo, el Congreso de la Nación convocará a los habitantes de la ciudad de Buenos Aires para que, mediante los representantes que elijan a ese efecto, dicten el estatuto organizativo de sus instituciones.




FAUTUAGA FESOASOANI
DISPOSICIONES TRANSITORIAS




Muamua O le Atunuu o Atenitina na faamaonia lana pulega faaletulafono i luga o Malvinas, South Georgias ma South Sandwich Islands ma le vaitau tutusa o le sami ma nofoaga faapitoa, ona o se vaega taua o le teritori o le atunuu.
Primera. La Nación Argentina ratifica su legítima e imprescriptible soberanía sobre las islas Malvinas, Georgias del Sur y Sandwich del Sur y los espacios marítimos e insulares correspondientes, por ser parte integrante del territorio nacional.




O le toe faʻaleleia o nei teritori ma le faʻamalosia atoatoa o le pule faʻavae, faaaloalo i le soifuaga o tagata o loʻo nonofo ai, ma ia tusa ai ma mataupu faavae o tulafono faava o malo, o le a avea ma sini tumau ma le le mafai ona suia o tagata Atenitina.
La recuperación de dichos territorios y el ejercicio pleno de la soberanía, respetando el modo de vida de sus habitantes, y conforme a los principios del derecho internacional, constituyen un objetivo permanente e irrenunciable del pueblo argentino.




Lua. O galuega lelei ua faasinomia i le Mataupu 37 i lana parakalafa mulimuli e ono le itiiti ifo na i lo na o le taimi na amata ai lenei Faavae ma o le a tumau e pei ona fuafuaina e le tulafono.
Segunda. Las acciones positivas a que alude el Artículo 37 en su último párrafo no podrán ser inferiores a las vigentes al tiempo de sancionarse esta Constitución y durarán lo que la ley determine.




(E tutusa ma le Mataupu 37)
(Corresponde al Artículo 37)




Tolu. O le tulafono lea e faatonutonu ai le faatinoina o le polokalame lauiloa e tatau ona faamaonia i totonu o le sefuluvalu masina o lenei faatagaga.
Tercera. La ley que reglamente el ejercicio de la iniciativa popular deberá ser aprobada dentro de los dieciocho meses de esta sanción.




(E tutusa ma le Mataupu 39)
(Corresponde al Artículo 39)




Fa O sui auai nei o le Senate o le Malo o le a umia le tofi seia oʻo i le maeʻa o le tulafono e tutusa ma ia mea taitasi.
Cuarta. Los actuales integrantes del Senado de la Nación desempeñarán su cargo hasta la extinción del mandato correspondiente a cada uno.




I le taimi o le toe faafouina o le tolu o le Senate i le sefuluiva ivasefululima, i le faaiuga o tuutuuga o le tofi o senatoa uma ua filifilia i le sefuluiva selau valu sefulu ono, o le a tofia foi le seneteni lona tolu e le itumalo mo Suifono taitasi. O le setete o senators mo itumalo taitasi o le a tuufaatasia, pe afai e mafai, ina ia lua nofoa e fetaui ma le vaega faaupufai po o faiga palota uma e tele le numera o sui usufono i totonu o le fono faitulafono, ma le vaega faaupufai o totoe po o palota uma e mulimuli mai i le numera o ona sui auai. I le tulaga o se fusiua, o le palota faaupufai po o faiga palota uma na mafai ona mauaina le tele o palota i le taimi nei o le a manumalo ai le palota a le aufaipisinisi.
En ocasión de renovarse un tercio del Senado en mil novecientos noventa y cinco, por finalización de los mandatos de todos los senadores elegidos en mil novecientos ochenta y seis, será designado además un tercer senador por distrito por cada Legislatura. El conjunto de los senadores por cada distrito se integrará, en lo posible, de modo que correspondan dos bancas al partido político o alianza electoral que tenga el mayor número de miembros en la legislatura, y la restante al partido político o alianza electoral que le siga en número de miembros de ella. En caso de empate, se hará prevalecer al partido político o alianza electoral que hubiera obtenido mayor cantidad de sufragios en la elección legislativa provincial inmediata anterior.




O le palotaina o senators e suitulaga ia i latou o latou tuutuuga e muta i le sefuluiva ivasefulu valu, faapea foi ma le filifilia po o ai e suia so o se sui o le taimi nei i le mataupu o le faaaogaina o le Mataupu 62, e tatau ona faia e nei lava tulafono o le tofiga. Ae ui i lea, o le vaega faaupufai po o le au palota uma o loo i ai le numera toatele o sui o le Fono Aoao i le taimi o le palota a le Senate, o le ai ai le aiā tatau e filifilia ai lona sui faatu, ma na o le pau lava lea o le a le filifilia ia senetene e toatolu. faiga faaupufai po o palota uma.
La elección de los senadores que reemplacen a aquellos cuyos mandatos vencen en mil novecientos noventa y ocho, así como la elección de quien reemplace a cualquiera de los actuales senadores en caso de aplicación del Artículo 62, se hará por estas mismas reglas de designación. Empero, el partido político o alianza electoral que tenga el mayor número de miembros en la Legislatura al tiempo de la elección del senador, tendrá derecho a que sea elegido su candidato, con la sola limitación de que no resulten los tres senadores de un mismo partido político o alianza electoral.




O nei tulafono o le a aoga foi i le filifiliga o senitene e le aai o Buenos Aires, i le ivaselau selau ivasefulu lima e le palota, ma i le sefuluiva ivasefulu valu, e le tulafono o le aai.
Estas reglas serán también aplicables a la elección de los senadores por la ciudad de Buenos Aires, en mil novecientos noventa y cinco por el cuerpo electoral, y en mil novecientos noventa y ocho, por el órgano legislativo de la ciudad.




O le filifiliga o senators uma ua faasinomia i totonu o lenei fuaiupu e tatau ona faia ma se faamoemoe e le itiiti ifo i le tolusefulu pe sili atu nai lo le ivasefulu aso i le taimi lea e tatau ai i le senia ona tauaveina lana galuega.
La elección de todos los senadores a que se refiere esta cláusula se llevará a cabo con una anticipación no menor de sesenta ni mayor de noventa días al momento en que el senador deba asumir su función.




I tulaga uma lava, o sui mo le au senitonu o le a tuuina atu e vaega faaupufai po o faiga palota. O le faʻatinoga o tulafono ma tulafono e tatau ona folafolaina o le a faʻamaonia e le Tulafono o Faiga Palota a le Atunuʻu ma tuʻuina atu i le Fono Faitulafono.
En todos los casos, los candidatos a senadores serán propuestos por los partidos políticos o alianzas electorales. El cumplimiento de las exigencias legales y estatutarias para ser proclamado candidato será certificado por la Justicia Electoral Nacional y comunicado a la Legislatura.




Soo se taimi lava e filifilia ai se Senate a le Atunuʻu, o le a tofia se isi sui, o le a faia i mataupu o le Mataupu 62.
Toda vez que se elija un senador nacional se designará un suplente, quien asumirá en los casos del Artículo 62.




O pule a le senitene filifilia e ala i le faaaogaina o lenei fuaiupu o le a tumau seia oo i le aso 9 Tesema o le lua afe ma le tasi.
Los mandatos de los senadores elegidos por aplicación de esta cláusula transitoria durarán hasta el nueve de diciembre del dos mil uno.




(E tutusa ma le Mataupu 54)
(Corresponde al Artículo 54)




Lima O Sui Usufono o le Senate o le a filifilia i le faiga ua taua i le Mataupu 54 i totonu o le lua masina ao lei oo ia Tesema le sefulu o le lua afe ma le tasi, ma filifili i le tulaga, pe a uma ona feiloai, e tatau ona tuua i le masina muamua ma lona lona lua .
Quinta. Todos los integrantes del Senado serán elegidos en la forma indicada en el Artículo 54 dentro de los dos meses anteriores al diez de diciembre del dos mil uno, decidiéndose por la suerte, luego que todos se reúnan, quienes deban salir en el primero y segundo bienio.




(E tutusa ma le Mataupu 56)
(Corresponde al Artículo 56)




Ono O se faiga faʻalagolago-auai i pulega e tusa ai ma aiaiga o le inc. 2 o le Mataupu 75 ma tulafono faatonutonu a le ofisa feterale, o le a faavaeina ao lei oo i le faaiuga o le tausaga 1996; o le tufatufa atu o malosiaga, auaunaga ma galuega tauave e faamalosia i le faʻatagaina o lenei toe fuataʻiga, e le mafai ona suia e aunoa ma le faamaoniga a le itumalo o loʻo aafia ai; o le a le mafai foi ona suia le tufatufaina o punaoa e tusa ai ma le faʻatagaina o lenei toe fuataʻiga i tupe faʻaalu a itumalo, ma i itu uma e lua seia oʻo ina faʻatulafonoina le faʻatasia o pulega faʻavae.
Sexta. Un régimen de coparticipación conforme lo dispuesto en el inc. 2 del Artículo 75 y la reglamentación del organismo fiscal federal, serán establecidos antes de la finalización del año 1996; la distribución de competencias, servicios y funciones vigentes a la sanción de esta reforma, no podrá modificarse sin la aprobación de la provincia interesada; tampoco podrá modificarse en desmedro de las provincias la distribución de recursos vigente a la sanción de esta reforma y en ambos casos hasta el dictado del mencionado régimen de coparticipación.




O lenei fuaiupu e le afaina ai le faataliina o pulega poo faamasinoga e tulai mai i eseesega i le faasoasoaina o agavaa, auaunaga, galuega poo punaoa i le va o le Atunuu ma le itumalo.
La presente cláusula no afecta los reclamos administrativos o judiciales en trámite originados por diferencias por distribución de competencias, servicios, funciones o recursos entre la Nación y las provincias.




(E tutusa ma le Mataupu 75, parakalafa 2).
(Corresponde al Artículo 75 inc. 2).




Fitu O le Fono Aoao e tatau ona faatino i le aai o Buenos Aires, pe a fai o le laumua o le Nation o tiute faale-tulafono o loo tumau pea e tusa ai ma le Mataupu 129.
Séptima. El Congreso ejercerá en la ciudad de Buenos Aires mientras sea capital de la Nación las atribuciones legislativas que conserve con arreglo al Artículo 129.




(E tutusa ma le Mataupu 75 i le 30).
(Corresponde al Artículo 75 inc. 30).




Valu O tulafono na tuʻufaʻatasia muamua na iai e leʻo aofia ai se vaitaimi ua faʻamautuina mo lana faamalositino o le a muta le lima tausaga i le maeʻa ai o le aso o lenei aiaiga, vagana ai le mea na faʻamaonia manino e le Congress of the Nation e se tulafono fou.
Octava. La legislación delegada preexistente que no contenga plazo establecido para su ejercicio caducará a los cinco años de la vigencia de esta disposición excepto aquella que el Congreso de la Nación ratifique expresamente por una nueva ley.




(E tutusa ma le Mataupu 76).
(Corresponde al Artículo 76).




Iva O le pule a le peresetene i le faamalositino i le taimi o le faʻamaoniaina o lenei toefuataʻiga e tatau ona avea o se vaitaimi muamua.
Novena. El mandato del presidente en ejercicio al momento de sancionarse esta reforma deberá ser considerado como primer período.




(E tutusa ma le Mataupu 90)
(Corresponde al Artículo 90)




Tolu O le pule a le Peresetene o le Nation o loʻo umia le ofisa ia Iulai 8, 1995 o le a faamutaina i le aso 10 o Tesema, 1999.
Décima. El mandato del Presidente de la Nación que asuma su cargo el 8 de julio de 1995 se extinguirá el 10 de diciembre de 1999.




(E tutusa ma le Mataupu 90)
(Corresponde al Artículo 90)




Sefulutasi Le maeʻa o tofiga ma le tapulaa tapulaʻa ua aiaia i le Mataupu 99 inc. 4 o le a amata faamamaluina i le lima tausaga talu ona faʻataunuʻuina lenei suiga faʻavae.
Undécimo. La caducidad de los nombramientos y la duración limitada previstas en el Artículo 99 inc. 4 entrarán en vigencia a los cinco años de la sanción de esta reforma constitucional.




(E tutusa ma le Mataupu 99 inc 4)
(Corresponde al Artículo 99 inc. 4)




Lona sefululua. O faʻamaumauga faʻatulagaina i faatufugaga. 100 ma le 101 o le mataupu lona fa o le vaega lona lua o le vaega lona lua o lenei Faavae, e faasino i le ulu o le Kapeneta o Minisita, o le a amata faamamaluina i le aso 8 o Iulai, 1995.
Duodécima. Las prescripciones establecidas en los arts. 100 y 101 del capítulo cuarto de la sección segunda de la segunda parte de esta Constitución referidas al jefe de gabinete de ministros, entrarán en vigencia el 8 de julio de 1995.




O le ulu o le cabinet o faifeʻau o le a tofia mo le taimi muamua i le aso 8 o Iulai, 1995 seia oʻo i lena aso, o le a faʻaaogaina o latou malosiaga e le Peresetene o le Malo.
El jefe de gabinete de ministros será designado por primera vez el 8 de julio de 1995 hasta esa fecha sus facultades serán ejercitadas por el Presidente de la República.




(E fetaui ma mataupu 99, 7, 100 ma le 101.)
(Corresponde a los arts. 99 inc. 7, 100 y 101.)




Lona sefulutolu E tusa ma le tolu selau ma le onosefulu aso o le aoga o lenei toefuataʻiga, e mafai ona tofia sui filifilia i lalo o le taualumaga ua aiaia i totonu o lenei Faavae. Seʻi vagana o le a faʻaaoga muamua le faiga o loʻo i ai nei.
Decimotercera. A partir de los trescientos sesenta días de la vigencia de esta reforma los magistrados inferiores solamente podrán ser designados por el procedimiento previsto en la presente Constitución. Hasta tanto se aplicará el sistema vigente con anterioridad.




(E tutusa ma le Mataupu 114)
(Corresponde al Artículo 114)




Fa sefulufa. O mataupu o loʻo faia i luma o le Vaega a Sui Tofia i le taimi o le faʻatulagaina o le Fono a le Matāgaluega, o le a auina atu ia i latou mo faamoemoega o le inc. 5 o le Mataupu 114. O i latou e ulufale i le Senate o le a faaauau pea iina seia oo i le latou faaiuga.
Decimocuarta. Las causas en trámite ante la Cámara de Diputados al momento de instalarse el Consejo de la Magistratura, les serán remitidas a efectos del inc. 5 del Artículo 114. Las ingresadas en el Senado continuarán allí hasta su terminación.




(E tutusa ma le Mataupu 115)
(Corresponde al Artículo 115)




Fasefulu. Seia vagana ai malosiaga e tulai mai i le pulega fou o le pule tutoatasi o le aai o Buenos Aires, o le a faia e le Fono Aoao tulafono faapitoa i luga o lona teritori, i tuutuuga tutusa e tusa ai ma le faʻatagaina o lenei.
Decimoquinta. Hasta tanto se constituyan los poderes que surjan del nuevo régimen de autonomía de la ciudad de Buenos Aires, el Congreso ejercerá una legislación exclusiva sobre su territorio, en los mismos términos que hasta la sanción de la presente.




O le a filifilia le ulu o le Malo i le tausaga e tasi le afe iva selau ma le ivasefulu lima.
El jefe de Gobierno será elegido durante el año mil novecientos noventa y cinco.




O le tulafono ua aiaia i le parakalafa lona lua ma le tolu o le Mataupu 129, e tatau ona faʻatagaina i totonu o le vaitaimi lua selau fitu sefulu aso mai le aso amata o lenei Faavae.
La ley prevista en los párrafos segundo y tercero del Artículo 129, deberá ser sancionada dentro del plazo de doscientos setenta días a partir de la vigencia de esta Constitución




Seia vagana ua tuuina atu le tulafono a le faalapotopotoga, o le tofia ma le aveesea o faamasino mai le aai o Buenos Aires o le a pulea e aiaiga o faatufugaga. 114 ma le 115 o lenei Faavae.
Hasta tanto se haya dictado el estatuto organizativo la designación y remoción de los jueces de la ciudad de Buenos Aires se regirá por las disposiciones de los arts. 114 y 115 de esta Constitución.




(E tutusa ma le Mataupu 129)
(Corresponde al Artículo 129)




Sefulufa. O lenei toe fuataʻiga e amata faamamaluina i le aso talu ona lolomiina. O sui auai o le Fono Faavae, le Peresetene o le Atunuu o Atenitina, o peresitene o le Fono Aoao Faitulafono ma le Peresetene o le Faamasinoga Sili o Faamasinoga ua faia se tautoga i le faiga lava lea i le aso 24 o Aokuso, 1994, i Palacio San José, Concepción o Iurukuei, itumalo o Entre Ríos.
Decimosexta. Esta reforma entra en vigencia al día siguiente de su publicación. Los miembros de la Convención Constituyente, el presidente de la Nación Argentina, los presidentes de las Cámaras Legislativas y el presidente de la Corte Suprema de Justicia prestan juramento en un mismo acto el día 24 de agosto de 1994, en el Palacio San José, Concepción del Uruguay, provincia de Entre Ríos.




O pule taitasi a le Setete ma le itumalo ma pulega o le malo e faatulaga mea e tatau mo ona sui auai ma ofisa e tauto ai i lenei Faavae
Cada poder del Estado y las autoridades provinciales y municipales disponen lo necesario para que sus miembros y funcionarios juren esta Constitución




Lona sefulufitu O le faʻasalalauga faʻatulafonoina, ua faʻatagaina e lenei Fono Faʻavae, ua suia ai le mea o loʻo faʻamalosia nei.
Decimoséptima. El texto constitucional ordenado, sancionado por esta Convención Constituyente, reemplaza al hasta ahora vigente.




TUUINA ATU I LE SAUNIGA O LE FAʻAALIGA O LE FAʻAALIGA O NATIONAL, I LE NOFOAGA O SANTA FE, I ASO LUA LUA LUA ASO O LE ASO O AUSUSO ONA LONA LUMA MA LE NINETY-FOUR.
DADA EN LA SALA DE SESIONES DE LA CONVENCIÓN NACIONAL CONSTITUYENTE, EN LA CIUDAD DE SANTA FE, A LOS VEINTIDÓS DÍAS DEL MES DE AGOSTO DEL AÑO MIL NOVECIENTOS NOVENTA Y CUATRO.




Fuaiupu 2. - O tusitusiga ua tusia i le Mataupu 1 o lenei tulafono e aofia ai aiaiga uma faale-faavae ua faatagaina e le Feagaiga a le Atunuu Auai na faapotopoto i aai o Santa Fe ma Paraná i le 1994, e aofia ai le Mataupu 77, vaega lona lua, le faamaoniga i le sauniga o Aukuso 1, 1994, lea e taʻua ai:
ARTICULO 2º.- El texto transcripto en el Artículo 1º de la presente ley incluye todas las disposiciones constitucionales sancionadas por la Convención Nacional Constituyente reunida en las ciudades de Santa Fe y Paraná en el año 1994, comprendiendo como Artículo 77, segunda parte, la aprobada en la sesión del primero de agosto de 1994 que expresa:




O pili e suia ai le faiga palota ma vaega faaupufai e tatau ona faamaonia e le toatele o le numera o le aofai o sui auai o le Maota.
Los proyectos de ley que modifiquen el régimen electoral y de partidos políticos deberán ser aprobados por mayoría absoluta del total de los miembros de las Cámaras.




ARTICLE 3º.- Lomia i le Pepa Taualoa.
ARTICULO 3º.- Publíquese en el Boletín Oficial.




ARTICLE 4º.- Talosaga i le Pule Pule
ARTICULO 4º.- Comuníquese al Poder Ejecutivo




TUUINA ATU I LE SAUNIGA O LE GALUEGA, I BUENOS AIRES, I LE FITU FITU ASO O LE MASINA O LE TESEMA O LE TAUSAGA TAULAGA MA LE FUAFUA MA LE FAʻAALIGA.
DADA EN LA SALA DE SESIONES DEL CONGRESO ARGENTINO, EN BUENOS AIRES, A LOS QUINCE DIAS DEL MES DE DICIEMBRE DEL AÑO MIL NOVECIENTOS NOVENTA Y CUATRO.

More bilingual texts: