|
hawaiano
|
español
|
|
KA HOOHOLO ANA O KA NĀ LĀ LĀINA
|
CONSTITUCION DE LA NACION ARGENTINA
|
|
|
|
|
KEKAHI
|
PREÁMBULO
|
|
|
|
|
ʻO mākou nā lālā o ka poʻe o ka Nation
Argentine, i'ākoakoaʻia ma ka'aha'ōlelo Kānāwai Kūʻokoʻa ma o ka makemake a
kohoʻana i nā panalāʻau nāna i kākau, e like me nā'ōlelo o ka wā kahiko, i
mea e hoʻokumu ai i ka loina o ke aupuni, e hoʻoikaika i ka hoʻopono, e
hoʻoikaika i ka maluhia o loko, e hoʻolako i ka mea palekana, e hoʻonui i ka
pono holoʻokoʻa, a me ka hōʻoia i nā pono o ke kūʻokoʻa, no mākou, no ko
mākou hanauna, a no nā kānaka a pau o ke ao e makemake nei e noho i ka'āina
Argentine: ke noi nei i ka pale o ke Akua ke kumu a me ke kaulike: ke kauoha
nei mākou, ka hoʻoholo a hoʻokumu i kēia Kumukānāwai no ka Nation'Ainaina.
|
Nos los representantes del pueblo de la
Nación Argentina, reunidos en Congreso General Constituyente por voluntad y
elección de las provincias que la componen, en cumplimiento de pactos
preexistentes, con el objeto de constituir la unión nacional, afianzar la
justicia, consolidar la paz interior, proveer a la defensa común, promover el
bienestar general, y asegurar los beneficios de la libertad, para nosotros,
para nuestra posteridad, y para todos los hombres del mundo que quieran
habitar en el suelo argentino: invocando la protección de Dios, fuente de
toda razón y justicia: ordenamos, decretamos y establecemos esta
Constitución, para la Nación Argentina.
|
|
|
|
|
MAKAHI ONA
|
PRIMERA PARTE
|
|
|
|
|
ʻAkahi Mokuna
|
Capítulo Primero
|
|
|
|
|
Nā'ōlelo hoʻolaha, nā kuleana a me nā'ōlelo
hōʻoiaʻiʻo
|
Declaraciones, derechos y garantías
|
|
|
|
|
Paukū 1. - Ua hoʻoholo ka'āinaʻo'Amina no
kona aupuni i ka inoa o ke aupuni aupuni aupuni, e like me ke Kumukānāwai o
kēia manawa.
|
Artículo 1º.- La Nación Argentina adopta
para su gobierno la forma representativa republicana federal, según la
establece la presente Constitución.
|
|
|
|
|
Paukū 2 .- Ke kākoʻo nei ke aupuni
pelekikena i ka hoʻomana pule Karistiano Roman Katolika.
|
Artículo 2º.- El Gobierno federal sostiene
el culto católico apostólico romano.
|
|
|
|
|
Paukū 3. -ʻO nā luna aupuni e hana nei i ke
aupuni pekelala, e noho i ke kūlanakauhale i hōʻikeʻiaʻo Capital of the
Republic e kekahi kānāwai kūikawā o ka'aha'ōlelo, ka hoʻolaha muaʻana i
hanaʻia e kahi aupuni āpau aʻoi aku paha o kaʻaha kūkā o ka'āina.
|
Artículo 3º.- Las autoridades que ejercen
el Gobierno federal, residen en la ciudad que se declare Capital de la
República por una ley especial del Congreso, previa cesión hecha por una o
más legislaturas provinciales, del territorio que haya de federalizarse.
|
|
|
|
|
Paukū 4.- Ke hāʻawi nei ke Aupuni Pekelala
i nā lilo o ka lāhui me nā kālā o ka Waihona Waihona Waihona i hoʻokumuʻia
mai ka waiwai o ka lawe mai a me ka lawe aku i nā kuleana, mai ke kūʻaiʻana a
me ka hoʻolimalimaʻiaʻana o ka'āina'āina, mai ka loaʻa o ka Hale Leta mai ka
nā haʻawina'ē aʻe i hoʻolakoʻia e ka'Aha'ōlelo Nui ma luna o ka heluna
kanaka, a me nā loina a me nā hana hōʻai'ē i hoʻoholoʻia e ka'aha'ōlelo
hoʻokahi no nā pilikia kūloko o ka'āina, a no nā hui pūnaewele paha.
|
Artículo 4º.- El Gobierno federal provee a
los gastos de la Nación con los fondos del Tesoro nacional formado del
producto de derechos de importación y exportación, del de la venta o locación
de tierras de propiedad nacional, de la renta de Correos, de las demás
contribuciones que equitativa y proporcionalmente a la población imponga el
Congreso General, y de los empréstitos y operaciones de crédito que decrete
el mismo Congreso para urgencias de la Nación, o para empresas de utilidad
nacional.
|
|
|
|
|
Paukū 5 .- Na kēlā me kēia aupuni e
kuhikuhi iā ia iho i Kumukānāwai ma lalo o ka pūʻulu hoʻoponopono aupuni, e
like me nā kumukānāwai, nā hōʻike a me nā hōʻoiaʻiʻo o ka National
Constitution; ae mālama i ka hoʻoponoponoʻana i ka pono, ke aupuni aupuni, a
me ka hoʻonaʻauao mua. Ma lalo o kēia mau kumu, uaʻae ke aupuni aupuni i kēlā
me kēia aupuni i ka hauʻoli a me ka hoʻolālāʻana o nāʻoihana.
|
Artículo 5º.- Cada provincia dictará para
sí una Constitución bajo el sistema representativo republicano, de acuerdo
con los principios, declaraciones y garantías de la Constitución Nacional; y
que asegure su administración de justicia, su régimen municipal, y la
educación primaria. Bajo de estas condiciones el Gobierno federal, garante a
cada provincia el goce y ejercicio de sus instituciones.
|
|
|
|
|
Paukū 6.- Ke hana nei ke aupuni aupuni i ka
moku'āina o nā panalāʻau e hōʻoia i ke aupuni aupuni, aiʻole e hōʻole i
nāʻili o nā haole, a noi aku i ko lākou mau luna i hoʻokumuʻia e hoʻomau a
hoʻopaʻa hou iā lākou, inā ua hoʻokahuliʻia lākou e ke kipi, a ma ka hoʻouka
kauaʻana kekahi'āina'ē.
|
Artículo 6º.- El Gobierno federal
interviene en el territorio de las provincias para garantir la forma
republicana de gobierno, o repeler invasiones exteriores, y a requisición de
sus autoridades constituidas para sostenerlas o restablecerlas, si hubiesen
sido depuestas por la sedición, o por invasión de otra provincia.
|
|
|
|
|
Paukū 7 .-ʻO ka hana a ka lehulehu a me nā
kaʻina hana hoʻokolokolo o kekahi aupuni e piha loa i ka manaʻoʻiʻo i nā
mea'ē aʻe; a hiki i ka'aha'ōlelo ke hoʻoholo i nāʻano o nā hana a me nā
kaʻina hana, a me ka hopena o nā kānāwai e puka mai.
|
Artículo 7º.- Los actos públicos y
procedimientos judiciales de una provincia gozan de entera fe en las demás; y
el Congreso puede por leyes generales determinar cuál será la forma
probatoria de estos actos y procedimientos, y los efectos legales que
producirán.
|
|
|
|
|
Paukū 8 .-ʻO nā kupa o kēlā me kēia aupuni
eʻoliʻoli i nā pono a pau, nā pono a me nā pono i loaʻa i loko o ka inoa o ke
kanaka'ōpio o nā mea'ē aʻe. ʻO ka hoʻokuʻuʻana aku o nā mea hana hewa he hana
like i waena o nā panalāʻau a pau.
|
Artículo 8º.- Los ciudadanos de cada
provincia gozan de todos los derechos, privilegios e inmunidades inherentes
al título de ciudadano en las demás. La extradición de los criminales es de
obligación recíproca entre todas las provincias.
|
|
|
|
|
Paukū 9.- Ma nā'āina a pau o ka Nation,ʻaʻohe
mea kūpono'ē aʻe ma mua o nā lāhui, kahi e hoʻoponoponoʻia ai nā dute e
mālamaʻia e ka'aha'ōlelo.
|
Artículo 9º.- En todo el territorio de la
Nación no habrá más aduanas que las nacionales, en las cuales regirán las
tarifas que sancione el Congreso.
|
|
|
|
|
Paukū 10 .- Ma loko o ka Repubalika he
kuleanaʻole i ka holo o ka hopena o ka hana a me ka hanaʻana o ka'āina, a me
ka waiwai o nā waiwai a me nā mea kūʻai o nāʻano a pau, i hoʻounaʻia ma
nāʻona o nā haole.
|
Artículo 10.- En el interior de la
República es libre de derechos la circulación de los efectos de producción o
fabricación nacional, así como la de los géneros y mercancías de todas
clases, despachadas en las aduanas exteriores.
|
|
|
|
|
Paukū 11.-ʻO nā mea o ka hana a me ka hana'ē
aʻe o nā'āina, a me nā mea'ē aʻe paha, a me nā holoholona o kēlāʻano
kēiaʻano, e kaʻahele ana i nā'āina o kekahi'āina a kekahi'ē aʻe, e
hoʻokuʻuʻia mai nā mea i kapaʻiaʻo ka transit rights,ʻo ia hoʻi nā kaʻa, nā
moku a holoholona paha. e laweʻia; aʻaʻohe pono'ē aʻe e kauʻia ma luna o
lākou,ʻoiaiʻo kā lākou mau inoa, ma keʻano hele o ka'āina.
|
Artículo 11.- Los artículos de producción o
fabricación nacional o extranjera, así como los ganados de toda especie, que
pasen por territorio de una provincia a otra, serán libres de los derechos
llamados de tránsito, siéndolo también los carruajes, buques o bestias en que
se transporten; y ningún otro derecho podrá imponérseles en adelante,
cualquiera que sea su denominación, por el hecho de transitar el territorio.
|
|
|
|
|
Paukū 12.-ʻAʻole pono e komo nā moku mai
kekahi 'āina ai kekahi aupuni e komo, e heleuma, a uku i nā kumukūʻai no ke
kumu o ke kaʻaʻana, me ka hāʻawiʻole i nā makemake i kekahi port ma luna o
kekahi, ma o nā kānāwai a me nā kānāwai kālepa
|
Artículo 12.- Los buques destinados de una
provincia a otra, no serán obligados a entrar, anclar y pagar derechos por
causa de tránsito, sin que en ningún caso puedan concederse preferencias a un
puerto respecto de otro, por medio de leyes o reglamentos de comercio.
|
|
|
|
|
Paukū 13 .- E hiki ke hoʻokomoʻia nā māhele
hou i loko o ka Nation; akā,ʻaʻole hiki ke kūkuluʻia kekahi moku'āina ma
ka'āina o kekahi a me nā mea'ē aʻe,ʻaʻole hoʻi i hanaʻia kekahi mau mea, me
kaʻaeʻole o ka'Aha'ōlelo o nāʻale kaulike a me ka'aha'ōlelo.
|
Artículo 13.- Podrán admitirse nuevas
provincias en la Nación; pero no podrá erigirse una provincia en el
territorio de otra u otras, ni de varias formarse una sola, sin el
consentimiento de la Legislatura de las provincias interesadas y del
Congreso.
|
|
|
|
|
Paukū 14 .-ʻO nā kānaka a pau o ka lāhui
eʻoliʻoli i nā kuleana e like me nā kānāwai e hoʻoponopono ai i kā lākou
hana; ʻo ia hoʻi: e hana a hoʻolālā i nāʻoihana kānāwai a pau; e hoʻokele a
kūʻai aku; e noi i nā luna aupuni; e komo, noho, e hele a haʻalele i
ka'āinaʻo Argentina; e hoʻolaha i ko lākou mau manaʻo ma o ka hale pai
palapala me ka hoʻopaʻi muaʻole; e hoʻohana a kūʻai aku i kāu waiwai; e
hoʻohui i nā mea pono; e hoʻolaha wale aku i kā lākou hoʻomana; e aʻo a aʻo.
|
Artículo 14.- Todos los habitantes de la
Nación gozan de los siguientes derechos conforme a las leyes que reglamenten
su ejercicio; a saber: de trabajar y ejercer toda industria lícita; de
navegar y comerciar; de peticionar a las autoridades; de entrar, permanecer,
transitar y salir del territorio argentino; de publicar sus ideas por la
prensa sin censura previa; de usar y disponer de su propiedad; de asociarse
con fines útiles; de profesar libremente su culto; de enseñar y aprender.
|
|
|
|
|
Paukū 14a .- E hana ka hana ma konaʻano
likeʻole i ka palekana o nā kānāwai, e hōʻoiaʻiʻo ai i ka mea hana: nā hana
hana kūlike a me nā kaulike, nā manawa hana i kaupalenaʻia; hoʻomaha a
hoʻomahaʻia; uku maikaʻi; ka ukuʻoihanaʻoihana nui loa o ka pūnaewele; like
ka uku no ka hana hoʻokahi; ka hoʻokomo i nā waiwai o nā hui, me ka
hoʻomaluʻana i ka hana a me ka hui pūʻana i kaʻoihana; ka palekana mai ka
hoʻokuʻu hewa 'ana; ka paʻa o ka lunahana o ke aupuni; ʻO ka hui kaiaulu a me
ka'ahamokalaka, iʻikeʻia e ke kākau liʻiliʻi i loko o ke kiko inoa kūikawā.
|
Artículo 14 bis.- El trabajo en sus
diversas formas gozará de la protección de las leyes, las que asegurarán al
trabajador: condiciones dignas y equitativas de labor, jornada limitada;
descanso y vacaciones pagados; retribución justa; salario mínimo vital móvil;
igual remuneración por igual tarea; participación en las ganancias de las
empresas, con control de la producción y colaboración en la dirección;
protección contra el despido arbitrario; estabilidad del empleado público;
organización sindical libre y democrática, reconocida por la simple
inscripción en un registro especial.
|
|
|
|
|
Ua hoʻokūpaʻaʻia nā Guilds: e komo i
nāʻaelike hoʻohaunaeleʻana; hiki i ka hoʻolālā a me ka hoʻokolokolo; ke
kuleana e hahau. Eʻoliʻoli nā lunaʻeleʻele i nā pono e pono ai no ka
hoʻokōʻana i kā lākou huiʻana a me nā mea e pili ana i ka maluhia o kā lākou
hana.
|
Queda garantizado a los gremios: concertar
convenios colectivos de trabajo; recurrir a la conciliación y al arbitraje;
el derecho de huelga. Los representantes gremiales gozarán de las garantías
necesarias para el cumplimiento de su gestión sindical y las relacionadas con
la estabilidad de su empleo.
|
|
|
|
|
Na ka Moku'āina e hāʻawi i nā pono o ka
mālama ola, a he mea hoʻohui a me ka hoʻololiʻole. Ma keʻano, e hoʻokumuʻia
ke kānāwai: ka hoʻopiʻi waiwai pili aupuni, ka mea e mālama ai i nā aupuni o
ke aupuni a me nā panalāʻau me ke kūlana waiwai kālā a me ka hoʻokele waiwai,
i lawelaweʻia e nā poʻe i pili me ka hoʻokomoʻana o ka Moku'āina, me ka
loaʻaʻole o nā haʻawina; nā penihana a me nā penihana pūnaewele; ka palekana
o kaʻohana; ka paleʻana i ka waiwai o kaʻohana; ka uku hoʻolālāʻohana a me ka
loaʻaʻana i nā hale maikaʻi.
|
El Estado otorgará los beneficios de la
seguridad social, que tendrá carácter de integral e irrenunciable. En
especial, la ley establecerá: el seguro social obligatorio, que estará a
cargo de entidades nacionales o provinciales con autonomía financiera y
económica, administradas por los interesados con participación del Estado,
sin que pueda existir superposición de aportes; jubilaciones y pensiones
móviles; la protección integral de la familia; la defensa del bien de
familia; la compensación económica familiar y el acceso a una vivienda digna.
|
|
|
|
|
Paukū 15 .- Ma ka mokupuniʻo
Argentine,ʻaʻole he kauā:ʻo ka poʻe i koe i kēia lā, ua kaʻawale lākou mai ka
hoʻohikiʻana i loko o kēia Kumukānāwai; a na kekahi kānāwai kūikawā e
hoʻoponopono i nā'āwilawila i ho'ālaʻia ai kēia hōʻike. ʻO kēlā me kēia kuʻikahi
no ke kūʻaiʻana a me ke kūʻai akuʻana o nā kānaka he hewa ia e hāpaiʻia e ka
poʻe e hoʻokipa nei, a na ke kākau'ōlelo a iʻole ka luna nāna eʻae. Aʻo nā
kauā i komo ma kekahiʻano me ka hoʻokuʻu waleʻia i ka hele ma luna o ka'āina
o ka Repubalika.
|
Artículo 15.- En la Nación Argentina no hay
esclavos: los pocos que hoy existen quedan libres desde la jura de esta
Constitución; y una ley especial reglará las indemnizaciones a que dé lugar
esta declaración. Todo contrato de compra y venta de personas es un crimen de
que serán responsables los que lo celebrasen, y el escribano o funcionario
que lo autorice. Y los esclavos que de cualquier modo se introduzcan quedan
libres por el solo hecho de pisar el territorio de la República.
|
|
|
|
|
Paukū 16 .-ʻAʻole pono ka Nation Argentine
eʻae i nā kumu o ke koko a iʻole ka hānauʻana:ʻaʻole he kuleana a he poʻo
inoa pono'ī paha no ka hanohano. Ua kū like nā kānaka a pau i mua o ke
kānāwai, aʻaeʻia i ka hana me kaʻole o kekahiʻano'ē aʻe ma mua o ka pono. ʻO
ke kaulike ke kumu o nāʻauhauʻauhau a me nā pāha lehulehu.
|
Artículo 16.- La Nación Argentina no admite
prerrogativas de sangre, ni de nacimiento: no hay en ella fueros personales
ni títulos de nobleza. Todos sus habitantes son iguales ante la ley, y
admisibles en los empleos sin otra condición que la idoneidad. La igualdad es
la base del impuesto y de las cargas públicas.
|
|
|
|
|
Paukū 17. - He waiwaiʻole ka waiwai,
aʻaʻole hiki i ka mea e noho ana ma ka Nation ke hoʻoneleʻia, akā, ma muli o
ka hoʻoholo i hoʻoholoʻia ma ke kānāwai. ʻO ka hoʻolālā no nā kumu o ka pono
o ka lehulehu, pono e kūpono ma ke kānāwai a ma mua i kalaʻia. Hoʻolālā wale
ka Halepule i nā kōkua i ho'ākākaʻia ma ka Paukū 4. ʻAʻohe lawelawe pilikino
e pono ai, koe wale nō ma muli o ke kānāwai aiʻole ka'ōlelo hoʻokolokolo e
like me ke kānāwai. ʻO kēlā a me kēia mea kākau a mea hana paha,ʻo ia wale nō
ka mea nona ka hana, mea hana, meaʻike, aʻike paha, no ka manawa iʻaeʻia e ke
kānāwai. Ua pau ka wāwahiʻana o ka waiwai mai ka Code Criminal Code o
Argentine. ʻAʻole hiki i kekahi pūʻali koa ke hana i nā koi,ʻaʻole hoʻi i ke
noi noi o kēlāʻano kēiaʻano.
|
Artículo 17.- La propiedad es inviolable, y
ningún habitante de la Nación puede ser privado de ella, sino en virtud de
sentencia fundada en ley. La expropiación por causa de utilidad pública, debe
ser calificada por ley y previamente indemnizada. Sólo el Congreso impone las
contribuciones que se expresan en el Artículo 4º. Ningún servicio personal es
exigible, sino en virtud de ley o de sentencia fundada en ley. Todo autor o
inventor es propietario exclusivo de su obra, invento o descubrimiento, por
el término que le acuerde la ley. La confiscación de bienes queda borrada
para siempre del Código Penal argentino. Ningún cuerpo armado puede hacer
requisiciones, ni exigir auxilios de ninguna especie.
|
|
|
|
|
Paukū 18 .-ʻAʻole hiki ke hoʻopaʻiʻia
kekahi mea noho ma ka Nation ma mua o ka hoʻokolokoloʻana ma muli o ke
kānāwai ma mua o ke kūlana o ka hana, aiʻole i hoʻoholoʻia e nā komisina
kūikawā, aiʻole e hoʻoneʻeʻia mai nā luna kānāwai i kohoʻia e ke kānāwai ma
mua o ka hihia. ʻAʻole hiki i kekahi ke koiʻia e hōʻike iā ia iho; ʻaʻole
hoʻi i hopuʻia, koe naʻe ma ke kauoha i kākauʻia no ka mana kūpono. ʻO ka
paleʻana i ke kanaka a me nā pono he ponoʻole ia. ʻAʻole hiki ke hoʻopauʻia
ka helu wahi, a me nā palapala a me nā pepa pilikino; a ke kānāwai e hoʻoholo
i nā hihia a me nā kumu e hiki ai i kāna huli a hana. ʻO ka hoʻopaʻi make no
nā kumu politika,ʻo nāʻano a pau o ka hoʻopoinoʻana a me nā pale e mau loa
aku. E ola nā hale paʻahao o ka lāhui a maʻemaʻe, no ka maluhia aʻaʻole no ka
hoʻopaʻiʻana i nā pio i hoʻopaʻaʻia i loko o ia mau mea, a me keʻano o kahi
hōʻailona o ka mālama pono e alakaʻi ai iā lākou ma mua o ka mea e koi ai
lākou, e hoʻoholo ka luna kānāwai iā ia ke kuleana.
|
Artículo 18.- Ningún habitante de la Nación
puede ser penado sin juicio previo fundado en ley anterior al hecho del
proceso, ni juzgado por comisiones especiales, o sacado de los jueces
designados por la ley antes del hecho de la causa. Nadie puede ser obligado a
declarar contra sí mismo; ni arrestado sino en virtud de orden escrita de
autoridad competente. Es inviolable la defensa en juicio de la persona y de
los derechos. El domicilio es inviolable, como también la correspondencia
epistolar y los papeles privados; y una ley determinará en qué casos y con
qué justificativos podrá procederse a su allanamiento y ocupación. Quedan
abolidos para siempre la pena de muerte por causas políticas, toda especie de
tormento y los azotes. Las cárceles de la Nación serán sanas y limpias, para
seguridad y no para castigo de los reos detenidos en ellas, y toda medida que
a pretexto de precaución conduzca a mortificarlos más allá de lo que aquélla
exija, hará responsable al juez que la autorice.
|
|
|
|
|
Paukū 19 .-ʻO nā hana kūikawā a nā kānaka i
hanaʻole i ke kānāwai o ka lehulehu a me ka pono, a iʻole e hōʻino i
kekahiʻaoʻao'ē aʻe, ua waiho waleʻia no ke Akua, a ua hoʻokuʻuʻia mai ka mana
o nā luna kānāwai. ʻAʻole e noho ka mea noho ma ka'āina i ka hana a ke
kānāwai,ʻaʻole hoʻi e hoʻonele i ka mea i pāpāʻoleʻia.
|
Artículo 19.- Las acciones privadas de los
hombres que de ningún modo ofendan al orden y a la moral pública, ni
perjudiquen a un tercero, están sólo reservadas a Dios, y exentas de la
autoridad de los magistrados. Ningún habitante de la Nación será obligado a
hacer lo que no manda la ley, ni privado de lo que ella no prohíbe.
|
|
|
|
|
Paukū 20 .- Keʻoliʻoli nei nā haole i
ka'āina o ka Nation i nā pono kīvila o ke kanaka; hiki iā lākou ke hana i kā
lākouʻoihana, kālepa a me kaʻoihana; kuleana pono'ī, kūʻai a kūʻai aku; e
hoʻokele i nā muliwai a me nā palena; e hoʻolālā i kāu hoʻomana; e ho'āʻo a
mare me nā kānāwai. ʻAʻole pono lākou eʻae i ka nohoʻana i ka lāhui, aʻaʻole
hoʻi e uku i nā waiwai hoʻokupu. Loaʻa iā lākou ka lāhui no ka nohoʻana i nā
makahikiʻelua i ka Nation; akā, hiki i ka mana ke hoʻopaneʻe i kēia manawa no
ka mea e noi ana iā ia, e hōʻoiaʻiʻo ana i nā lawelawe i ka Repubalika.
|
Artículo 20.- Los extranjeros gozan en el
territorio de la Nación de todos los derechos civiles del ciudadano; pueden
ejercer su industria, comercio y profesión; poseer bienes raíces, comprarlos
y enajenarlos; navegar los ríos y costas; ejercer libremente su culto; testar
y casarse conforme a las leyes. No están obligados a admitir la ciudadanía,
ni a pagar contribuciones forzosas extraordinarias. Obtienen nacionalización
residiendo dos años continuos en la Nación; pero la autoridad puede acortar
este término a favor del que lo solicite, alegando y probando servicios a la
República.
|
|
|
|
|
Paukū 21 .- Pono kēlā kanaka kēia'Anekania
e hoʻokūkū iā ia iho no ka paleʻana i ka'āina a me kēia Kumukānāwai, e like
me nā kānāwai i kauʻia e ka'aha'ōlelo a me nā'ōlelo a ka luna aupuni.
'Āponoʻole nā kānaka ma ke kuhiʻana e hāʻawi i kēia lawelawe aʻaʻole no nā
makahiki heʻumi i heluʻia mai ka lā i loaʻa ai iā lākou ka kāleka noho
kanaka.
|
Artículo 21.- Todo ciudadano argentino está
obligado a armarse en defensa de la patria y de esta Constitución, conforme a
las leyes que al efecto dicte el Congreso y a los decretos del Ejecutivo
nacional. Los ciudadanos por naturalización son libres de prestar o no este
servicio por el término de diez años contados desde el día en que obtengan su
carta de ciudadanía.
|
|
|
|
|
Paukū 22.ʻAʻole ka manaʻo o ka poʻe a iʻole
ke aupuni, akā, ma o lākou mauʻelele a me nā luna i hoʻokumuʻia e kēia
Kumukānāwai. ʻO kēlā me kēia pūʻali koa a hui paha o nā kānaka e koi ana i nā
kuleana o nā kānaka a me ka noi no nā kānaka, hana lākou i ka hewa o ke kipi.
|
Artículo 22.- El pueblo no delibera ni
gobierna, sino por medio de sus representantes y autoridades creadas por esta
Constitución. Toda fuerza armada o reunión de personas que se atribuya los
derechos del pueblo y peticione a nombre de éste, comete delito de sedición.
|
|
|
|
|
Paukū 23. - Inā pili ka manaʻoi loko a i
waho paha o ka hoʻouka i waho e hōʻeha ana i ka hoʻokōʻana i kēia Kumukānāwai
a me nā mana i hanaʻia e ia, e hoʻolahaʻia kahi moku kaua ma ka moku'āina
a'āina paha kahi e hoʻopilikiaʻia ai ke kauoha, aia ma laila ke kānāwai
kumukānāwai. Akā i loko o kēia hoʻomahaʻana,ʻaʻole hiki i ka Pelekikena o ka
Repubalika ke hoʻohewa aku iā ia iho a noi paha i nā hoʻopaʻi. E kaupalenaʻia
kona mana ma ia hihia e pili ana i nā kānaka, e hopu iā lākou aiʻole e
hoʻololi iā lākou mai kekahi wahi ai kekahi o ka Nation, ināʻaʻole lākou e
makemake e haʻalele i ka'āinaʻo Argentine.
|
Artículo 23.- En caso de conmoción interior
o de ataque exterior que pongan en peligro el ejercicio de esta Constitución
y de las autoridades creadas por ella, se declarará en estado de sitio la
provincia o territorio en donde exista la perturbación del orden, quedando
suspensas allí las garantías constitucionales. Pero durante esta suspensión
no podrá el presidente de la República condenar por sí ni aplicar penas. Su
poder se limitará en tal caso respecto de las personas, a arrestarlas o
trasladarlas de un punto a otro de la Nación, si ellas no prefiriesen salir
fuera del territorio argentino.
|
|
|
|
|
Paukū 24 .- Na kaʻahahui e hāpai i ka
hoʻoponopono houʻana o ke kānāwai i kēia manawa ma nā lālā a pau, a me ka
hoʻokolokoloʻana i nā loiloi.
|
Artículo 24.- El Congreso promoverá la
reforma de la actual legislación en todos sus ramos, y el establecimiento del
juicio por jurados.
|
|
|
|
|
Paukū 25 .- E hoʻonui ke Aupuni Pekelala i
ka neʻeʻana o ka Europa; aʻaʻole hoʻi e kau palena, palena aʻauhau paha me
kekahi komoʻana i loko o ka'āinaʻoʻAmelika o nā haole i lawe mai e mahi i
ka'āina, e hoʻonui i nāʻoihana, ae hoʻokomo a aʻo i kaʻepekema a me
nāʻoihana.
|
Artículo 25.- El Gobierno federal fomentará
la inmigración europea; y no podrá restringir, limitar ni gravar con impuesto
alguno la entrada en el territorio argentino de los extranjeros que traigan
por objeto labrar la tierra, mejorar las industrias, e introducir y enseñar
las ciencias y las artes.
|
|
|
|
|
Paukū 26 .-ʻO ka hoʻokele o nā muliwai
kūloko o ka Nation he mea noa no nā hae a pau, ma lalo wale nō o nā rula i
kauʻia e ka mana aupuni.
|
Artículo 26.- La navegación de los ríos
interiores de la Nación es libre para todas las banderas, con sujeción
únicamente a los reglamentos que dicte la autoridad nacional.
|
|
|
|
|
Paukū 27. - Ke koiʻia nei ke Aupuni
Moku'āina e hoʻoikaika i kona mau pilina o ka maluhia a me ke kālepaʻana me
nā mana'ē aʻe ma o nā kuikahi e pili ana i nā kumukānāwai o ke kānāwai aupuni
i hoʻokumuʻia ma kēia Kumukānāwai.
|
Artículo 27.- El Gobierno federal está
obligado a afianzar sus relaciones de paz y comercio con las potencias
extranjeras por medio de tratados que estén en conformidad con los principios
de derecho público establecidos en esta Constitución.
|
|
|
|
|
Paukū 28 .-ʻAʻole hiki ke hoʻololi i nā
kumukānāwai, nā pono a me nā kuleana iʻikeʻia ma nā paukū i hala, i nā
kānāwai e hoʻoponopono ai i kā lākou hana.
|
Artículo 28.- Los principios, garantías y
derechos reconocidos en los anteriores artículos, no podrán ser alterados por
las leyes que reglamenten su ejercicio.
|
|
|
|
|
Paukū 29. -ʻAʻole hiki i ka'aha'ōlelo ke hāʻawi
aku i ka luna o ka'Āina, a me nā kānāwai o ke aupuni āpau i nā kia'āina, nā
mana kūikawā , a me ka nui o ka mana o ke aupuni ,ʻaʻole hoʻi e hāʻawi iā
lākou i nā manaʻo a me nā kūlana kiʻekiʻe e pono ai ke ola, ka hanohano a me
ke kūlana ʻO'Asinaina ke alohaʻia e nā aupuni a me kekahi mea'ē aʻe. ʻO nā
hana o kēiaʻano e lawe pū me lākou i ka inoaʻole, a ma lalo paha o ka poʻe
nāna lākou e hoʻokumu, eʻae paha, ae hōʻailona paha, i ka kuleana a me ka
hoʻopaʻi o ka poʻe hana hewa i ka'āina.
|
Artículo 29.- El Congreso no puede conceder
al Ejecutivo nacional, ni las Legislaturas provinciales a los gobernadores de
provincia, facultades extraordinarias, ni la suma del poder público, ni
otorgarles sumisiones o supremacías por las que la vida, el honor o las
fortunas de los argentinos queden a merced de gobiernos o persona alguna.
Actos de esta naturaleza llevan consigo una nulidad insanable, y sujetarán a
los que los formulen, consientan o firmen, a la responsabilidad y pena de los
infames traidores a la patria.
|
|
|
|
|
Paukū 30 .- E hiki ke hoʻoponopono i ke
Kumukānāwai ma o ka holoʻokoʻa a ma kekahi o kona mau māhele. Pono e
hoʻolahaʻia ka pono e hoʻomaikaʻi houʻia e ka'aha'ōlelo me ka koho o nā
hapakoluʻelua o nā lālā; akā,ʻaʻole e hoʻokōʻia ma waho o kekahi Convention i
ho'ākoakoaʻia no ia hana.
|
Artículo 30.- La Constitución puede
reformarse en el todo o en cualquiera de sus partes. La necesidad de reforma
debe ser declarada por el Congreso con el voto de dos terceras partes, al
menos, de sus miembros; pero no se efectuará sino por una Convención
convocada al efecto.
|
|
|
|
|
Paukū 31 .-ʻO kēia Kumukānāwai, nā kānāwai
o ka lāhui i'ōleloʻia e ka'aha'ōlelo a me nā kuikahi me nā mana'ē aʻe,ʻo ia
ke kānāwai kiʻekiʻe o ka lāhui; a ua kauohaʻia nā aupuni o kēlā me kēia
aupuni e kūpaʻa i kēlā me kēia, me keʻano o kekahi mea i kū'ē i nā kānāwai a
me nā aupuni o ka moku'āina, koe naʻe ka moku'āina o Buenos Aires, nā'ā'ī
i'āponoʻia ma hope o ka Pacti o Nowemapa 11, 1859.
|
Artículo 31.- Esta Constitución, las leyes
de la Nación que en su consecuencia se dicten por el Congreso y los tratados
con las potencias extranjeras son la ley suprema de la Nación; y las
autoridades de cada provincia están obligadas a conformarse a ella, no
obstante cualquiera disposición en contrario que contengan las leyes o
constituciones provinciales, salvo para la provincia de Buenos Aires, los
tratados ratificados después del Pacto de 11 de noviembre de 1859.
|
|
|
|
|
Paukū 32 .-ʻAʻole e hōʻike ka Congress
Congress i nā kānāwai e pale ai i ke kūʻokoʻa o ka pāhana a hoʻokumu i ka
mana aupuni pelekānia ma luna o ia.
|
Artículo 32.- El Congreso federal no
dictará leyes que restrinjan la libertad de imprenta o establezcan sobre ella
la jurisdicción federal.
|
|
|
|
|
Paukū 33 .-ʻO nā'ōlelo hōʻike, nā kuleana a
me ka hōʻoiaʻiʻo e hoʻokomoʻia ka Kumukānāwai e hōʻikeʻia e like me ka hōʻoleʻana
i nā kuleana a me nā hōʻoiaʻiʻoʻaʻole i kākauʻia; akā, ua hānauʻia lākou mai
ka mana o ka nohoaliʻi o nā kānaka a me keʻano aupuni aupuni.
|
Artículo 33.- Las declaraciones, derechos y
garantías que enumera la Constitución no serán entendidos como negación de
otros derechos y garantías no enumerados; pero que nacen del principio de la
soberanía del pueblo y de la forma republicana de gobierno.
|
|
|
|
|
Paukū 34 .-ʻAʻole hiki i nā lunakanawai o
nā 'aha hoʻokolokolo pekelala i ka manawa like o nā' aha 'āpana,' aʻole hoʻi
i ka lawelawe aupuni, ke hāʻawi nei i ka noho aupuni a me ka militeri i kahi
noho i loko o ka moku'āina e hana ai, aʻaʻole ia o ka noho mau o ka limahana,
e hoʻomaopopo i kēia no nā hana o ka huliʻana i nā hana ma ka moku'āina
iʻikeʻia ai lākou.
|
Artículo 34.- Los jueces de las cortes
federales no podrán serlo al mismo tiempo de los tribunales de provincia, ni
el servicio federal, tanto en lo civil como en lo militar da residencia en la
provincia en que se ejerza, y que no sea la del domicilio habitual del
empleado, entendiéndose esto para los efectos de optar a empleos en la
provincia en que accidentalmente se encuentren.
|
|
|
|
|
Paukū 35.ʻO nā inoa i hoʻohuiʻia mai ka
makahiki 1810 a hiki i kēia manawa,ʻo ia hoʻi: Nā moku oʻAmelika o ka muliwai
Plate,ʻoʻApelika Argentine,ʻoʻAmelika Hui PūʻIa, e lilo i inoa kūkala no ka
kohoʻana o ke aupuni a me nā'āina o nā panalāʻau, nā hua'ōlelo "Nation
Argentine" i ka hoʻokumu a me kaʻaeʻana o nā kānāwai.
|
Artículo 35.- Las denominaciones adoptadas
sucesivamente desde 1810 hasta el presente, a saber: Provincias Unidas del
Río de la Plata, República Argentina, Confederación Argentina, serán en
adelante nombres oficiales indistintamente para la designación del Gobierno y
territorio de las provincias, empleándose las palabras "Nación
Argentina" en la formación y sanción de las leyes.
|
|
|
|
|
MOKUNA II
|
CAPÍTULO SEGUNDO
|
|
|
|
|
Nā mana hou a me nā hōʻoia
|
Nuevos derechos y garantías
|
|
|
|
|
Paukū 36 .- E mālama kēia Kumukānāwai i
kona aupuni a hiki i ka wā i hoʻopilikiaʻia ai kona mālamaʻana ma muli o ka
ikaika e kū'ē i ke kauoha a me ke aupuni democrapia. E lilo kēia mau hana i
meaʻole.
|
Artículo 36.- Esta Constitución mantendrá
su imperio aun cuando se interrumpiere su observancia por actos de fuerza
contra el orden institucional y el sistema democrático. Estos actos serán
insanablemente nulos.
|
|
|
|
|
ʻO nā mea kākau o lākou e kū i lalo o
ka'ōlelo i ho'ākākaʻia ma ka Paukū 29, ua kūponoʻole i ka wā mau loa e mālama
i kaʻoihana o ke aupuni a waihoʻia mai nā pono o ka kalaʻana a me ka
hoʻololiʻana o nā hua'ōlelo.
|
Sus autores serán pasibles de la sanción
prevista en el Artículo 29, inhabilitados a perpetuidad para ocupar cargos
públicos y excluidos de los beneficios del indulto y la conmutación de penas.
|
|
|
|
|
E loaʻa iā lākou nā pale like e pili ana i
kēia mau hana, nā hana pilikino iʻikeʻia no nā mana o kēia Kumukānāwai a me
nā mea o nā panalāʻau, e pane ana i ka poʻe civila a me nā hewa no kā lākou
mau hana. E hoʻopiliʻoleʻia nā hana a pau.
|
Tendrán las mismas sanciones quienes, como
consecuencia de estos actos, usurparen funciones previstas para las
autoridades de esta Constitución o las de las provincias, los que responderán
civil y penalmente de sus actos. Las acciones respectivas serán
imprescriptibles.
|
|
|
|
|
He kuleana ko nā kānaka a pau e kū'ē i ka
poʻe hana i nā mea ikaika i'ōleloʻia ma kēiaʻatikala.
|
Todos los ciudadanos tienen el derecho de
resistencia contra quienes ejecutaren los actos de fuerza enunciados en este
artículo.
|
|
|
|
|
E ho'āʻo hoʻiʻo ia e kū'ē i ke aupuni
democratika e hana nei i ka hewa koʻikoʻi kū'ē i ka Moku'āina e pili ana i ka
hoʻonuiʻana, me ka hōʻoleʻoleʻia no ka manawa e hoʻoholo ai nā kānāwai e noho
i nā kūlana a iʻole nā hana aupuni.
|
Atentará asimismo contra el sistema
democrático quien incurriere en grave delito doloso contra el Estado que
conlleve enriquecimiento, quedando inhabilitado por el tiempo que las leyes
determinen para ocupar cargos o empleos públicos.
|
|
|
|
|
Eʻae aku ka'aha'ōlelo i kahi kānāwai e pili
ana i nāʻoihana lehulehu no ka hoʻokōʻana i ka hana.
|
El Congreso sancionará una ley sobre ética
pública para el ejercicio de la función.
|
|
|
|
|
Paukū 37 .- ʻO kēia Kumukānāwai e
hōʻoiaʻiʻo ana i ka hoʻokō ponoʻana i nā pono politika, e like me keʻano o ka
mana kūʻokoʻa a me nā kānāwai i hoʻopukaʻia e like me ia. ʻO ke kuʻikahi ka
honua, kūlike, mea huna a pono.
|
Artículo 37.- Esta Constitución garantiza
el pleno ejercicio de los derechos políticos, con arreglo al principio de la
soberanía popular y de las leyes que se dicten en consecuencia. El sufragio
es universal, igual, secreto y obligatorio.
|
|
|
|
|
ʻO ke kūlike maoli o nā manawa i waena o nā
kāne a me nā wāhine e komo ai i nā koho a me nā mea kākoʻo ma ke kūlana e
hoʻokūpaʻaʻia e nā hana maikaʻi i ka hoʻoponoponoʻana i nāʻaoʻao politika a
me ka noho koho.
|
La igualdad real de oportunidades entre
varones y mujeres para el acceso a cargos electivos y partidarios se
garantizará por acciones positivas en la regulación de los partidos políticos
y en el régimen electoral.
|
|
|
|
|
Paukū 38.ʻO nāʻaoʻao politika he mau
kumuhana nui ia o ke aupuni democrapia.
|
Artículo 38.- Los partidos políticos son
instituciones fundamentales del sistema democrático.
|
|
|
|
|
ʻO kāna mea i hana ai a me ka hoʻolālāʻana
i kāna mau hana he mea noa ia e pili ana i kēia Kumukānāwai, ka mea e hōʻoia
ana i konaʻahahui a me ka hanaʻana, kaʻike o nā mea liʻiliʻi, ka mākaukau no
ke kohoʻiaʻana o nā moho no ke kohoʻana i nā kūlana aupuni, a me ka
weheweheʻana i ko lākou mau manaʻo.
|
Su creación y el ejercicio de sus
actividades son libres dentro del respeto a esta Constitución, la que
garantiza su organización y funcionamiento democráticos, la representación de
las minorías, la competencia para la postulación de candidatos a cargos
públicos electivos, el acceso a la información pública y la difusión de sus
ideas.
|
|
|
|
|
Māhele ka Moku'āina i ka hoʻomauʻana i ka
hoʻolālā waiwai o kāna mau hana a me ka hoʻonaʻauaoʻana i nā alakaʻi.
|
El Estado contribuye al sostenimiento
económico de sus actividades y de la capacitación de sus dirigentes.
|
|
|
|
|
Pono nā māhele politika e hoʻomaopopo i ke
kumu a me ka hopena o kā lākou kālā a me nā waiwai.
|
Los partidos políticos deberán dar
publicidad del origen y destino de sus fondos y patrimonio.
|
|
|
|
|
Paukū 39. He kuleana ko nā kānaka i ka hāʻawi
i nā bila i loko o ka Hale o nā 'Elele. Pono i ka'aha'ōlelo e hāʻawi iā lākou
i ka'ōlelo hōʻai'ē i loko o nā mahina heʻumikumamālua.
|
Artículo 39.- Los ciudadanos tienen el
derecho de iniciativa para presentar proyectos de ley en la Cámara de
Diputados. El Congreso deberá darles expreso tratamiento dentro del término
de doce meses.
|
|
|
|
|
ʻO ka'aha'ōlelo, me ka kohoʻana o ka
hapanui o ka piha o nā lālā o kēlā me kēia Hale, eʻae i nā kānāwai kānāwai e
hikiʻole ke koi aku i kahi oʻekolu pakeneka o ka roll roll national, pono e
noʻonoʻo i kahi kūlana'āina kūpono e kākau i ka inoa manaʻo
|
El Congreso, con el voto de la mayoría
absoluta de la totalidad de los miembros de cada Cámara, sancionará una ley
reglamentaria que no podrá exigir más del tres por ciento del padrón
electoral nacional, dentro del cual deberá contemplar una adecuada
distribución territorial para suscribir la iniciativa.
|
|
|
|
|
ʻO nā papahana i pili i ka hoʻololi o ke
kumukānāwai, nā kuikahi o ka honua, nāʻauhau, ka pakuna kālā a me nā hihia
karaima,ʻaʻole ia he kumu o ka papahana kaulana.
|
No serán objeto de iniciativa popular los
proyectos referidos a reforma constitucional, tratados internacionales,
tributos, presupuesto y materia penal.
|
|
|
|
|
Paukū 40 .- ʻO ka'aha'ōlelo, ma ke kūlana o
ka Chamber of Deputies, hiki ke waiho i kahi palapala pākuʻi i nā kūkākūkā
kaulana. ʻAʻole hiki ke hoʻokuʻuʻia ka kānāwai kūkā. ʻO ka koho pāʻani o ka
papahana e ka poʻe o ka Nation e hoʻololi i ke kānāwai aʻo ka hoʻopukaʻana i
kāna hua'ōlelo e'āpala.
|
Artículo 40.- El Congreso, a iniciativa de
la Cámara de Diputados, podrá someter a consulta popular un proyecto de ley.
La ley de convocatoria no podrá ser vetada. El voto afirmativo del proyecto
por el pueblo de la Nación lo convertirá en ley y su promulgación será automática.
|
|
|
|
|
Hiki i ka'aha'ōlelo a iʻole ka Pelekikena o
ka Nation, i loko o ko lākou mau mana, ke kapa aku i kahi kūkākūkā paʻaʻole.
Ma kēiaʻano,ʻaʻole pono ke koho.
|
El Congreso o el presidente de la Nación,
dentro de sus respectivas competencias, podrán convocar a consulta popular no
vinculante. En este caso el voto no será obligatorio.
|
|
|
|
|
ʻO ka'aha'ōlelo, me ka koho o ka hapa nui o
ka piha o nā lālā o kēlā me kēia Hale, e hoʻoponopono i nā hihia, nā kaʻina
hana a me ka manawa kūpono o nā kūkākūkā kaulana.
|
El Congreso, con el voto de la mayoría
absoluta de la totalidad de los miembros de cada Cámara, reglamentará las
materias, procedimientos y oportunidad de la consulta popular.
|
|
|
|
|
Paukū 41. - Ua pono nā kānaka a pau i kahi
nohona olakino, palekana, kūpono no ka hoʻomohala kanaka a no nā hana huahua
e kūpono i nā pilikia o kēia wā me kaʻole e hōʻole i nā hanauna e hiki mai
ana; a he kuleana ko lākou e mālama iā ia. ʻO ka pohō o ka nohona ka mea e
hoʻokumu i ka kuleana o ka recomposing, e like me ke kānāwai.
|
Artículo 41.- Todos los habitantes gozan
del derecho a un ambiente sano, equilibrado, apto para el desarrollo humano y
para que las actividades productivas satisfagan las necesidades presentes sin
comprometer las de las generaciones futuras; y tienen el deber de
preservarlo. El daño ambiental generará prioritariamente la obligación de
recomponer, según lo establezca la ley.
|
|
|
|
|
Na ke aupuni e hoʻolako i ka palekana i
kēia pono, ka hoʻohana ponoʻana i nā kumuwaiwai kūlohelohe, ka mālamaʻana i
ka hoʻoilina moʻomeheu a me ka pilina o nāʻano olaola, a me kaʻike a me ka
hoʻonaʻauao.
|
Las autoridades proveerán a la protección
de este derecho, a la utilización racional de los recursos naturales, a la
preservación del patrimonio natural y cultural y de la diversidad biológica,
y a la información y educación ambientales.
|
|
|
|
|
Ua kūlike ia me ka lāhui e kuhikuhi i nā
kumulāʻau e kau nei i nā kumukūlena palena hapa o ka palekana, a me nā
kalana, nā mea e pono ai ke kōkua iā lākou, me kaʻole e hoʻololi i nā
ka'āina.
|
Corresponde a la Nación dictar las normas
que contengan los presupuestos mínimos de protección, y a las provincias, las
necesarias para complementarlas, sin que aquéllas alteren las jurisdicciones
locales.
|
|
|
|
|
Hōʻole ia i ke komoʻana i loko o ka
moku'āina o ka'ōlohelohe o kēia manawa a iʻole paha paha, a me ka
radioactive.
|
Se prohíbe el ingreso al territorio
nacional de residuos actual o potencialmente peligrosos, y de los
radiactivos.
|
|
|
|
|
Paukū 42.-ʻO nā mea hoʻohana a me nā mea
hoʻohana i nā waiwai a me nā lawelawe ke kuleana, ma ka pilina kanaka kūʻai,
e palekana i ko lākou olakino, palekana a me nā waiwai waiwai; i kaʻike a me
kaʻoiaʻiʻo; i ke kūʻokoʻa o ke kohoʻana, a me ke kūlana o ka mālama kaulikeʻana
a me ka hanohano.
|
Artículo 42.- Los consumidores y usuarios
de bienes y servicios tienen derecho, en la relación de consumo, a la
protección de su salud, seguridad e intereses económicos; a una información
adecuada y veraz; a la libertad de elección, y a condiciones de trato
equitativo y digno.
|
|
|
|
|
Na ke aupuni e mālama i kēia mau kuleana,
ka hoʻonaʻauaoʻana no kaʻai, ka paleʻana i ka hoʻokūkū e pili ana i nāʻano
likeʻole o ka māhele makai, ka mālamaʻana i nā monopole kūlohelohe a me nā
kānāwai, ka maikaʻi a me ka pono o nā lawelawe ka lehulehu, a me ka hoʻonohonohoʻana
i nā hui o nā mea kūʻai a me nā mea hoʻohana.
|
Las autoridades proveerán a la protección
de esos derechos, a la educación para el consumo, a la defensa de la
competencia contra toda forma de distorsión de los mercados, al control de
los monopolios naturales y legales, al de la calidad y eficiencia de los
servicios públicos, y a la constitución de asociaciones de consumidores y de
usuarios.
|
|
|
|
|
Na ke kānāwai e hoʻokumu i nā kaʻina hana
kūpono no ka paleʻana a me ka hoʻoholoʻana i nā paio, a me nā kaʻina kānāwai
o nā lawelawe o ke aupuni no ka mākaukau o nā aupuni, e hoʻolako ana i ka
hoʻokomo ponoʻana o nā hui mea hoʻohana a me nā pilikino pili a me nā moku
pili, ma nā pūʻulu mana.
|
La legislación establecerá procedimientos
eficaces para la prevención y solución de conflictos, y los marcos
regulatorios de los servicios públicos de competencia nacional, previendo la
necesaria participación de las asociaciones de consumidores y usuarios y de
las provincias interesadas, en los organismos de control.
|
|
|
|
|
Paukū 43.- E hiki i kekahi kanaka ke hoʻopili
i ka hana kūpono a me ka wikiwiki o ka amparo, akā,ʻaʻohe mea kūpono'ē aʻe i
pili i ke kānāwai, kū'ē i kekahi hana a iʻole nā hana a nā luna aupuni a
iʻole nā kānaka e hana nei i kēia manawa, , me ka hōʻeha a me ka hōʻailona
kūponoʻole, nā kuleana a me nā hōʻoiaʻiʻo iʻikeʻia e kēia Kumukānāwai, kahi kuʻikahi
a kānāwai paha. Ma ka hihia, hiki i ka luna kānāwai ke haʻi i ka kuhihewa o
ka rula i hoʻokumuʻia ai ka hana a iʻoleʻole.
|
Artículo 43.- Toda persona puede interponer
acción expedita y rápida de amparo, siempre que no exista otro medio judicial
más idóneo, contra todo acto u omisión de autoridades públicas o de
particulares, que en forma actual o inminente lesione, restrinja, altere o
amenace, con arbitrariedad o ilegalidad manifiesta, derechos y garantías
reconocidos por esta Constitución, un tratado o una ley. En el caso, el juez
podrá declarar la inconstitucionalidad de la norma en que se funde el acto u
omisión lesiva.
|
|
|
|
|
Hiki iā lākou ke hana i kēia hana e kū'ē i
kekahiʻano o ka hoʻowahāwahā a me nā kuleana e hoʻomalu ai i ka nohona, ka
hoʻokūkū, ka mea hoʻohana a me ka mea hoʻohana, a me nā kuleana o ka
lehulehu, ka mea i pili, ka ombudsman a me nā lālā i mālama i kēlā mau hana,
i hoʻopaʻa inoaʻia e like me ke kānāwai, e hoʻoholo ai i nā koi a me nāʻano o
kā lākou hui.
|
Podrán interponer esta acción contra
cualquier forma de discriminación y en lo relativo a los derechos que
protegen al ambiente, a la competencia, al usuario y al consumidor, así como
a los derechos de incidencia colectiva en general, el afectado, el defensor
del pueblo y las asociaciones que propendan a esos fines, registradas
conforme a la ley, la que determinará los requisitos y formas de su
organización.
|
|
|
|
|
Hiki i kēlā me kēia kanaka ke lawe i kēia
hana e hoʻomaopopo i kaʻike i hāʻawiʻia a me kāna kumu, i hoʻopaʻaʻia i loko
o nā moʻolelo aupuni a iʻole nāʻikepili, aiʻole nāʻike pilikino i manaʻoʻia e
hāʻawi i nā hōʻike, a inā he mea wahaheʻe a hoʻowahāwahā paha, e noi i ka
holoi. , hoʻoponopono, hōʻoia, a iʻoleha paha o ia mau mea. ʻAʻole hiki ke
hoʻopiliʻia ka hilahila o nā kumu o kaʻike moʻolelo.
|
Toda persona podrá interponer esta acción
para tomar conocimiento de los datos a ella referidos y de su finalidad, que
consten en registros o bancos de datos públicos, o los privados destinados a
proveer informes, y en caso de falsedad o discriminación, para exigir la
supresión, rectificación, confidencialidad o actualización de aquéllos. No
podrá afectarse el secreto de las fuentes de información periodística.
|
|
|
|
|
Inā hōʻole, pale, hoʻoweliweli,
hoʻoweliweli paha ke kūlana kino, a iʻole he mea kūponoʻole i ka hana i hoʻopaʻaʻia,
a iʻole paha i ka nalowaleʻana o nā kānaka, hiki ke laweʻia ka hana habeas
corpus e kaʻaoʻao i pāpāʻia a iʻole e kekahi mea i kou makemake a na ka luna
kānāwai e hoʻoholo koke, aia i ka wā o ka moku'āina.
|
Cuando el derecho lesionado, restringido,
alterado o amenazado fuera la libertad física, o en caso de agravamiento
ilegítimo en la forma o condiciones de detención, o en el de desaparición
forzada de personas, la acción de hábeas corpus podrá ser interpuesta por el
afectado o por cualquiera en su favor y el juez resolverá de inmediato, aun
durante la vigencia del estado de sitio.
|
|
|
|
|
KA WAIWUA
|
SEGUNDA PARTE
|
|
|
|
|
KEKAHI O KA NATION
|
AUTORIDADES DE LA NACION
|
|
|
|
|
KAUKAHI
|
TITULO PRIMERO
|
|
|
|
|
KEKAHI FEDERAL
|
GOBIERNO FEDERAL
|
|
|
|
|
OIHANA PAE
|
SECCION PRIMERA
|
|
|
|
|
NO KA PONO OLE
|
DEL PODER LEGISLATIVO
|
|
|
|
|
Paukū 44.- ʻO ka'aha'ōlelo i hoʻokumuʻia
iʻelua mau keʻena, kekahi o nā Lunamaka'āinana o ka Nation a me kekahi o nā
Senators o nā panalāʻau a me ke kūlanakauhaleʻo Buenos Aires, e hāʻawiʻia ana
i ka mana aupuni o ka lāhui.
|
Artículo 44.- Un Congreso compuesto de dos
Cámaras, una de Diputados de la Nación y otra de Senadores de las provincias
y de la ciudad de Buenos Aires, será investido del Poder Legislativo de la
Nación.
|
|
|
|
|
MOKUNA KAHI
|
CAPÍTULO PRIMERO
|
|
|
|
|
Mai ka Hale Ahaolelo o na Lunamakaainana
|
De la Cámara de Diputados
|
|
|
|
|
Paukū 45. - E kohoʻia nā Lunamaka'āinana o
nā Lunamaka'āinana i waeʻia e nā kānaka o nā panalāʻau, ke kūlanakauhaleʻo
Buenos Aires, a me ka Capital i keʻano o ka hoʻololiʻana, i manaʻoʻia no kēia
kumuhana ma nā'āpana koho o kekahi moku'āina. a me nā māmā o nā koho. ʻO ka
heluna o nāʻelele e lilo i hoʻokahi no kēlā me kēia kanakolukumamākolu mau
kānaka noho a hapa paha i hāʻuleʻole ma lalo oʻumikumamāono tausani a me nā
haneri keu. Ma hope o ka hoʻomaopopoʻiaʻana o kēlā me kēia helu helu, e
hoʻoholo ka Congress i ka hōʻike e like me ia, hiki ke hoʻonui aʻaʻole hoʻi e
hoʻemi i ka kumu i hōʻikeʻia no kēlā me kēia hoa.
|
Artículo 45.- La Cámara de Diputados se
compondrá de representantes elegidos directamente por el pueblo de las
provincias, de la ciudad de Buenos Aires, y de la Capital en caso de
traslado, que se consideran a este fin como distritos electorales de un solo
Estado y a simple pluralidad de sufragios. El número de representantes será
de uno por cada treinta y tres mil habitantes o fracción que no baje de
dieciséis mil quinientos. Después de la realización de cada censo, el
Congreso fijará la representación con arreglo al mismo, pudiendo aumentar
pero no disminuir la base expresada para cada diputado.
|
|
|
|
|
Paukū 46. - E kohoʻia nā luna no
ka'Āha'ōlelo mua e like me kēia: no ka Province o Buenos Airesʻumikumamālua:
no ka Province o Cordobaʻeono: no ka mokuʻo Catamarca,ʻekolu: no ka'āinaʻo
Corrientes,ʻehā: no ka'āinaʻo Entre Ríos,ʻelua: No ka huihuʻi Jujuy: no nā
Mendozaʻekolu: no ka Rio Rio: no nā Saltaʻekolu: no nā kahaʻo Santiago: no
San Juan's two: no ka Santa oʻelua: no ka meaʻo San Luis elua: a no Tucumán
ekolu.
|
Artículo 46.- Los diputados para la primera
Legislatura se nombrarán en la proporción siguiente: por la provincia de
Buenos Aires doce: por la de Córdoba seis: por la de Catamarca tres: por la
de Corrientes cuatro: por la de Entre Ríos dos: por la de Jujuy dos: por la
de Mendoza tres: por la de La Rioja dos: por la de Salta tres: por la de
Santiago cuatro: por la de San Juan dos: por la de Santa Fe dos: por la de
San Luis dos: y por la de Tucumán tres.
|
|
|
|
|
Paukū 47. - No ka 'Aha'ōlelo' elua, 'o ka
helu kūhelu nui e pono e hoʻokō' ia, a pono e hoʻopaʻa 'ia ka heluna o nā
luna i ia; akā hiki ke hoʻololi houʻia kēia helu helu i nā makahiki heʻumi.
|
Artículo 47.- Para la segunda Legislatura
deberá realizarse el censo general, y arreglarse a él el número de diputados;
pero este censo sólo podrá renovarse cada diez años.
|
|
|
|
|
Paukū 48.- No ka mea, he pono ke koi e pono
e hiki i nā makahiki he iwakāluakumamālima, e loaʻa iāʻoe nā makahikiʻehā o
ka noho aliʻiʻana, a he kanaka maoliʻo ia o ka moku'āina e koho ai, aʻelua
makahiki paha e noho koke ai.
|
Artículo 48.- Para ser diputado se requiere
haber cumplido la edad de veinticinco años, tener cuatro años de ciudadanía
en ejercicio, y ser natural de la provincia que lo elija, o con dos años de
residencia inmediata en ella.
|
|
|
|
|
Paukū 49. - No kēia manawa, e hoʻoponopono
nā kānāwai o nā aupuni i nā mea e hiki ai ke koho koho ponoʻia e nā luna o ka
lāhui: no ka hoʻoholo o ka'aha'ōlelo e hoʻopuka i ke kānāwai nui.
|
Artículo 49.- Por esta vez las Legislaturas
de las provincias reglarán los medios de hacer efectiva la elección directa
de los diputados de la Nación: para lo sucesivo el Congreso expedirá una ley
general.
|
|
|
|
|
Paukū 50. E noho nā luna i ka 'oihana no nā
makahikiʻehā, a hiki ke koho houʻia; akā, e hoʻololi houʻia ka Chameta i ka
hapalua o kēlā me kēia makahiki; a ma muli o ka hopena o ka poʻe i kohoʻia no
ka 'Aha'ōlelo mua, ma hope o ko lākou huiʻana, e huki i nā mea e pono ke
haʻalele i ka wā mua.
|
Artículo 50.- Los diputados durarán en su
representación por cuatro años, y son reelegibles; pero la Sala se renovará
por mitad cada bienio; a cuyo efecto los nombrados para la primera
Legislatura, luego que se reúnan, sortearán los que deban salir en el primer
período.
|
|
|
|
|
Paukū 51. - Inā kū ka hakahaka, ke aupuni o
ka moku'āina, a ma ke kapikala paha, e hoʻopiʻi ai i kahi lālā hou.
|
Artículo 51.- En caso de vacante, el
Gobierno de provincia, o de la Capital, hace proceder a elección legal de un
nuevo miembro.
|
|
|
|
|
Paukū 52.ʻO ka Chamber of Deputies e pili
ana i ka manaʻo o nā kānāwai e pili ana i nā haʻawina a me ka hoʻouluʻana i
nā pūʻali.
|
Artículo 52.- A la Cámara de Diputados
corresponde exclusivamente la iniciativa de las leyes sobre contribuciones y
reclutamiento de tropas.
|
|
|
|
|
Paukū 53.ʻO ia wale nō ke kuleana e hoʻopiʻi
i mua o ka Senate i ka pelekikena, luna pelekikena, ke poʻokela o ka 'Kuhina
Kuhina, nā Kuhina a me nā lālā o ka' Aha Hoʻokolokolo Kiʻekiʻe, ma nā kumu o
ke kuleana e ho'āʻoʻia nei no ka hewa hana a hana hewa paha ma ka hana 'ana i
kā lākou mau hana; a no nā hewa kīwila paha, ma hope o kaʻikeʻana iā lākou a
haʻiʻia he kumu no ka hoʻokumuʻana i kekahi hihia ma ka hapa nui o nā
hapakoluʻelua o nā lālā e noho nei.
|
Artículo 53.- Sólo ella ejerce el derecho
de acusar ante el Senado al presidente, vicepresidente, al jefe de gabinete
de ministros, a los ministros y a los miembros de la Corte Suprema, en las
causas de responsabilidad que se intenten contra ellos, por mal desempeño o
por delito en el ejercicio de sus funciones; o por crímenes comunes, después
de haber conocido de ellos y declarado haber lugar a la formación de causa
por la mayoría de dos terceras partes de sus miembros presentes.
|
|
|
|
|
MOKUNA II
|
CAPÍTULO SEGUNDO
|
|
|
|
|
Mai ka Senate
|
Del Senado
|
|
|
|
|
Paukū 54 -ʻO ka Senate e hoʻonohonohoʻia
heʻekolu mau kenekoa no kēlā me kēia melā aʻekolu hoʻi no ke kūlanakauhaleʻo
Buenos Aires, kohoʻia a pili pono hoʻi, meʻelua mau kūlana e pili ana i
kaʻaha politika e loaʻa ai ka hapa nui loa o nā balota, a me ka pūʻali aupuni
i koe. i ka nui o na balota. E loaʻa i kēlā me kēia Senena hoʻokahi koho.
|
Artículo 54.- El Senado se compondrá de
tres senadores por cada provincia y tres por la ciudad de Buenos Aires,
elegidos en forma directa y conjunta, correspondiendo dos bancas al partido
político que obtenga el mayor número de votos, y la restante al partido
político que le siga en número de votos. Cada senador tendrá un voto.
|
|
|
|
|
Paukū 55 .- Nā koi e kohoʻia i ka'eneʻina:
i ke kanakolu o kona mau makahiki, heʻeono mau makahiki he kama'āinaʻo ia o
ka lāhui, eʻoluʻolu i ka makahiki makahiki heʻelua tausani pesos a iʻole ka
palapala konohiki likeʻole, a he kanaka maoli no ka moku'āina. e koho ai,
aʻelua paha makahiki o ka noho kokeʻana ma laila.
|
Artículo 55.- Son requisitos para ser
elegido senador: tener la edad de treinta años, haber sido seis años
ciudadano de la Nación, disfrutar de una renta anual de dos mil pesos fuertes
o de una entrada equivalente, y ser natural de la provincia que lo elija, o
con dos años de residencia inmediata en ella.
|
|
|
|
|
Paukū 56. - Senators i nā makahiki heʻeono
i hala i ka hoʻokōʻana i kā lākou kauoha, a ua hoʻolālā mau loaʻia; akāʻo ka
Senate e hoʻololi houʻia ma ka hapakolu o nā'āpana koho i nā makahikiʻelua.
|
Artículo 56.- Los senadores duran seis años
en el ejercicio de su mandato, y son reelegibles indefinidamente; pero el Senado
se renovará a razón de una tercera parte de los distritos electorales cada
dos años.
|
|
|
|
|
Paukū 57.-ʻO ka Pelekikena Pelekikena o ka
Aupuni e noho pelekikena o ka Senate; akā,ʻaʻole ia e koho i ka kohoʻana
keʻole he kānana i ka koho.
|
Artículo 57.- El vicepresidente de la
Nación será presidente del Senado; pero no tendrá voto sino en el caso que
haya empate en la votación.
|
|
|
|
|
Paukū 58.- E koho ka 'Aha Senate i ka
pelekikena kūpono e noho luna hoʻomalu ma luna o ia mea inā paha e kaʻawale
ka pelekikena hope, a i ka manawa e hoʻokō ai ka hana i ka pelekikena o ka
Nation.
|
Artículo 58.- El Senado nombrará un
presidente provisorio que lo presida en caso de ausencia del vicepresidente,
o cuando éste ejerce las funciones de presidente de la Nación.
|
|
|
|
|
Paukū 59. - E hoʻokolokoloʻia ka Senate ma
ka hoʻokolokolo ākea i ka mea i hō'āhewaʻia e ka 'Aha o ka' Aha'ōlelo, pono i
nā lālā e hoʻohiki no kēia hana. I ka wā i noho ai ka mea i hoʻopiʻiʻia e ka
pelekikena o ka Nation, e noho pelekikena ka Pelekikena o ka 'Aha Hoʻokolokolo
Kiʻekiʻe. ʻAʻohe mea e'āhewaʻia akā koe ka hapa nui o nā hapakoluʻelua o nā
lālā e noho nei.
|
Artículo 59.- Al Senado corresponde juzgar
en juicio público a los acusados por la Cámara de Diputados, debiendo sus
miembros prestar juramento para este acto. Cuando el acusado sea el
presidente de la Nación, el Senado será presidido por el presidente de la
Corte Suprema. Ninguno será declarado culpable sino a mayoría de los dos
tercios de los miembros presentes.
|
|
|
|
|
Paukū 60.-ʻAʻole ka hopena o kāna
hoʻoholoʻana ma mua o ka hoʻokuʻuʻana i ka mea i hoʻopiʻiʻia, a me ka
hōʻikeʻana hoʻiʻaʻole hiki iā ia ke hana i kekahi hana hanohano, manaʻoʻiʻo a
uku paha ma ka Nation. Akā, e hiki nō i ka pā hoʻopaʻi ke hoʻokolokolo,
hoʻokolokolo a hoʻopaʻi e like me nā kānāwai i mua o nāʻaha hoʻokolokolo.
|
Artículo 60.- Su fallo no tendrá más efecto
que destituir al acusado, y aun declararle incapaz de ocupar ningún empleo de
honor, de confianza o a sueldo en la Nación. Pero la parte condenada quedará,
no obstante, sujeta a acusación, juicio y castigo conforme a las leyes ante los
tribunales ordinarios.
|
|
|
|
|
Paukū 61. - Ua kūlike hoʻi ia me ka Senate
eʻae i ka Pelekikena o ka Nation e haʻi aku i kahi hoʻouka kaua, kahi a ma
kekahi mau helu paha o ka Repubalika i ka hopena o ka hoʻouka o waho.
|
Artículo 61.- Corresponde también al Senado
autorizar al presidente de la Nación para que declare en estado de sitio, uno
o varios puntos de la República en caso de ataque exterior.
|
|
|
|
|
Paukū 62 .- Inā hoʻokaʻawale i kahi o ka
senate ma ka make, haʻalele, a iʻole kekahi kumu'ē aʻe,ʻo ke aupuni e kūlike
i ka hakahaka e hoʻomaka koke ana i ke koho balotaʻana o kekahi lālā hou.
|
Artículo 62.- Cuando vacase alguna plaza de
senador por muerte, renuncia u otra causa, el Gobierno a que corresponda la
vacante hace proceder inmediatamente a la elección de un nuevo miembro.
|
|
|
|
|
MOKUNA XI
|
CAPITULO TERCERO
|
|
|
|
|
Nā mea i pili i nā keʻenaʻelua
|
Disposiciones comunes a ambas Cámaras
|
|
|
|
|
Paukū 63. -E hui nā keʻenaʻelua i ka manawa
kūpono i kēlā me kēia makahiki mai Malaki 1 a hiki i Nowemapa 30. Hiki ke
kāheaʻia paha e ke Pelekikena o ka Nation ma keʻano koʻikoʻi a iʻole e
hoʻopau i kā lākou mau papa.
|
Artículo 63.- Ambas Cámaras se reunirán por
sí mismas en sesiones ordinarias todos los años desde el primero de marzo
hasta el treinta de noviembre. Pueden también ser convocadas
extraordinariamente por el Presidente de la Nación o prorrogadas sus
sesiones.
|
|
|
|
|
Paukū 64.ʻO kēlā me kēia Chamber ka luna
kānāwai o nā koho, nā kuleana a me nā kuleana o nā lālā no ka pono. ʻAʻohe o
lākou e komo i loko o kahi hālāwai me ka hapa nuiʻole o kona mau lālā; akā,
hiki i ka mea liʻiliʻi ke koi i nā lālā i halaʻole e hele i nā hālāwai, ma
nā'ōlelo a ma lalo o nā hoʻopaʻi a kēlā me kēia Chamber e hoʻokumu ai.
|
Artículo 64.- Cada Cámara es juez de las
elecciones, derechos y títulos de sus miembros en cuanto a su validez.
Ninguna de ellas entrará en sesión sin la mayoría absoluta de sus miembros;
pero un número menor podrá compeler a los miembros ausentes a que concurran a
las sesiones, en los términos y bajo las penas que cada Cámara establecerá.
|
|
|
|
|
Paukū 65. E hoʻomaka nā Chambers a pau i ka
manawa hoʻokahi. ʻAʻohe o lākou, i ko lākou hālāwaiʻana, hiki ke hoʻokuʻu i
ko lākou mau lā no nā lāʻoi aku iʻekolu lā, me kaʻaeʻole o kekahi.
|
Artículo 65.- Ambas Cámaras empiezan y
concluyen sus sesiones simultáneamente. Ninguna de ellas, mientras se hallen
reunidas, podrá suspender sus sesiones más de tres días, sin el
consentimiento de la otra.
|
|
|
|
|
Paukū 66 .- Na kēlā me kēia Chamber e hoʻoponopono
a hiki i nā hapakoluʻelua o nā pāloka, e hoʻoponopono i kekahi o kona mau
lālā no ka hana hoʻohaunaele i ka hoʻokōʻana i kā lākou mau hana, a wehe paha
ia no ka nele i ke kino a iʻole ka pili kino iʻoi aku i ka hoʻohuihuiʻana, a
pēlā hoʻi e wehe iā ia kou umauma; akāʻo ka hapanui o ka hapalua o nā makana
e lawa no ka hoʻoholoʻana no ka haʻaleleʻana i ka manawa i hāʻawiʻia i ko
lākou kūlana.
|
Artículo 66.- Cada Cámara hará su
reglamento y podrá con dos tercios de votos, corregir a cualquiera de sus
miembros por desorden de conducta en el ejercicio de sus funciones, o
removerlo por inhabilidad física o moral sobreviniente a su incorporación, y
hasta excluirle de su seno; pero bastará la mayoría de uno sobre la mitad de
los presentes para decidir en las renuncias que voluntariamente hicieren de
sus cargos.
|
|
|
|
|
Paukū 67. - Na ka poʻe Senate a me nā Hope
e hoʻoili aku, ma ke kānāwai o ka hoʻohuihui, i'ōlelo hoʻohiki e hana pono ai
i kaʻoihana, ae hana i nā mea a pau e like me ka mea i kauohaʻia e kēia
Kumukānāwai.
|
Artículo 67.- Los senadores y diputados
prestarán, en el acto de su incorporación, juramento de desempeñar
debidamente el cargo, y de obrar en todo en conformidad a lo que prescribe
esta Constitución.
|
|
|
|
|
Paukū 68 .-ʻAʻohe o nā lālā o ka'aha'ōlelo
e hiki ke hoʻopiʻi, nīnau i ka hihia, aiʻole e hōʻehaʻia e nā manaʻo a me
nā'ōlelo i hāʻawiʻia ma ka hoʻokōʻana i kāna mauʻoihana ma keʻano he
kau'ōlelo.
|
Artículo 68.- Ninguno de los miembros del
Congreso puede ser acusado, interrogado judicialmente, ni molestado por las
opiniones o discursos que emita desempeñando su mandato de legislador.
|
|
|
|
|
Paukū 69.-ʻAʻole hiki ke hopu i kekahi luna
hoʻomalu a hope paha, mai ka lā o kona kohoʻia a hiki i kona haʻaleleʻana;
koe wale nō ka hihia o ka hopu 'ia ma ka hana ma ka hana' ana i kekahi
karaima kūpono e make ai, mea nui, ai 'ole kekahi mea kaumaha; o ka mea e hōʻikeʻia
i ka Lālā me ka hōʻuluʻulu kūkākūkā o ka hopena.
|
Artículo 69.- Ningún senador o diputado,
desde el día de su elección hasta el de su cese, puede ser arrestado; excepto
el caso de ser sorprendido in fraganti en la ejecución de algún crimen que
merezca pena de muerte, infamante, u otra aflictiva; de lo que se dará cuenta
a la Cámara respectiva con la información sumaria del hecho.
|
|
|
|
|
Paukū 70 .- Inā waihoʻia kekahi hoʻopiʻi ma
ke kākauʻana i mua o nāʻaha kūikawā me kekahi senate a hope paha, ua nānāʻo
ia i ka pono o ka hōʻuluʻulu ho'ākāka ma ka hoʻokolokolo ākea, kēlā me kēia
Hale, me nā hapakoluʻelua o nā pāloka, e hoʻokuʻu i ka mea i hoʻopiʻiʻia, ae
hoʻolako ia o ka lunakanawai kūpono no kona hoʻokolokoloʻana.
|
Artículo 70.- Cuando se forme querella por
escrito ante las justicias ordinarias contra cualquier senador o diputado,
examinado el mérito del sumario en juicio público, podrá cada Cámara, con dos
tercios de votos, suspender en sus funciones al acusado, y ponerlo a
disposición del juez competente para su juzgamiento.
|
|
|
|
|
Paukū 71. E hiki i kēlā me kēia keʻena ke
lawe mai i nā Kuhina o ka Mana Mana Manawa i kona lumi e loaʻa ai nā ho'ākāka
a me nā loiloi i manaʻoʻia he pono.
|
Artículo 71.- Cada una de las Cámaras puede
hacer venir a su sala a los ministros del Poder Ejecutivo para recibir las
explicaciones e informes que estime convenientes.
|
|
|
|
|
Paukū 72 .-ʻAʻole hiki i kekahi lālā o
ka'aha'ōlelo ke hoʻolimalima i ka hana a iʻole ke komisina mai ka Mana Mana
Manawa, me kaʻole o kaʻae mua o kēlā me kēia Chamber, koe wale no nā hana
kaulike.
|
Artículo 72.- Ningún miembro del Congreso
podrá recibir empleo o comisión del Poder Ejecutivo, sin previo
consentimiento de la Cámara respectiva, excepto los empleos de escala.
|
|
|
|
|
Paukū 73.ʻAʻole hiki i nā'ekalesiapule mau
ke lilo i lālā no ka'aha'ōlelo,ʻaʻole hoʻi nā kia'āina pene ma kā lākou
kauoha.
|
Artículo 73.- Los eclesiásticos regulares
no pueden ser miembros del Congreso, ni los gobernadores de provincia por la
de su mando.
|
|
|
|
|
Paukū 74 .- Ke ukuʻia nei nā lawelawe a nā
senators a me nā hope e ka Waihona o ka Nation, me kahi haʻawina e hōʻikeʻia
e ke kānāwai.
|
Artículo 74.- Los servicios de los
senadores y diputados son remunerados por el Tesoro de la Nación, con una
dotación que señalará la ley.
|
|
|
|
|
MOKUNA KAHU
|
CAPITULO CUARTO
|
|
|
|
|
Nā Hōʻailona o ka'aha'ōlelo
|
Atribuciones del Congreso
|
|
|
|
|
Paukū 75.- E pili ana i ka'aha'ōlelo:
|
Artículo 75.- Corresponde al Congreso:
|
|
|
|
|
1. Ka hoʻokolokolo i nā hihia o kaʻoihana.
E hoʻokumu i nā kuleana kālepa a me ka hoʻokuʻuʻana, nā mea, a me nā
hōʻailona e hāʻule ai lākou, eʻaʻahuʻia ma waena o ka Nation.
|
1. Legislar en materia aduanera. Establecer
los derechos de importación y exportación, los cuales, así como las
avaluaciones sobre las que recaigan, serán uniformes en toda la Nación.
|
|
|
|
|
2. Hoʻolilo i nā kōkua kūpono no ke kūlike
kūlike me nā aupuni. E hoʻokumu i nā kuhina kūpono, no ka manawa i hoʻoholoʻia,
i like ka likeʻana me ka palena o ka'āina a pau o ka Nation, ke hoʻolakoʻia e
ka pale, ka palekana, a me ka maikaʻi nui o ka Moku'āina. ʻO nā haʻawina
iʻikeʻia ma kēia māhele o lalo, koe keʻano o ka māhele a iʻole ka helu o nā poʻe
i hoʻokaʻawaleʻia i ka hoʻokaʻawaleʻana, e hiki ke kōkua pū.
|
2. Imponer contribuciones indirectas como
facultad concurrente con las provincias. Imponer contribuciones directas, por
tiempo determinado, proporcionalmente iguales en todo el territorio de la
Nación, siempre que la defensa, seguridad común y bien general del Estado lo
exijan. Las contribuciones previstas en este inciso, con excepción de la
parte o el total de las que tengan asignación específica, son
coparticipables.
|
|
|
|
|
ʻO ke kānāwai o kaʻaelike, e pili ana i nā
kuʻikahi ma waena o ka lāhui a me nā panalāʻau, e hoʻonohonoho i nā kaʻina o
ke komo pūʻana no kēia mau kōkua, e hōʻoia ana i ka hoʻokaeʻana i ka hāʻawiʻana
i ke kālā.
|
Una ley convenio, sobre la base de acuerdos
entre la Nación y las provincias, instituirá regímenes de coparticipación de
estas contribuciones, garantizando la automaticidad en la remisión de los
fondos.
|
|
|
|
|
ʻO ka māheleʻana ma waena o ka Nation, nā
panalāʻau a me ke kūlanakauhaleʻo Buenos Aires a ma waena o kēia mau mea, e
hanaʻia e pili ana i nā kūlana, nā lawelawe a me nā hana o kēlā me kēia o
lākou e noʻonoʻo ana i nā pae hoʻohālike i hoʻohālikelikeʻia; E kūlike,
kūpaʻa, a e hoʻokumu i ka pahuhopu i ka hōʻoiaʻana i ke kūlike kūlike o ka
uluʻana, ka maikaʻi o ke ola a me nā kūlike likeʻole ma ka'āina āpau.
|
La distribución entre la Nación, las
provincias y la ciudad de Buenos Aires y entre éstas, se efectuará en
relación directa a las competencias, servicios y funciones de cada una de
ellas contemplando criterios objetivos de reparto; será equitativa, solidaria
y dará prioridad al logro de un grado equivalente de desarrollo, calidad de
vida e igualdad de oportunidades en todo el territorio nacional.
|
|
|
|
|
ʻO ke kānāwai o kaʻaelike e loaʻa i ka
Senate e like me ka Chamber i hānau ai a pono eʻaeʻia me ka hapanui o ka piha
o nā hoa o kēlā me kēia Chamber,ʻaʻole hiki ke hoʻololi a hoʻololiʻia
iʻoleʻole e'āponoʻia e nā'āina.
|
La ley convenio tendrá como Cámara de
origen el Senado y deberá ser sancionada con la mayoría absoluta de la
totalidad de los miembros de cada Cámara, no podrá ser modificada
unilateralmente ni reglamentada y será aprobada por las provincias.
|
|
|
|
|
ʻAʻole e hoʻololiʻia nā mana, nā lawelawe a
iʻole nā hana me ka hoʻoili ponoʻana o nā kumuwaiwai, i'āponoʻia e ke
kānāwai o ka'aha'ōlelo i ka wā e pono ai a me ka moku'āina e pili ana a iʻole
ke kūlanakauhaleʻo Buenos Aires kahi kūpono.
|
No habrá transferencia de competencias,
servicios o funciones sin la respectiva reasignación de recursos, aprobada
por ley del Congreso cuando correspondiere y por la provincia interesada o la
ciudad de Buenos Aires en su caso.
|
|
|
|
|
E mālama ka luna hoʻomalu o ka moku'āina i
ka mālama a me ka nānāʻana i ka hoʻokōʻana i nā'ōlelo o kēia māhele, e like
me ka mea i ho'ākākaʻia e ke kānāwai, e hoʻokūpaʻa i ka hōʻike o nā panalāʻau
a me ke kūlanakauhaleʻo Buenos Aires.
|
Un organismo fiscal federal tendrá a su cargo
el control y fiscalización de la ejecución de lo establecido en este inciso,
según lo determina la ley, la que deberá asegurar la representación de todas
las provincias y la ciudad de Buenos Aires en su composición.
|
|
|
|
|
3. Hoʻonohonoho a hoʻololi i nā
hoʻokaʻawale kūikawā o nā kumu waiwai, no kekahi manawa, ma ke kānāwai kūpono
i'āponoʻia e ka hapanui hope o ka piha o nā hoa o kēlā me kēia Chamber.
|
3. Establecer y modificar asignaciones
específicas de recursos coparticipables, por tiempo determinado, por ley
especial aprobada por la mayoría absoluta de la totalidad de los miembros de
cada Cámara.
|
|
|
|
|
4. Hoʻopili i nā loans ma keʻano kālā o ka
lāhui.
|
4. Contraer empréstitos sobre el crédito de
la Nación.
|
|
|
|
|
5. E hoʻolilo i ka hoʻohana a me ka
hoʻoiliʻana i nā'āina āpau o ka'āina.
|
5. Disponer del uso y de la enajenación de
las tierras de propiedad nacional.
|
|
|
|
|
6. Hoʻonohonoho a hoʻoponopono i kahi'auke
kāleka me ka mana e hoʻopuka aku i nā kālā, a me nā'auwaʻa'ē aʻe.
|
6. Establecer y reglamentar un banco
federal con facultad de emitir moneda, así como otros bancos nacionales.
|
|
|
|
|
7. Hoʻoponopono i ka ukuʻana o ka'ai'ē home
a me ka'āina'ē o ka lāhui.
|
7. Arreglar el pago de la deuda interior y
exterior de la Nación.
|
|
|
|
|
8. E hoʻonohoʻia i kēlā me kēia makahiki, e
like me nā'ōlelo i kauʻia ma ka paukuʻekolu o inc. 2 o kēiaʻatikala, ka
hōʻuluʻulu o ka hoʻolālā kālā a me ka heluʻana i nā kumuwaiwai o ka
hoʻoponopono aupuni, e pili ana i ka papahana aupuni a me ka hoʻolālā
hoʻokele kālā a me ka'āpono a hōʻole paha i ka waihona kālā.
|
8. Fijar anualmente, conforme a las pautas
establecidas en el tercer párrafo del inc. 2 de este artículo, el presupuesto
general de gastos y cálculo de recursos de la administración nacional, en
base al programa general de gobierno y al plan de inversiones públicas y
aprobar o desechar la cuenta de inversión.
|
|
|
|
|
9. Nāʻaeʻaelike o ka Waihona Waihona o ka
Moku'āina i nā panalāʻau,ʻaʻole hiki i ko lākou waihona, e like me kā
lākouʻoihana kālā, e hoʻonui i kā lākou lilo.
|
9. Acordar subsidios del Tesoro nacional a
las provincias, cuyas rentas no alcancen, según sus presupuestos, a cubrir
sus gastos ordinarios.
|
|
|
|
|
10. Hoʻonohonoho i ka holoholoʻana o nā
muliwai kūpono, e hoʻololi i nā awa i kūpono iā ia, a hana a hoʻopau paha i
nā hana.
|
10. Reglamentar la libre navegación de los
ríos interiores, habilitar los puertos que considere convenientes, y crear o
suprimir aduanas.
|
|
|
|
|
11. ka hōʻailona kālā, e hoʻololi i ka
waiwai a me nā mea'ē aʻe; a lawe i kekahi pūnaehana kaulike a me nā ana no ka
lāhui holoʻokoʻa.
|
11. Hacer sellar moneda, fijar su valor y
el de las extranjeras; y adoptar un sistema uniforme de pesos y medidas para
toda la Nación.
|
|
|
|
|
12. Hoʻoponopono i nā Kulekele Civil, Pāʻoihana,
Criminal, Mining, Labor and Codes Codes, ma nā unite a iʻole i kaʻawale nā
kino , me kaʻole o nā kānāwai e hoʻololi ana i nā mana aupuni, e pili ana i
kā lākou noi i nā pā aupuni āpau a poʻemena paha, aiʻole nā kānaka e hāʻule
i lalo o ko lākou mau aupuni; a me nā kānāwai laulā no ka lāhui holoʻokoʻa ma
ke kūʻokoʻa a me ka lāhui, ma muli o ke kumukānāwai o ka lāhui kūlohelohe a
me ke koho no ka pono o'Atinaina: a me nā banekorupa, ma ke kū'ēʻana i ke
kālā a me nā palapala aupuni o ka Moku'āina, a me nā mea e pono ai ke kūkuluʻiaʻana
o ka jure hoʻokolokolo.
|
12. Dictar los Códigos Civil, Comercial,
Penal, de Minería, y del Trabajo y Seguridad Social, en cuerpos unificados o
separados, sin que tales códigos alteren las jurisdicciones locales,
correspondiendo su aplicación a los tribunales federales o provinciales,
según que las cosas o las personas cayeren bajo sus respectivas
jurisdicciones; y especialmente leyes generales para toda la Nación sobre
naturalización y nacionalidad, con sujeción al principio de nacionalidad
natural y por opción en beneficio de la argentina: así como sobre
bancarrotas, sobre falsificación de la moneda corriente y documentos públicos
del Estado, y las que requiera el establecimiento del juicio por jurados.
|
|
|
|
|
13. E hoʻonohonoho i kaʻoihana me nā
aupuni'ē, a me nā panalāʻau kekahi i kekahi.
|
13. Reglar el comercio con las naciones
extranjeras, y de las provincias entre sí.
|
|
|
|
|
14. Hoʻonohonoho a hoʻokumu i ka pou
kaulike o ka lāhui.
|
14. Arreglar y establecer los correos
generales de la Nación.
|
|
|
|
|
15. Hoʻopaʻa pololei i nā palena o ka'āina
o ka Nation, hoʻoponopono i nā o nā panalāʻau, e hana i nā mea hou, ae
hoʻoholo ma kekahi kānāwai kūkā i ka hui, ka hoʻomalu a me ke aupuni e pono i
nā aupuni āpau, ma waho o nā palena i hāʻawiʻia i nā'āina.
|
15. Arreglar definitivamente los límites
del territorio de la Nación, fijar los de las provincias, crear otras nuevas,
y determinar por una legislación especial la organización, administración y
gobierno que deben tener los territorios nacionales, que queden fuera de los
límites que se asignen a las provincias.
|
|
|
|
|
16. E hoʻolako i ka palekana i nā palena.
|
16. Proveer a la seguridad de las
fronteras.
|
|
|
|
|
17. Eʻike i ka nohona lāhui a me ka nohona
moʻomeheu o nā lāhui kanaka maoli o'Asinaina.
|
17. Reconocer la preexistencia étnica y cultural
de los pueblos indígenas argentinos.
|
|
|
|
|
Pono lākou e mahalo i ko lākouʻike a me ka
pono i ka hoʻonaʻauao 'elua a me ka moʻomeheu; ʻike i ke kūlana kūlana o ko
lākou mau kaiaulu, a me ka nohoʻana o ke kaiāulu a me ka nohoaliʻiʻana i
nā'āina a lākou i noho ai i kaʻoihana; a hoʻolālā i ka hāʻawiʻana i kahi
pono'ē aʻe e pono ai ke ulu kanaka; ʻaʻole e hoʻoneʻeʻia kekahi, i hiki ke
hoʻoliloʻia a kūpono paha no ka hihia a me ka hao . E hōʻoia i ko lākou
komoʻana i ka hoʻomaluʻana i kā lākou mau kumuwaiwai kūlohelohe a me nā mea'ē
aʻe e pili ana iā lākou. Hiki i nā 'āpana ke hana i kēia mau mana e like me
kēia.
|
Garantizar el respeto a su identidad y el
derecho a una educación bilingüe e intercultural; reconocer la personería
Jurídica de sus comunidades, y la posesión y propiedad comunitarias de las
tierras que tradicionalmente ocupan; y regular la entrega de otras aptas y
suficientes para el desarrollo humano; ninguna de ellas será enajenable,
transmisible ni susceptible de gravámenes o embargos. Asegurar su
participación en la gestión referida a sus recursos naturales y a los demás
intereses que los afecten. Las provincias pueden ejercer concurrentemente
estas atribuciones.
|
|
|
|
|
18. e hoʻolako i nā mea e pōmaikaʻi ai
ka'āina, i ka holomua a me ka maluhia o nā panalāʻau, a me ka holomua o ka
hoʻonaʻauaoʻana, e hoʻolālā i nā hoʻolālā o ka hoʻonaʻauao ākea a me ke
kulanui, a me ka hoʻolahaʻana i kaʻoihana, ka heleʻana i ka moku, , ka
hoʻokumuʻiaʻana o nā'āina āpau o ke aupuni, ka hoʻokumuʻana a me ka
hoʻokumuʻiaʻana o nāʻoihana hou, ka laweʻia mai o nā'āina'ē a me kaʻimiʻana i
nā muliwai i ka muliwai, ma nā kānāwai palekana no kēia mau hana a me ka
hoʻolimalima liʻiliʻi o nā pono a me nā uku o ka hoʻoulu.
|
18. Proveer lo conducente a la prosperidad
del país, al adelanto y bienestar de todas las provincias, y al progreso de
la ilustración, dictando planes de instrucción general y universitaria, y
promoviendo la industria, la inmigración, la construcción de ferrocarriles y
canales navegables, la colonización de tierras de propiedad nacional, la
introducción y establecimiento de nuevas industrias, la importación de
capitales extranjeros y la exploración de los ríos interiores, por leyes
protectoras de estos fines y por concesiones temporales de privilegios y
recompensas de estímulo.
|
|
|
|
|
19. E hoʻolako i nā mea e pono ai ke
uluʻana o kānaka, ka holomua o kaʻoihana waiwai me ka hoʻoponopono i ka
maikaʻi, ka uluʻana o ka hoʻokele waiwai'āina, ka hanauna hana, ka
hoʻonaʻauaoʻoihana o nā mea hana, ka paleʻana i ka waiwai o ke kālā, ke noiʻi
a me ka hoʻomohala'enekema a me ka technology, ka hoʻolahaʻana a me ka
hoʻohana.
|
19. Proveer lo conducente al desarrollo
humano, al progreso económico con justicia social, a la productividad de la
economía nacional, a la generación de empleo, a la formación profesional de
los trabajadores, a la defensa del valor de la moneda, a la investigación y
al desarrollo científico y tecnológico, su difusión y aprovechamiento.
|
|
|
|
|
No ka hoʻolakoʻana i ka ulu likeʻole o ka
lāhui a me ka hoʻoponoponoʻana i kona mau'āina; e hoʻoikaika i nā kulekele
likeʻole e kūpono ana e kaulike i ka uluʻana o ka pilina piliʻole o nā aupuni
a me nā wahi. No kēia mau loiloi, e lilo ka Senate i hale no ke kumu.
|
Proveer al crecimiento armónico de la
Nación y al poblamiento de su territorio; promover políticas diferenciadas
que tiendan a equilibrar el desigual desarrollo relativo de provincias y
regiones. Para estas iniciativas, el Senado será Cámara de origen.
|
|
|
|
|
E hoʻolālā i nā kānāwai o ka hoʻolālā a me
nā kumu o ka hoʻonaʻauao e hoʻolālā i ka 'āpana o ka moku'āina e pili ana i
nā mea āpau a me nā mea o ka moku'āina; e hōʻoiaʻiʻo i ka kuleana o ka
Moku'āina, ka hoʻokomoʻoleʻia o kaʻohana a me ka hui kaiāulu, ka hoʻonuiʻana
i nā kumukānāwai democratana a me ke kūlike o nā manawa a me nā hana me ka
hoʻokaeʻoleʻia; a ke hōʻoiaʻiʻo nei lākou i nā kumukānāwai o ke kuleana a me
ke kaulike o ka hoʻonaʻauao aupuni a me ka noho aupuni a me ke kūlana o nā
kulanui o ke aupuni.
|
Sancionar leyes de organización y de base
de la educación que consoliden la unidad nacional respetando las
particularidades provinciales y locales; que aseguren la responsabilidad
indelegable del Estado, la participación de la familia y la sociedad, la
promoción de los valores democráticos y la igualdad de oportunidades y
posibilidades sin discriminación alguna; y que garanticen los principios de
gratuidad y equidad de la educación pública estatal y la autonomía y
autarquía de las universidades nacionales.
|
|
|
|
|
Hoʻoponopono i nā kānāwai e pale ana i
kaʻike a me ka moʻomeheu moʻomeheu, nā hanaʻokoʻa a me ka holoʻana o nā hana
a ka mea kākau; ka hoʻoilina hoʻoilina a me nā wahi moʻomeheu a me nā leo.
|
Dictar leyes que protejan la identidad y
pluralidad cultural, la libre creación y circulación de las obras del autor;
el patrimonio artístico y los espacios culturales y audiovisuales.
|
|
|
|
|
20. Nā hoʻokolokolo hoʻokolokolo i kūpono i
ka ' Aha Hoʻokolokolo Kiʻekiʻe; hana a hoʻolālā i nā hana, hoʻokumu i nā
mana, hāʻawi i nā peniho, nā'ōlelo hoʻohanohano, a hāʻawi i nā loina nui.
|
20. Establecer tribunales inferiores a la
Corte Suprema de Justicia; crear y suprimir empleos, fijar sus atribuciones,
dar pensiones, decretar honores, y conceder amnistías generales.
|
|
|
|
|
21. hōʻole a hōʻole paha i nā kumu no ka
haʻaleleʻana o ka Pelekikena a iʻole Pelekikena Pelekikena o ka Repubalika;
ae haʻi aku i ka hihia e hoʻomaka ai i kahi koho balota hou.
|
21. Admitir o desechar los motivos de
dimisión del presidente o vicepresidente de la República; y declarar el caso
de proceder a nueva elección.
|
|
|
|
|
22. E'āpono a hōʻole paha i nā kuʻikahi i
hoʻopaʻaʻia me nā lāhui'ē aʻe a me nā hui kaiaulu a me nā hui me ka Holy See.
ʻO nā kuikahi a me nā concordats iʻoi aʻe kaʻoihana kiʻekiʻe ma mua o nā
kānāwai .
|
22. Aprobar o desechar tratados concluidos
con las demás naciones y con las organizaciones internacionales y los
concordatos con la Santa Sede. Los tratados y concordatos tienen jerarquía
superior a las leyes.
|
|
|
|
|
Ka'ŌleloʻAmelika o nā Pono a me nā Hana o
ke Kānaka; ka'ōlelo Hawaiʻi e pili ana i nā pono kanaka; kaʻAhaʻAmelika e
pili ana i nā pono kanaka; ke Kānāwai a me nā Kuleana Kuʻuna ma lalo o ka
International Convention on Economic, Social and Cultural Rights; ke Kānāwai
a me nā Kuleana Kuleana'Āina; ka Hui Kūkākūkā no ka Puʻe a me ka hoʻopaʻiʻana
i ka Crime o ka Hānana; ka Kuikahi Hui 'Auʻau no ka Hoʻopau' ia 'ana i nā
Kānāwai a pau o ka Hoʻokae'Iiwi; ke Kūkākūkā e pili ana i ka hoʻoholoʻiaʻana
o nā mea a pau o ka hoʻokaeʻana i nā wāhine; ke Kānāwai 'ana i ka hoʻopaʻi a me
nā mea hōʻinoʻino' ino, hoʻomāinoino a hōʻino paha; ka Hui Kūkākūkā no nā
Pono o ke Keiki; i ke kūlana o ko lākou kūpono, he kumu kālai'āina kā
lākou,ʻaʻole lākou e wehewehe i kekahi mea o ka māhele mua o kēia Kumukānāwai
a pono e hoʻomaopopoʻia he mea kūpono i nā kuleana a me nā'ōlelo hōʻoiaʻiʻo
iʻikeʻia e ia. Hiki ke hoʻohewa waleʻia, inā he kūpono, e ka Mana Mana
Hoʻokohu Aupuni, me ka'āpono o nā hapakoluʻelua o ka piha o nā hoa o kēlā me
kēia Chamber.
|
La Declaración Americana de los Derechos y
Deberes del Hombre; la Declaración Universal de Derechos Humanos; la
Convención Americana sobre Derechos Humanos; el Pacto Internacional de
Derechos Económicos, Sociales y Culturales; el Pacto Internacional de
Derechos Civiles y Políticos y su Protocolo Facultativo; la Convención sobre
la Prevención y la Sanción del Delito de Genocidio; la Convención
Internacional sobre la Eliminación de todas las Formas de Discriminación
Racial; la Convención sobre la Eliminación de todas las Formas de
Discriminación contra la Mujer; la Convención contra la Tortura y otros
Tratos o Penas Crueles, Inhumanos o Degradantes; la Convención sobre los
Derechos del Niño; en las condiciones de su vigencia, tienen jerarquía
constitucional, no derogan artículo alguno de la primera parte de esta
Constitución y deben entenderse complementarios de los derechos y garantías
por ella reconocidos. Sólo podrán ser denunciados, en su caso, por el Poder
Ejecutivo Nacional, previa aprobación de las dos terceras partes de la
totalidad de los miembros de cada Cámara.
|
|
|
|
|
ʻO nā mau kuikahi a me nāʻaha kūkā e pili ana
i nā kuleana kanaka, ma hope o ka'āponoʻia e ka'aha'ōlelo, e koiʻia ka
pāpālua o nā hapakoluʻelua o nā hoa o kēlā me kēia Chamber eʻoliʻoli i ke
kumukānāwai kumukānāwai.
|
Los demás tratados y convenciones sobre
derechos humanos, luego de ser aprobados por el Congreso, requerirán del voto
de las dos terceras partes de la totalidad de los miembros de cada Cámara
para gozar de la jerarquía constitucional.
|
|
|
|
|
23. ka hoʻolālā a hāpai i nā hana kūpono e
hōʻoiaʻiʻo ana i ke kūlike o ka manawa kūpono a me ka lapaʻauʻana, a me ka
piha a me ka hoʻokōʻana i nā kuleana iʻikeʻia e kēia Kumukānāwai a me nā
kuikahi o ka honua e pili ana i nā kuleana kanaka, nā wāhine, ka poʻe kahiko
a me nā poʻe kino kīnā.
|
23. Legislar y promover medidas de acción
positiva que garanticen la igualdad real de oportunidades y de trato, y el
pleno goce y ejercicio de los derechos reconocidos por esta Constitución y
por los tratados internacionales vigentes sobre derechos humanos, en
particular respecto de los niños, las mujeres, los ancianos y las personas
con discapacidad.
|
|
|
|
|
E hoʻolālā i kahi hoʻolālā kūikawā kūikawā
a ma waho o ka palekana o ke keiki i pilikia, mai ka'ōpiopio a hiki i ka
hopena o ke kau kula haʻahaʻa, a me ka makuahine i ka wā o ka'ōpū a me ka
manawa hānai.
|
Dictar un régimen de seguridad social
especial e integral en protección del niño en situación de desamparo, desde
el embarazo hasta la finalización del período de enseñanza elemental, y de la
madre durante el embarazo y el tiempo de lactancia.
|
|
|
|
|
24. Eʻae i ka hoʻohui i nā kuikahi i hāʻawi
i ka mana a me ka mana hoʻokolokolo i nāʻoihana supranational i lalo o keʻano
o ka pānaʻi like a me ke kaulike, a e pili ana i ke kauoha democana a me nā
kuleana kanaka. ʻO nā kumulāʻau i hōʻikeʻia ma ko lākou hopena, he kūlana
kiʻekiʻe iʻoi aʻe ma luna o nā kānāwai.
|
24. Aprobar tratados de integración que
deleguen competencias y jurisdicción a organizaciones supraestatales en
condiciones de reciprocidad e igualdad, y que respeten el orden democrático y
los derechos humanos. Las normas dictadas en su consecuencia tienen jerarquía
superior a las leyes.
|
|
|
|
|
ʻO kaʻaeʻana o kēia mau kuikahi me nā Latin
American States e koiʻia ka hapa nui loa o nā hoa o kēlā me kēia Chamber. Ma
ka hihia o nā kuʻikahi me nāʻAmelika'ē aʻe,ʻo ka Congress of the Nation, me
ka hapanui o nā lālā e noho ana i kēlā me kēia Hale, e hōʻike ana i ka loiloi
o ka'āpono o ke kuʻikahi a hiki ke'āponoʻia me ka kohoʻana o ka hapanui o ka
piha no nā lālā o kēlā hale kēia Hale, ma hope o hoʻokahi haneri me ka iwakālua
o nā lā o ka hōʻike hoʻolaha.
|
La aprobación de estos tratados con Estados
de Latinoamérica requerirá la mayoría absoluta de la totalidad de los
miembros de cada Cámara. En el caso de tratados con otros Estados, el
Congreso de la Nación, con la mayoría absoluta de los miembros presentes de
cada Cámara, declarará la conveniencia de la aprobación del tratado y sólo
podrá ser aprobado con el voto de la mayoría absoluta de la totalidad de los
miembros de cada Cámara, después de ciento veinte días del acto declarativo.
|
|
|
|
|
ʻO ka hōʻoleʻana i nā kuʻikahi i hāʻawiʻia
i kēia māhele, e koi ana i ka'āpono mua o ka hapa nui o ka piha o nā hoa o
kēlā me kēia Chamber.
|
La denuncia de los tratados referidos a
este inciso, exigirá la previa aprobación de la mayoría absoluta de la
totalidad da los miembros de cada Cámara.
|
|
|
|
|
25. E kauoha i ka Luna Hoʻokele e haʻi i ke
kaua a iʻole ka maluhia.
|
25. Autorizar al Poder Ejecutivo para
declarar la guerra o hacer la paz.
|
|
|
|
|
26. Hoʻoulu i ka Mana Hoʻokele no ka
hoʻonohonohoʻana i ka hoʻopaʻiʻana, a hoʻokumu i nā rula no nā paʻahao.
|
26. Facultar al Poder Ejecutivo para
ordenar represalias, y establecer reglamentos para las presas.
|
|
|
|
|
27. Hoʻokuʻu i nā pūʻali koa i ka manawa o
ka maluhia a me ke kaua, a kau i nā rula no kā lākou hui a me ke aupuni.
|
27. Fijar las fuerzas armadas en tiempo de
paz y guerra, y dictar las normas para su organización y gobierno.
|
|
|
|
|
28. Eʻae i ka hoʻokomoʻana o nā pūʻali koa
i loko o ka'āina o ka Nation, a me ka haʻaleleʻana o nā pūʻali aupuni ma
waho.
|
28. Permitir la introducción de tropas
extranjeras en el territorio de la Nación, y la salida de las fuerzas
nacionales fuera de él.
|
|
|
|
|
29. E haʻi i kahi moku no ka hoʻopiʻiʻana i
kekahi ma ka helu a hoʻokahi paha o ka Nation i ka hihia o loko, a'āpono a
hoʻokuʻu paha i ka hoʻopukaʻiaʻana o ke kaua i ka wā e hoʻomaha ai, e ka Mana
Mana Mana.
|
29. Declarar en estado de sitio uno o
varios puntos de la Nación en caso de conmoción interior, y aprobar o
suspender el estado de sitio declarado, durante su receso, por el Poder
Ejecutivo.
|
|
|
|
|
30. Hoʻoponopono i nā kānāwai kūikawā ma
ka'āina o ke aupuni nui o ka'āina a hoʻopuka i ke kānāwai kūpono e pili ana i
ka hoʻokōʻana i nā kumuhana o ka hoʻokumuʻana i ka pono o ka'āina ma ka'āina
o ka Repubalika. E mau nā luna o ke aupuni āpau a me nā mana aupuni i nā mana
o nā makai a me ka hoʻokūpaʻaʻana ma luna o kēia mau keʻena, i ka wā a lākou
eʻaʻaʻole ai i ka hoʻokōʻia o kēlā mau hana.
|
30. Ejercer una legislación exclusiva en el
territorio de la capital de la Nación y dictar la legislación necesaria para
el cumplimiento de los fines específicos de los establecimientos de utilidad
nacional en el territorio de la República. Las autoridades provinciales y
municipales conservarán los poderes de policía e imposición sobre estos
establecimientos, en tanto no interfieran en el cumplimiento de aquellos
fines.
|
|
|
|
|
31. Hana i ka'apena palekana ma kekahi
moku'āina a ma ka Buenos Aires paha.
|
31. Disponer la intervención federal a una
provincia o a la ciudad de Buenos Aires.
|
|
|
|
|
Eʻae a hōʻole paha i ka'ōlelo i kauohaʻia e
ka mana mana .
|
Aprobar o revocar la intervención
decretada, durante su receso, por el Poder Ejecutivo.
|
|
|
|
|
32. E hana i na kanawai a me na rula
hooponopono a pau i kupono e hoohana i na mana i hana ia, a me na mea a pau i
haawiia e keia Kumukanawai i ke Aupuni o ka aina Argentine.
|
32. Hacer todas las leyes y reglamentos que
sean convenientes para poner en ejercicio los poderes antecedentes, y todos
los otros concedidos por la presente Constitución al Gobierno de la Nación
Argentina.
|
|
|
|
|
Paukū 76 - Ua pāpāʻia ka'aha'ōlelo ma ka
Mana Mana Manawa, koe naʻe ma nā mea o ka hoʻoponopono a me ke kūlana o ka
lehulehu, me ka manawa kūpono no kāna hana a ma loko o nā kumuhana o kaʻaha i
hoʻokumuʻia e ka'aha'ōlelo.
|
Artículo 76.- Se prohíbe la delegación
legislativa en el Poder Ejecutivo, salvo en materias determinadas de
administración o de emergencia pública, con plazo fijado para su ejercicio y
dentro de las bases de la delegación que el Congreso establezca.
|
|
|
|
|
ʻO ka hopena hopena ma ka hopena o ka
manawa i hoʻolakoʻia ma ka pauku muaʻaʻole ia e manaʻo e hoʻololi hou i nā
pilina pili i ke kānāwai e kū nei ma lalo o nā rula i'ōleloʻia e ka'aha'ōlelo.
|
La caducidad resultante del transcurso del
plazo previsto en el párrafo anterior no importará revisión de las relaciones
jurídicas nacidas al amparo de las normas dictadas en consecuencia de la
delegación legislativa.
|
|
|
|
|
MOKUNA KIMA
|
CAPÍTULO QUINTO
|
|
|
|
|
Ma ke kūkuluʻana a me kaʻaeʻana i nā
kānāwai
|
De la formación y sanción de las leyes
|
|
|
|
|
Paukū 77 .- E hiki ke hoʻokomoʻia nā
kānāwai ma nā keʻena o ka Hale Hōʻikeʻike, ma nā papahana i hoʻolahaʻia e nā
lālā a iʻole e ka Mana Mana Hooko, koe naʻe nā kumu i hoʻokumuʻia ma loko o
kēia Kumukānāwai.
|
Artículo 77.- Las leyes pueden tener
principio en cualquiera de las Cámaras del Congreso, por proyectos
presentados por sus miembros o por el Poder Ejecutivo, salvo las excepciones
que establece esta Constitución.
|
|
|
|
|
ʻO nā pāʻoihana e hoʻololi i ka noho koho a
me nā māhele politika e pono e'āponoʻia e ka hapa nui loa o nā hoa o ke
Keena.
|
Los proyectos de ley que modifiquen el régimen
electoral y de partidos políticos deberán ser aprobados por mayoría absoluta
del total de los miembros de las Cámaras.
|
|
|
|
|
Paukū 78 .- Ua hōʻoia i ka bila e ka Hale i
hānau, e waiho i ka hale e kūkākūkā ai i kekahi Hale. Kāponoʻia e nā
meaʻelua, ua hele i ka Mana Mana Mana o ka Nation no ka ninaninauʻana; a inā
i loaʻa iā ia ka'āpono, ua hoʻolahaʻo ia i ke kānāwai.
|
Artículo 78.- Aprobado un proyecto de ley
por la Cámara de su origen, pasa para su discusión a la otra Cámara. Aprobado
por ambas, pasa al Poder Ejecutivo de la Nación para su examen; y si también
obtiene su aprobación, lo promulga como ley.
|
|
|
|
|
Paukū 79 - Ma kēlā me kēia Chamber, ma hope
o kaʻaeʻana i ka bila kaulike, hiki iā ia ke hāʻawi i kona mau komite i
ka'āpono e pili ana i ka papahana, me ka kohoʻana o ka hapa nui loa o ka piha
o nā lālā. E hiki nō i ka Luna Lūkini, me ka helu koho hoʻokahi, ka haʻalele
i kaʻelele me ka hoʻokōʻole a hoʻi hou i ke kaʻina hana maʻamau. ʻO
ka'āponoʻana i ke komisina e koi i ka koho o ka hapa nui loa o ka nui o nā
lālā. I ka manawa i'āponoʻia ai kēia papahana i loko o ke kōmike, e hoʻokōʻia
ke kaʻina hana maʻamau.
|
Artículo 79.- Cada Cámara, luego de aprobar
un proyecto de ley en general, puede delegar en sus comisiones la aprobación
en particular del proyecto, con el voto de la mayoría absoluta del total de
sus miembros. La Cámara podrá, con igual número de votos, dejar sin efecto la
delegación y retomar el trámite ordinario. La aprobación en comisión
requerirá el voto de la mayoría absoluta del total de sus miembros. Una vez
aprobado el proyecto en comisión, se seguirá el trámite ordinario.
|
|
|
|
|
Paukū 80 - Keʻaeʻia kēlā me kēia papahana i
hoʻiʻole i loko o nā lā hana heʻumi. ʻO nā papa hana hoʻokuʻu i'āponoʻoleʻia
e'āponoʻoleʻia ma kaʻaoʻao i koe. Eia naʻe, hiki wale ke hoʻolahaʻia nāʻaoʻao
i mālamaʻoleʻia inā he kūʻokoʻa kūʻokoʻa kūʻokoʻa lākou aʻaʻole ko
lākou'āpono'āpanahele e hoʻololi i kaʻuhane a iʻole i ka lokahi o ka papahana
iʻaeʻia e ka'aha'ōlelo. I kēia hihia, e hoʻohanaʻia ka hana iʻikeʻia no nā
kānāwai o ka pilikia a me ka wikiwiki.
|
Artículo 80.- Se reputa aprobado por el
Poder Ejecutivo todo proyecto no devuelto en el término de diez días útiles.
Los proyectos desechados parcialmente no podrán ser aprobados en la parte
restante. Sin embargo, las partes no observadas solamente podrán ser
promulgadas si tienen autonomía normativa y su aprobación parcial no altera
el espíritu ni la unidad del proyecto sancionado por el Congreso. En este
caso será de aplicación el procedimiento previsto para los decretos de
necesidad y urgencia.
|
|
|
|
|
Paukū 81 -ʻAʻole hiki ke hōʻano houʻia
kekahi bila i hōʻole loaʻia e kekahi o ke Keena i nā kau o kēlā makahiki.
ʻAʻole hiki i kekahi o ke keʻena ke hoʻonele i kekahi papahana i puka mai i
loko o laila a hoʻohuiʻia a hoʻololiʻia paha e ka Chamber Hoʻoholo. Inā
hoʻokuleanaʻia kēia papahana i nā mea hoʻohui a hoʻoponopono paha e ka
Chamber Review, pono e hōʻikeʻia ka hopena o ka kohoʻana i mea e hoʻoholo ai
i ka hoʻokumuʻiaʻana o ia mau hoʻohui a iʻole nā hoʻoponoponoʻana e ka hapa
nui loa o ka poʻe e noho nei a iʻoleʻelua hapakolu o ka poʻe e noho nei. Hiki
i ka hapanui o ka poʻe i'āpono ke'āpono i ka papahana me nā hoʻohui a iʻole
nā hoʻoponopono i hoʻokomo a hoʻopaʻa paha i ka hua'ōlelo mua, keʻole nā
mea hoʻohui a me nā hoʻoponopono i hanaʻia e ka mea loiloi e nā hapakolu o
ka poʻe e noho nei. Ma kēia hihia hope loa, e neʻe ana ka papahana i ka Mana
Mana Mana me nā hoʻoponopono a me nā hoʻoponopono o ka Chamber Review, keʻole
ke kuhiʻana o ka Chamber ma kāna'ōlelo mua me ka koho o nā hapakoluʻelua o ka
poʻe e noho nei. ʻAʻole hiki i ka Chamber kumu ke hoʻokomo i nā hōʻailona hou
a hoʻoponopono paha i nā mea i hanaʻia e ka Chamber Review.
|
Artículo 81.- Ningún proyecto de ley
desechado totalmente por una de las Cámaras podrá repetirse en las sesiones
de aquel año. Ninguna de las Cámaras puede desechar totalmente un proyecto
que hubiera tenido origen en ella y luego hubiese sido adicionado o enmendado
por la Cámara revisora. Si el proyecto fuere objeto de adiciones o
correcciones por la Cámara revisora, deberá indicarse el resultado de la
votación a fin de establecer si tales adiciones o correcciones fueron
realizadas por mayoría absoluta de los presentes o por las dos terceras
partes de los presentes. La Cámara de origen podrá por mayoría absoluta de
los presentes aprobar el proyecto con las adiciones o correcciones
introducidas o insistir en la redacción originaria, a menos que las adiciones
o correcciones las haya realizado la revisora por dos terceras partes de los
presentes. En este último caso, el proyecto pasará al Poder Ejecutivo con las
adiciones o correcciones de la Cámara revisora, salvo que la Cámara de origen
insista en su redacción originaria con el voto de las dos terceras partes de
los presentes. La Cámara de origen no podrá introducir nuevas adiciones o correcciones
a las realizadas por la Cámara revisora.
|
|
|
|
|
Paukū 82 - Pono ka makemake o kēlā Hale i
kēlā me kēia Hale. Hoʻokuʻuʻia ka hōʻai'ē a iʻole ka papa haʻihaʻi ma nā
hihia a pau.
|
Artículo 82.- La voluntad de cada Cámara
debe manifestarse expresamente; se excluye, en todos los casos, la sanción
tácita o ficta.
|
|
|
|
|
Paukū 83. - Kiolaʻia i loko o ka holoʻokoʻa
a ma kahi hapa paha o ka papahana e ka Mana Mana Manawa, hoʻihoʻi me kāna mau
kumu i ka Chamber o kona kumu: a kūkākūkā hou ia, a inā hōʻoia ia e ka
hapanuiʻelua hapa nui, e hala hou i ka hale hoʻokolokolo. Inā eʻaeʻia ana e
kēlā me kēia Keʻenaʻo ia ma ka hapanui hoʻokahi, aia ke pāʻani i kānāwai a
hāʻawiʻia i ka Mana Mana Mana no kona hoʻokō. ʻO nā pāloi o nā Haleʻelua e
waiho i kēia manawa, ma o lākou iho,ʻaʻole paha; aʻo nā inoa a me nā kumu o
ka poʻe koho, a me nā hōʻole o ka Mana Mana Mana, e hoʻopuka kokeʻia e ka
poʻe paʻi puke. Ināʻokoʻa ke Keena i nā kū'ē,ʻaʻole hiki ke hana houʻia kēia
papahana i nā papa o kēlā makahiki.
|
Artículo 83.- Desechado en el todo o en
parte un proyecto por el Poder Ejecutivo, vuelve con sus objeciones a la
Cámara de su origen: ésta lo discute de nuevo, y si lo confirma por mayoría
de dos tercios de votos, pasa otra vez a la Cámara de revisión. Si ambas
Cámaras lo sancionan por igual mayoría, el proyecto es ley y pasa al Poder
Ejecutivo para su promulgación. Las votaciones de ambas Cámaras serán en este
caso nominales, por si o por no; y tanto los nombres y fundamentos de los
sufragantes, como las objeciones del Poder Ejecutivo, se publicarán
inmediatamente por la prensa. Si las Cámaras difieren sobre las objeciones,
el proyecto no podrá repetirse en las sesiones de aquel año.
|
|
|
|
|
Paukū 84 - Ma kaʻaeʻana o nā kānāwai, e
hoʻohanaʻia kēia kulekele:ʻO ka Senate a me nā Lunamaka'āinana o ka'Āina
Argentine, i hōʻuluʻuluʻia ma ka'aha'ōlelo, ... hoʻokō aʻaʻa paha me ka
ikaika o ke kānāwai.
|
Artículo 84.- En la sanción de las leyes se
usará de esta fórmula: El Senado y Cámara de Diputados de la Nación
Argentina, reunidos en Congreso, ... decretan o sancionan con fuerza de ley.
|
|
|
|
|
MOKUNA XI
|
CAPITULO SEXTO
|
|
|
|
|
No ka Audit Audit o ka Nation
|
De la Auditoría General de la Nación
|
|
|
|
|
Paukū 85 -ʻO ka mana o waho o ka māhele o
ka lehulehu ma kona mau waiwai, waiwai waiwai, kālā a me nā mea i hanaʻia,ʻo
ia ka hoʻoilina o ka mana aupuni.
|
Artículo 85.- El control externo del sector
público nacional en sus aspectos patrimoniales, económicos, financieros y
operativos, será una atribución propia del Poder Legislativo.
|
|
|
|
|
E kākoʻoʻia ka hoʻokolokolo a me ka manaʻo
o ka mana o ka Mō'ī no ka hana a me ke kūlana o ka hoʻoponopono aupuniʻana i
nā manaʻo o ka Luna Hooia o ka Nation.
|
El examen y la opinión del Poder
Legislativo sobre el desempeño y situación general de la administración
pública estarán sustentados en los dictámenes de la Auditoría General de la
Nación.
|
|
|
|
|
E hoʻokomoʻia kēia pūnaewele kōkua o ka
Hale Hōʻikeʻike, me ka mana kūʻokoʻa, i keʻano i hoʻokumuʻia e ke kānāwai e
hoʻoponopono ana i kāna mea i hana ai a me ka hanaʻana, a he mea pono
e'āponoʻia e ka hapa nui o nā lālā o kēlā me kēia Chamber. E kohoʻia ka
pelekikena o ka hui ma ka noi o kaʻaoʻao kālai'āina kū'ē me ka helu nui loa o
nā luna kānāwai ma ka'aha'ōlelo.
|
Este organismo de asistencia técnica del
Congreso, con autonomía funcional, se integrará del modo que establezca la
ley que reglamenta su creación y funcionamiento, que deberá ser aprobada por
mayoría absoluta de los miembros de cada Cámara. El presidente del organismo
será designado a propuesta del partido político de oposición con mayor número
de legisladores en el Congreso.
|
|
|
|
|
Nāna e mālama i ka mana o ke kānāwai, ka hoʻoponopono
a me ka hoʻoponoponoʻana i nā hana a pau o ke aupuni i hoʻonohonohoʻia a
hoʻohuiʻia e ka lehulehu, me keʻano o ka hui, a me nā hana'ē aʻe i hāʻawiʻia
e ke kānāwai iā ia. Pono e komo i loko o ke kaʻina o kaʻaeʻana a hōʻole paha
i nāʻike a me nā hoʻokele kālā o nā kālā aupuni.
|
Tendrá a su cargo el control de legalidad,
gestión y auditoría de toda la actividad de la administración pública
centralizada y descentralizada, cualquiera fuera su modalidad de
organización, y las demás funciones que la ley le otorgue. Intervendrá
necesariamente en el trámite de aprobación o rechazo de las cuentas de
percepción e inversión de los fondos públicos.
|
|
|
|
|
MOKUNA XVI
|
CAPÍTULO SEPTIMO
|
|
|
|
|
Mai ka'Ombudsman
|
Del Defensor del Pueblo
|
|
|
|
|
Paukū 86 .- ʻO ka'Ombudsman heʻokoʻa
kūʻokoʻa i hoʻokumuʻia ma loko o ka piha o ka'aha'ōlelo o kaʻahahui, kahi e
hana me ka mana kūʻokoʻa piha, me ka loaʻaʻole o nā'ōlelo aʻo mai nā mana. ʻO
kāna misionari ka pale a me ka paleʻana i nā kuleana kanaka a me nā pono, nā
pono a me nā pono i mālamaʻia ma kēia Kumukānāwai a me nā kānāwai, ma mua o
ka hana, hana a iʻole nā hana o ka Administration; a me ka mālamaʻana i ka
hana o nā hana hoʻolālā aupuni.
|
Artículo 86.- El Defensor del Pueblo es un
órgano independiente instituido en el ámbito del Congreso de la Nación, que
actuará con plena autonomía funcional, sin recibir instrucciones de ninguna
autoridad. Su misión es la defensa y protección de los derechos humanos y
demás derechos, garantías e intereses tutelados en esta Constitución y las
leyes, ante hechos, actos u omisiones de la Administración; y el control del
ejercicio de las funciones administrativas públicas.
|
|
|
|
|
He kūpono kā ka'Ombudsman. Ua koho a hoʻokaʻawaleʻia
e ka'aha'ōlelo me ka koho o nā hapakoluʻelua o nā lālā e noho ana ma kēlā me
kēia Keena. E hauoli ana i nā pono a me nā pono o nā luna kānāwai. E paʻa ia
i kona kūlana iʻelima mau makahiki, hiki ke koho houʻia e hoʻokahi manawa.
|
El Defensor del Pueblo tiene legitimación
procesal. Es designado y removido por el Congreso con el voto de las dos
terceras partes de los miembros presentes de cada una de las Cámaras. Goza de
las inmunidades y privilegios de los legisladores. Durará en su cargo cinco
años, pudiendo ser nuevamente designado por una sola vez.
|
|
|
|
|
ʻO ka hui a me ka hanaʻana o kēia keʻena e
hoʻoponoponoʻia e kekahi kānāwai kūikawā.
|
La organización y el funcionamiento de esta
institución serán regulados por una ley especial.
|
|
|
|
|
PAUKU 2. PAUKU
|
SECCIÓN SEGUNDA
|
|
|
|
|
NO KA POWER HANA
|
DEL PODER EJECUTIVO
|
|
|
|
|
MOKUNA KAHI
|
CAPÍTULO PRIMERO
|
|
|
|
|
ʻO konaʻano a me kona lōʻihi
|
De su naturaleza y duración
|
|
|
|
|
Paukū 87 .- E pāʻaniʻia ka mana hoʻokō o ka
lāhui e kekahi kama'āina me ka inoa o "Pelekikena o
kaʻAina'Aneina".
|
Artículo 87.- El Poder Ejecutivo de la
Nación será desempeñado por un ciudadano con el título de "Presidente de
la Nación Argentina".
|
|
|
|
|
Paukū 88. - Inā loaʻa ka maʻi, ka nele o ka
Mō'ī, ka make, ka haʻalele, a me ka hoʻokuʻuʻana i ka Pelekikena, e hoʻokōʻia
ka Mana Mana Hoʻoilina e ka Pelekikena Pelekikena o ka Nation. Ma ka hopena o
ka hoʻokuʻuʻia, ka make, ka haʻalele, a me ka hikiʻole paha o ka Pelekikena a
me ka Pelekikena Pelekikena o ka Nation, e hoʻoholo ka 'Aha'ōlelo i ka mea
nāna e mālama i ka luna o ke aupuni, a hiki i ka wā i pau ai ke kumu o ke
kīnā a i kohoʻia paha kekahi pelekikena hou.
|
Artículo 88.- En caso de enfermedad,
ausencia de la Capital, muerte, renuncia o destitución del Presidente, el
Poder Ejecutivo será ejercido por el vicepresidente de la Nación. En caso de
destitución, muerte, dimisión o inhabilidad del Presidente y vicepresidente
de la Nación, el Congreso determinará qué funcionario público ha de
desempeñar la Presidencia, hasta que haya cesado la causa de la inhabilidad o
un nuevo presidente sea electo.
|
|
|
|
|
Paukū 89 - No ke kohoʻiaʻana o ka
Pelekikena a he Pelekikena Pelekikena paha o ka Moku'āina, pono e hānauʻia ma
ka'āinaʻo Argentine, a he keiki paha na ka hānau hānau maoli, i hānauʻia ma
ka'āina'ē; a me nāʻanoʻokoʻa'ē aʻe e pono e kohoʻia e koho i ka senator.
|
Artículo 89.- Para ser elegido Presidente o
vicepresidente de la Nación, se requiere haber nacido en el territorio
argentino, o ser hijo de ciudadano nativo, habiendo nacido en país
extranjero; y las demás calidades exigidas para ser elegido senador.
|
|
|
|
|
Paukū 90 - E noho ka Pelekikena a me ka
Pelekikena Pelekikena i ka 'Oihana no ka makahikiʻehā a hiki ke koho houʻia a
hoʻololi hou paha i hoʻokahi manawa lōʻihi. Inā ua koho houʻia lākou a iʻole
paha i kūpono i ka'ā'ī,ʻaʻole lākou e kohoʻia no kēlā a me kēia o nā
kūlanaʻelua, akā me ka lōʻihi o hoʻokahi manawa.
|
Artículo 90.- El Presidente y
vicepresidente duran en sus funciones el término de cuatro años y podrán ser
reelegidos o sucederse recíprocamente por un solo período consecutivo. Si han
sido reelectos o se han sucedido recíprocamente no pueden ser elegidos para
ninguno de ambos cargos, sino con el intervalo de un período.
|
|
|
|
|
Paukū 91 - Hoʻokuʻu ka Pelekikena o ka
Nation i ka mana i ka lā hoʻokahi i ka pauʻana o kāna mau makahikiʻehā; me ka
loaʻaʻole o kekahi mea i kū'ē iā ia, hiki paha ke hoʻokumuʻia ma hope.
|
Artículo 91.- El Presidente de la Nación
cesa en el poder el mismo día en que expira su período de cuatro años; sin
que evento alguno que lo haya interrumpido, pueda ser motivo de que se le
complete más tarde.
|
|
|
|
|
Paukū 92 .- Na ka Pelekikena a me ka
Pelekikena Pelekikena e hauʻoli i ka uku uku i ukuʻia e ka Waihona o ka
Nation, kahi hikiʻole ke hoʻololiʻia i ka manawa o ko lākou kohoʻana. I kēlā
manawa likeʻole,ʻaʻole lākou e hana i kekahiʻoihana'ē aʻe,ʻaʻole hoʻi e lawe
i kekahi hana'ē aʻe o ka lāhui,ʻaʻole hoʻi o kekahi aupuni.
|
Artículo 92.- El Presidente y
vicepresidente disfrutan de un sueldo pagado por el Tesoro de la Nación, que
no podrá ser alterado en el período de sus nombramientos. Durante el mismo
período no podrán ejercer otro empleo, ni recibir ningún otro emolumento de
la Nación, ni de provincia alguna.
|
|
|
|
|
Paukū 93 - Ma ka laweʻana i kaʻoihana, e
hoʻohiki ka pelekikena a me ka pelekikena pelekikena ma ka lima o ka
pelekikena o ka Senate a ma mua o ka hālāwai'aha'ōlelo i ka'aha'ōlelo, e pili
ana i ko lākou mau manaʻo hoʻomana, e "pāʻani me ke aloha a me ka aloha
aloha i kaʻoihana o ka Pelekikena E mālama a mālama pono i ke Kumukānāwai o
kaʻAina'Ainaina ".
|
Artículo 93.- Al tomar posesión de su cargo
el presidente y vicepresidente prestarán juramento, en manos del presidente
del Senado y ante el Congreso reunido en Asamblea, respetando sus creencias
religiosas, de "desempeñar con lealtad y patriotismo el cargo de
Presidente (o vicepresidente) de la Nación y observar y hacer observar
fielmente la Constitución de la Nación Argentina".
|
|
|
|
|
MOKUNA II
|
CAPÍTULO SEGUNDO
|
|
|
|
|
Ma keʻano a me ka manawa o ke koho balota a
ka Pelekikena a me ka Pelekikena Pelekikena o ka Nation
|
De la forma y tiempo de la elección del
Presidente y vicepresidente de la Nación
|
|
|
|
|
Paukū 94 .- E koho kohoʻia ka Pelekikena a
me ka Pelekikena Pelekikena o ka Nation e ka poʻe, i loko o ka pālua, e like
me ka mea i hoʻokumuʻia ma kēia Kumukānāwai. I kēia hopena, e kūkuluʻia
ka'āina āpau i hoʻokahi'āpana.
|
Artículo 94.- El Presidente y el
vicepresidente de la Nación serán elegidos directamente por el Pueblo, en
doble vuelta, según lo establece esta Constitución. A este fin el territorio
nacional conformará un distrito único.
|
|
|
|
|
Paukū 95 .- E mālamaʻia kēia haʻawina i
loko oʻelua mau mahina ma mua o ka pauʻana o ka manawa o ka Pelekikena ma ke
keʻena.
|
Artículo 95.- La lección se efectuará
dentro de los dos meses anteriores a la conclusión del mandato del Presidente
en ejercicio.
|
|
|
|
|
Paukū 96 .- ʻO ka papaʻelua o nā koho
balota, inā pono, e mālamaʻia ma waena o nā kumukūʻaiʻelua o ka poʻe i koho
nuiʻia, i loko o nā lā he kanakolu o ka mua.
|
Artículo 96.- La segunda vuelta electoral,
si correspondiere, se realizará entre las dos fórmulas de candidatos más
votadas, dentro de los treinta días de celebrada la anterior.
|
|
|
|
|
Paukū 97 .-ʻO ka mea i koho nuiʻia ma ka
papa mua, ua loaʻa iā ia ma kahi o kanahākūmālima hapahā o nā pane pono i
hoʻololiʻia, e kūkalaʻia ana nā lālā e pelekikena a me Pelekikena Pelekikena
o ka lāhui.
|
Artículo 97.- Cuando la fórmula que
resultare más votada en la primera vuelta, hubiere obtenido más del cuarenta
y cinco por ciento de los votos afirmativos válidamente emitidos, sus
integrantes serán proclamados como Presidente y vicepresidente de la Nación.
|
|
|
|
|
Paukū 98 .- Ke kohoʻia ka mea i koho nuiʻia
ma ke kaʻina mua, e loaʻa iā ia ma kahi o hoʻokahi hapahā o ka pane o nā
balota i hoʻololi ponoʻia, a me ka hoʻohuiʻana, e like me ka nui o nā koho he
nui aʻoi aku ma mua o ka hapa pāʻumi i hoʻopukaʻia ma luna o ke kumuhana e
pili ana i ka helu o nā koho balota, e kūkalaʻia ana nā lālā i Pelekikena a
me Pelekikena Pelekikena o ka Nation.
|
Artículo 98.- Cuando la fórmula que
resultare más votada en la primera vuelta hubiere obtenido el cuarenta por
ciento por lo menos de los votos afirmativos válidamente emitidos y, además,
existiere una diferencia mayor de diez puntos porcentuales respecto del total
de los votos afirmativos válidamente emitidos sobre la fórmula que le sigue
en número de votos, sus integrantes serán proclamados como Presidente y
vicepresidente de la Nación.
|
|
|
|
|
MOKUNA XI
|
CAPÍTULO TERCERO
|
|
|
|
|
Nā Mana o ka Mana Mana
|
Atribuciones del Poder Ejecutivo
|
|
|
|
|
Paukū 99.-ʻO ka Pelekikena o ka Nation nā
kuleana i hala iho nei:
|
Artículo 99.- El Presidente de la Nación
tiene las siguientes atribuciones:
|
|
|
|
|
1.ʻO ia ke poʻokela o ka lāhui, ke poʻo o
ke aupuni a me ke poʻo kālai'āina o ka hoʻomalu aupuni o ka'āina.
|
1. Es el jefe supremo de la Nación, jefe
del gobierno y responsable político de la administración general del país.
|
|
|
|
|
2. ka hoʻopuka i nā kuhikuhi a me nā rula e
pono ai no ka hoʻokōʻana i nā kānāwai o ka lāhui, e mālama nei i ka
hoʻololiʻana i ko lākou mauʻuhane me nā kuhi hewa.
|
2. Expide las instrucciones y reglamentos
que sean necesarios para la ejecución de las leyes de la Nación, cuidando de
no alterar su espíritu con excepciones reglamentarias.
|
|
|
|
|
3. Komo i ka hoʻokumuʻana i nā kānāwai e
like me ke Kumukānāwai, hoʻolaha a hoʻolaha.
|
3. Participa de la formación de las leyes
con arreglo a la Constitución, las promulga y hace publicar.
|
|
|
|
|
ʻAʻole hiki i ka Mana Hoʻoholo i loko o
kekahi hihia ke hoʻopaʻiʻia no ka hōʻinoʻole a me ka hikiʻole ke hoʻololiʻia,
e hoʻopuka i nā kānāwai o ke kānāwai.
|
El Poder Ejecutivo no podrá en ningún caso
bajo pena de nulidad absoluta e insanable, emitir disposiciones de carácter
legislativo.
|
|
|
|
|
ʻO ka manawa wale nō i hikiʻole ai i nā
kūlana kūpono ke hahai i nā kaʻina hana iʻikeʻia e kēia Kumukānāwai no ka hoʻokōʻana
i nā kānāwai,ʻaʻole nā kānāwai e hoʻoponopono i nā hewa, kaʻauhau, nā koho
pāloka a iʻole nā mea kālai'āina paha, hiki ke hoʻopuka i nā kānāwai no nā
kumu o ka nele a me ka wikiwiki, e hoʻoholoʻia ma kahiʻaha kūkā o nā kuhina e
pono ke kākoʻo iā lākou, me ke poʻo o kaʻaha Kuhina.
|
Solamente cuando circunstancias
excepcionales hicieran imposible seguir los trámites ordinarios previstos por
esta Constitución para la sanción de las leyes, y no se trate de normas que
regulen materia penal, tributaria, electoral o de régimen de los partidos
políticos, podrá dictar decretos por razones de necesidad y urgencia, los que
serán decididos en acuerdo general de ministros que deberán refrendarlos,
conjuntamente con el jefe de gabinete de ministros.
|
|
|
|
|
Na ke poʻo o ka 'Kuhina Kuhina a i loko o
nā lā heʻumi, e waiho i ke ana i ka noʻonoʻo o ke Kānāwai Kūʻokoʻa Ola Loa,
nona ka papa hana e mahalo i keʻano o nā manaʻo politika o kēlā me kēia
Chamber. Na kēia Komisina e hoʻopuka i kāna kauka i loko o nā lā heʻumi a
hiki i ka hoʻopiʻiʻana o kēlā me kēia Champagne no kāna mālama ponoʻana, a ke
nānā kokeʻia e ke keʻena. ʻO ke kānāwai kūikawā i'āponoʻia me ka hapa nui o
ka piha o nā lālā o kēlā me kēia Chamber e hoʻoponopono i ka hana a me ke
kahawai o ka hālāwai o ka'aha'ōlelo.
|
El jefe de gabinete de ministros
personalmente y dentro de los diez días someterá la medida a consideración de
la Comisión Bicameral Permanente, cuya composición deberá respetar la
proporción de las representaciones políticas de cada Cámara. Esta comisión
elevará su despacho en un plazo de diez días al plenario de cada Cámara para
su expreso tratamiento, el que de inmediato considerarán las Cámaras. Una ley
especial sancionada con la mayoría absoluta de la totalidad de los miembros
de cada Cámara regulará el trámite y los alcances de la intervención del
Congreso.
|
|
|
|
|
4. koho i nā luna kānāwai o ka 'Aha Hoʻokolokolo
Kiʻekiʻe me kaʻaelike o ka' Aha Senate e nā hapakolu 'elua o kona mau lālā e
noho ana, ma ke' aha hoʻokolokolo, i kāheaʻia no kēlā hana.
|
4. Nombra los magistrados de la Corte
Suprema con acuerdo del Senado por dos tercios de sus miembros presentes, en
sesión pública, convocada al efecto.
|
|
|
|
|
E kapa i nā luna kānāwai'ē aʻe o nā pā hale
hoʻolālā kiʻekiʻe ma muli o ke koiʻana i kaʻaha kūkā maʻekolu o kaʻaha kūkā,
me kaʻae o ka Senate, i kaʻaha kūkāʻana, no ka pono o nā moho.
|
Nombra los demás jueces de los tribunales
federales inferiores en base a una propuesta vinculante en terna del Consejo
de la Magistratura, con acuerdo del Senado, en sesión pública, en la que se
tendrá en cuenta la idoneidad de los candidatos.
|
|
|
|
|
ʻO kahi hālāwai hou, i mua o kaʻaelike
like, pono e mālama i kekahi o kēia mau luna i ke keʻena, ke hiki i ka
makahiki he kanahikukumamālima. ʻO nā koho a pau o nā luna i hōʻikeʻia aʻoi
aku paha ka makahiki iʻoi aku no nā makahikiʻelima, a hiki ke hoʻopaʻi houʻia
no kaʻaoʻao like.
|
Un nuevo nombramiento, precedido de igual
acuerdo, será necesario para mantener en el cargo a cualquiera de esos
magistrados, una vez que cumplan la edad de setenta y cinco años. Todos los
nombramientos de magistrados cuya edad sea la indicada o mayor se harán por
cinco años, y podrán ser repetidos indefinidamente, por el mismo trámite.
|
|
|
|
|
5. hiki iā ia ke kala aku a hoʻololi i nā
kānāwai no nā hewa i pili i ka mana aupuni hoʻokolokolo, ma ka hōʻike a ka
'aha hoʻokolokolo kūpono, koe wale nā mea i hoʻopiʻiʻia e ka Hale o nā'
Elele.
|
5. Puede indultar o conmutar las penas por
delitos sujetos a la jurisdicción federal, previo informe del tribunal
correspondiente, excepto en los casos de acusación por la Cámara de
Diputados.
|
|
|
|
|
6. Hāʻawi i nā penikala, nā haʻalele, nā
palapala laikini a me nā peniho e like me nā kānāwai o ka lāhui.
|
6. Concede jubilaciones, retiros, licencias
y pensiones conforme a las leyes de la Nación.
|
|
|
|
|
7. koho a hoʻokuʻu i nāʻelele, nā minamina
a me nā manaʻoihana me ka 'ae o ka Senate; Na ia wale nō e koho a hemo i ke
poʻo o nā Kuhina a me nā Kuhina'ē aʻe o ke keʻena, nā luna o kaʻikena, nā
luna'aha'ōlelo a me nā limahana i hoʻolālāʻoleʻia e like me kēia Kumukānāwai.
|
7. Nombra y remueve a los embajadores,
ministros plenipotenciarios y encargados de negocios con acuerdo del Senado;
por sí solo nombra y remueve al jefe de gabinete de ministros y a los demás
ministros del despacho, los oficiales de su secretaría, los agentes
consulares y los empleados cuyo nombramiento no está reglado de otra forma
por esta Constitución.
|
|
|
|
|
8. I kēlā me kēia makahiki, e mālamaʻia ka
hālāwai o ka'aha'ōlelo, no nā haleʻelua o ka hālāwai, e hōʻike ana i ka
moku'āina o ka'āina, no nā hoʻololi i'ōlelo muaʻia e ke Kumukānāwai, a e noi
ana e noʻonoʻo i nā hana i manaʻoʻia e pono a kūpono.
|
8. Hace anualmente la apertura de las
sesiones del Congreso, reunidas al efecto ambas Cámaras, dando cuenta en esta
ocasión del estado de la Nación, de las reformas prometidas por la
Constitución, y recomendando a su consideración las medidas que juzgue
necesarias y convenientes.
|
|
|
|
|
9. Hoʻonui i nā manawa kūikawā o
ka'aha'ōlelo, aiʻole e kena iā ia i nā hui kūikawā, i ka wā e pono ai ka pono
a me ka holomua.
|
9. Prorroga las sesiones ordinarias del
Congreso, o lo convoca a sesiones extraordinarias, cuando un grave interés de
orden o de progreso lo requiera.
|
|
|
|
|
10. ka nānā i ka hoʻokōʻana i ka mana o ke
poʻo o ka 'Aha Kuhina e pili ana i ka hōʻiliʻiliʻana i nā kālā o ka lāhui a
me kāna kūʻokoʻa, e like me ke kānāwai a iʻole ka hoʻopaneʻeʻana i nā lilo
kālā.
|
10. Supervisa el ejercicio de la facultad
del jefe de gabinete de ministros respecto de la recaudación de las rentas da
la Nación y de su inversión, con arreglo a la ley o presupuesto de gastos
nacionales.
|
|
|
|
|
11. Hoʻopaʻa a me nā hōʻailona hōʻailona,
concordats a me nā kūkākūkā'ē aʻe e pono ai no ka mālamaʻana i nā pilina
maikaʻi me nā hui honua a me nā'āina'ē, e loaʻa ana kā lākou mau kuhina aʻae
aku i ko lākou mau kuhina.
|
11. Concluye y firma tratados, concordatos
y otras negociaciones requeridas para el mantenimiento de buenas relaciones
con las organizaciones internacionales y las naciones extranjeras, recibe sus
ministros y admite sus cónsules.
|
|
|
|
|
12.ʻO ia ke poʻokela o nā pūʻali koa a pau
o ka lāhui.
|
12. Es comandante en jefe de todas las
Fuerzas Armadas de la Nación.
|
|
|
|
|
13. hoʻolako i ka lawelawe 'oihana koa o ka
Nation: me ka' ae o ka 'Aha Senate, ma ka hāʻawi' ia 'ana o nā hana ai' ole
nā kūlana kiʻekiʻe o nā luna koa o nā Koa; a ma kona kahua pono'ī i ke
kahua kaua.
|
13. Provee los empleos militares de la
Nación: con acuerdo del Senado, en la concesión de los empleos o grados de
oficiales superiores de las Fuerzas Armadas; y por sí solo en el campo de
batalla.
|
|
|
|
|
14. Aia nā pūʻali koa, a holo pū me kona
hui a hāʻawiʻia e like me ka pono o ka Nation.
|
14. Dispone de las Fuerzas Armadas, y corre
con su organización y distribución según las necesidades de la Nación.
|
|
|
|
|
15. Hōʻike i ke kaua a kauoha hou i ka uku
panai me kaʻae a me kaʻaeʻana o ka'aha'ōlelo.
|
15. Declara la guerra y ordena represalias
con autorización y aprobación del Congreso.
|
|
|
|
|
16. haʻi i keʻano o ka hoʻopiʻiʻana i kahi
o kekahi mau māhele o ka Nation, i ka hopena o ka hoʻoukaʻana i waho a no ka
palena manawa, me kaʻaelike o ka Senate. I ka wā o ka haunaele i loko, iā ia
wale nō kēia mana i ka wā e hoʻomaha ai ka'aha'ōlelo, no ka mea, he makana ia
e pili ana i kēia kino. Hoʻohana ka Peresidena iā ia me nā palena i kūkāʻia
ma ka Paukū 23.
|
16. Declara en estado de sitio uno o varios
puntos de la Nación, en caso de ataque exterior y por un término limitado,
con acuerdo del Senado. En caso de conmoción interior sólo tiene esta
facultad cuando el Congreso está en receso, porque es atribución que
corresponde a este cuerpo. El Presidente la ejerce con las limitaciones
prescriptas en el Artículo 23.
|
|
|
|
|
17. E hiki no ia ia ke noi aku i ke Kapena
o na limahana o na Kuhina, a me na poo o na lala a pau, a me na oihana o ka
hooponopono, a ma o ia la i na kanaka e ae, i na hoike ana i manao ai he
pono, a he mea pono ia lakou e haawi ia lakou.
|
17. Puede pedir al jefe de gabinete de
ministros y a los jefes de todos los ramos y departamentos de la
administración, y por su conducto a los demás empleados, los informes que
crea convenientes, y ellos están obligados a darlos.
|
|
|
|
|
18. E haʻalele i ka moku o ka Nation, me
kaʻaeʻana mai ka'aha'ōlelo. Ma ka hopena o kēia, hiki iāʻoe ke hana wale me
kaʻole o ka laikini no nā kumu pono o ka lehulehu.
|
18. Puede ausentarse del territorio de la
Nación, con permiso del Congreso. En el receso de éste, sólo podrá hacerlo
sin licencia por razones justificadas de servicio público.
|
|
|
|
|
19. hiki iāʻoe ke hoʻopiha i nā hakahaka o
kaʻoihana, e koi ana i kaʻaelike o ka Senate, a hiki i ka manawa o ka
hoʻomaha, ma o ke kōmike koho e pau i ka pauʻana o ka'Aha'ōlelo e hiki mai
ana.
|
19. Puede llenar las vacantes de los
empleos, que requieran el acuerdo del Senado, y que ocurran durante su
receso, por medio de nombramientos en comisión que expirarán al fin de la
próxima Legislatura.
|
|
|
|
|
20. E hoʻoholo i ka noi komoʻana o kaʻaha o
ke aupuni ma kekahi moku'āina a ma Buenos Aires paha ma ka wā e hoʻomaha ai
ka Hale Hōʻikeʻike, a pono e kono ia manawa hoʻokahi no ka mālamaʻana iā ia.
|
20. Decreta la intervención federal a una
provincia o a la ciudad de Buenos Aires en caso de receso del Congreso, y
debe convocarlo simultáneamente para su tratamiento.
|
|
|
|
|
MOKUNA KAHU
|
CAPÍTULO CUARTO
|
|
|
|
|
Na ke Kuhina Nui a me na Kuhina e ae o ka
mana mana
|
Del jefe de gabinete y demás ministros del
Poder Ejecutivo
|
|
|
|
|
Paukū 100. -ʻO ke poʻo o kaʻaha Kuhina a me
nā Kuhina Nui'ē aʻe e heluʻia ka helu a me ka mākaukau i ke kānāwai kūikawā,
e hihia i kaʻaeʻana i ka hana o ka lāhui, ae hoʻokūpaʻa a hoʻohui i nā hana a
ka pelekikena kāu hōʻailona, me kaʻole o kāna mau koi e nele i ka pono.
|
Artículo 100.- El jefe de gabinete de
ministros y los demás ministros secretarios cuyo número y competencia será
establecida por una ley especial, tendrán a su cargo el despacho de los
negocios de la Nación, y refrendarán y legalizarán los actos del presidente
por medio de su firma, sin cuyo requisito carecen de eficacia.
|
|
|
|
|
ʻO ke poʻo o kaʻaha Kuhina, me nā kuleana
politika i mua o ka'aha'ōleloʻaha o ka'aha'ōlelo.
|
Al jefe de gabinete de ministros, con
responsabilidad política ante el Congreso de la Nación, le corresponde:
|
|
|
|
|
1. E hoʻolālā i ka hoʻomalu o ka'āina.
|
1. Ejercer la administración general del
país.
|
|
|
|
|
2. ka hoʻopuka i nā hana a me nā rula e
pono ai e hoʻokō i nā mana i pili i kēiaʻatikala a me nā mea i hāʻawiʻia e ka
Pelekikena o ka Moku'āina, me ka hōʻoia o ke kuhina Kuhina o ka lālā kahi e
kuhikuhi ai ke kānāwai.
|
2. Expedir los actos y reglamentos que sean
necesarios para ejercer las facultades que le atribuye este artículo y
aquellas que le delegue el presidente de la Nación, con el refrendo del
ministro secretario del ramo al cual el acto o reglamento se refiera.
|
|
|
|
|
3. E hana i nā hoʻonohonohoʻana o nā
limahana o ka hoʻoponopono, koe naʻe ka mea i pili i ka pelekikena.
|
3. Efectuar los nombramientos de los
empleados de la administración, excepto los que correspondan al presidente.
|
|
|
|
|
4. hana i nā hana a me nā mana i hāʻawiʻia
iā ia e ka Pelekikena o ka Moku'āina, a ma kaʻaha kūkā o kaʻaha kūkā, e
hoʻoholo i nā mea i hōʻikeʻia e ka Mana Mana Mana, aiʻole ma o kāna hoʻoholo
ponoʻana, ma muli o ka mea nui, ua manaʻoʻo ia he pono, ma ke kula o kou
hoʻokūkū.
|
4. Ejercer las funciones y atribuciones que
le delegue el presidente de la Nación y, en acuerdo de gabinete resolver
sobre las materias que le indique el Poder Ejecutivo, o por su propia
decisión, en aquellas que por su importancia estime necesario, en el ámbito
de su competencia.
|
|
|
|
|
5. Kūkā, hoʻomākaukau a'ākoakoa i nā
hālāwai o kaʻaha Kuhina, e noho luna iā lākou ma ka nele o ka pelekikena.
|
5. Coordinar, preparar y convocar las
reuniones de gabinete de ministros, presidiéndolas en caso de ausencia del
presidente.
|
|
|
|
|
6. E hoʻouna aku i ka'aha'ōlelo i nā pili
kālā a me nā kālā o ka moku'āina, ma hope o ka hoʻoponoponoʻana i kaʻaelike a
me kaʻaeʻana o ka Mana Hoʻokele.
|
6. Enviar al Congreso los proyectos de ley
de ministerios y de presupuesto nacional, previo tratamiento en acuerdo de
gabinete y aprobación del Poder Ejecutivo.
|
|
|
|
|
7. E hōʻiliʻili i ka loaʻa kālā o ka lāhui
a hoʻokō i ke kānāwai kālā kālā a ke aupuni.
|
7. Hacer recaudar las rentas de la Nación y
ejecutar la ley de presupuesto nacional.
|
|
|
|
|
8. E'āpono i nā kānāwai kūlana kānāwai o nā
kānāwai, nā kānāwai e hoʻolālā ai i ka noho mauʻana o ka'aha'ōlelo a me
kaʻaha kūkā o nā kūlana kūikawā a me nā leka a ka pelekikena e hāpai i ka
hana pili kānāwai.
|
8. Refrendar los decretos reglamentarios de
las leyes, los decretos que dispongan la prórroga de las sesiones ordinarias
del Congreso o la convocatoria de sesiones extraordinarias y los mensajes del
presidente que promuevan la iniciativa legislativa.
|
|
|
|
|
9. Hele i nā hālāwai o ka'aha'ōlelo a hoʻokomo
i kā lākou mau manaʻo, akā,ʻaʻole koho.
|
9. Concurrir a las sesiones del Congreso y
participar en sus debates, pero no votar.
|
|
|
|
|
10. Ma mua o ka hoʻomakaʻana o nā kūlana
maʻamau o ka'aha'ōlelo, e hui pū me nā kuhina'ē aʻe i kahi hōʻike kūlana e
pili ana i ka moku'āina o ka Nation e pili ana i nāʻoihana a nā keʻena.
|
10. Una vez que se inicien las sesiones
ordinarias del Congreso, presentar junto a los restantes ministros una
memoria detallada del estado de la Nación en lo relativo a los negocios de
los respectivos departamentos.
|
|
|
|
|
11. Hoʻomohala i nā hōʻike a me nā'ōlelo
hoʻopiʻi a kākau paha i noiʻia e kēlā me kēia o ke keʻena mai ka lālā
Executive.
|
11. Producir los informes y explicaciones
verbales o escritos que cualquiera de las Cámaras solicite al Poder
Ejecutivo.
|
|
|
|
|
12. E hōʻoia i nā kānāwai e hana i nā mana
i hāʻawiʻia e ka'aha'ōlelo, kahi e mālamaʻia e ka Komisina Bicameral Hope.
|
12. Refrendar los decretos que ejercen
facultades delegadas por el Congreso, los que estarán sujetos al control de
la Comisión Bicameral Permanente.
|
|
|
|
|
13. I hui pū me nā kuhina'ē aʻe e hoʻoholo
i nā kānāwai no ka mea e pono ai a me ka ikaika a me nā'ōlelo kūpono e kau ai
i nā kānāwai. E hoʻounaʻo ia iā ia iho a i loko o nā lā heʻumi ma hope o
konaʻaeʻana i kēia mau kānāwai no ka noʻonoʻoʻana i ke Komikina Bicameral.
|
13. Refrendar conjuntamente con los demás
ministros los decretos de necesidad y urgencia y los decretos que promulgan
parcialmente leyes. Someterá personalmente y dentro de los diez días de su
sanción estos decretos a consideración de la Comisión Bicameral Permanente.
|
|
|
|
|
ʻAʻole hiki i ke poʻo o ka Kuhina Kuhina ke
lawelawe hou i kahiʻoihana hou.
|
El jefe de gabinete de ministros no podrá
desempeñar simultáneamente otro ministerio.
|
|
|
|
|
Paukū 101. - Pono ke poʻo o ka 'Aha Kuhina
o nā Kuhina e hele i ka'aha'ōlelo ma kahi o hoʻokahi manawa i ka mahina, e
pili ana i kēlā me kēia Keena, e hōʻike i ka holomua o ke aupuni, me ka
hōʻehaʻole i nā'ōlelo o ka Paukū 71. hiki ke nīnauʻia i ka hopena o ka
hoomalu ana i ka hoopii o ka palapala hoopii, ma ka koho ana o ka hapanui o
ka piha o na hoa o kela a me keia o ke Keena, ae hoopauia e ka koho o ka hapa
nui o na hoa o kela me keia Keena.
|
Artículo 101.- El jefe de gabinete de
ministros debe concurrir al Congreso al menos una vez por mes,
alternativamente a cada una de sus Cámaras, para informar de la marcha del
gobierno, sin perjuicio de lo dispuesto en el Artículo 71. Puede ser
interpelado a los efectos del tratamiento de una moción de censura, por el
voto de la mayoría absoluta de la totalidad de los miembros de cualquiera de
las Cámaras, y ser removido por el voto de la mayoría absoluta de los
miembros de cada una de las Cámaras.
|
|
|
|
|
Paukū 102.-ʻO kēlā me kēia Kuhina ke
kuleana no nā hana āna i hoʻoponopono ai; a ma ke kūkākūkā pū me ka poʻe
iʻaelike me ko lākou mau hoa.
|
Artículo 102.- Cada ministro es responsable
de los actos que legaliza; y solidariamente de los que acuerda con sus
colegas.
|
|
|
|
|
Paukū 103. -ʻAʻole hiki i nā kuhina ke
hoʻoholo i nā'ōlelo kūpono ma o lākou iho, koe wale nō nā mea e pili ana i ke
kūlana hoʻolālā a me nāʻoihana hoʻomalu o ko lākou mau keʻena.
|
Artículo 103.- Los ministros no pueden por
sí solos, en ningún caso, tomar resoluciones, a excepción de lo concerniente
al régimen económico y administrativo de sus respectivos departamentos.
|
|
|
|
|
Paukū 104.- Ma hope o ka weheʻana o
ka'aha'ōlelo i kona mau kūlana, pono nā luna o ke keʻena e hōʻike i kahi
hōʻike kūlana no ka moku'āina o ka lāhui e pili ana i nāʻoihana a kā lākou
mau keʻena.
|
Artículo 104.- Luego que el Congreso abra
sus sesiones, deberán los ministros del despacho presentarle una memoria
detallada del estado de la Nación en lo relativo a los negocios de sus
respectivos departamentos.
|
|
|
|
|
Paukū 105 .-ʻAʻole hiki iā lākou ke lilo i
mau kenekoa a i koho paha, me ka haʻaleleʻole i kā lākou hana ma keʻano he
minisina.
|
Artículo 105.- No pueden ser senadores ni
diputados, sin hacer dimisión de sus empleos de ministros.
|
|
|
|
|
Paukū 106.- E hiki i nā Kuhina ke hele i nā
hālāwai o ka'aha'ōlelo a komo pū i kā lākou mau manaʻo, akā,ʻaʻole lākou e
koho.
|
Artículo 106.- Pueden los ministros
concurrir a las sesiones del Congreso y tomar parte en sus debates, pero no
votar.
|
|
|
|
|
Paukū 107. - Eʻoliʻoli lākou no kā lākou
lawelawe i uku i hoʻokumuʻia e ke kānāwai, i hikiʻole ke hoʻonui a hoʻemiʻia
paha no ka lokomaikaʻi a no ka hōʻinoʻole paha i ka poʻe hana.
|
Artículo 107.- Gozarán por sus servicios de
un sueldo establecido por la ley, que no podrá ser aumentado ni disminuido en
favor o perjuicio de los que se hallen en ejercicio.
|
|
|
|
|
KA PAKA PAHA
|
SECCIÓN TERCERA
|
|
|
|
|
NO KA Mana Mana Manawai
|
DEL PODER JUDICIAL
|
|
|
|
|
MOKUNA KAHI
|
CAPÍTULO PRIMERO
|
|
|
|
|
ʻO konaʻano a me kona lōʻihi
|
De su naturaleza y duración
|
|
|
|
|
Paukū 108. E hoʻohanaʻia ka mana
hoʻokolokolo o ka Aupuni e ka 'Aha Hoʻokolokolo Kiʻekiʻe, a me nā' aha
hoʻokolokolo'ē aʻe i hoʻokumuʻia ma ka 'āina o ka Nation.
|
Artículo 108.- El Poder Judicial de la
Nación será ejercido por una Corte Suprema de Justicia, y por los demás
tribunales inferiores que el Congreso estableciere en el territorio de la
Nación.
|
|
|
|
|
Paukū 109 .-ʻAʻole hiki i ka Pelekikena o
ka Nation ke hana i nāʻoihana hoʻokolokolo, e hoʻokahuli i kaʻike o ka
hoʻokolokoloʻana i nā hihia a hoʻihoʻi i ka poʻe i pau.
|
Artículo 109.- En ningún caso el presidente
de la Nación puede ejercer funciones judiciales, arrogarse el conocimiento de
causas pendientes o restablecer las fenecidas.
|
|
|
|
|
Paukū 110.- Na nā luna kānāwai o ka 'Aha Hoʻokolokolo
Kiʻekiʻe a me nā' aha hoʻokolokolo o lalo o ka'āina e mālama i kā lākou mau
hana no ka lōʻihi o kā lākou hana maikaʻi, ae loaʻa iā lākou no ka
lawelaweʻana i ka uku i ukuʻia e ke kānāwai, aʻaʻole hoʻi e ho'ēmi ia ma
kekahiʻano. e noho mau i kā lākou mau hana.
|
Artículo 110.- Los jueces de la Corte
Suprema y de los tribunales inferiores de la Nación conservarán sus empleos
mientras dure su buena conducta, y recibirán por sus servicios una
compensación que determinará la ley, y que no podrá ser disminuida en manera
alguna, mientras permaneciesen en sus funciones.
|
|
|
|
|
Paukū 111. -ʻAʻohe mea hiki ke lilo i lālā
o ka 'Aha Hoʻokolokolo Kiʻekiʻe, me ka meaʻole he loio no ka lāhui meʻewalu
mau makahiki o ka hoʻolālā, a he mauʻano pono e pono ai ke koho i ke Senate.
|
Artículo 111.- Ninguno podrá ser miembro de
la Corte Suprema de Justicia, sin ser abogado de la Nación con ocho años de
ejercicio, y tener las calidades requeridas para ser senador.
|
|
|
|
|
Paukū 112 .- Ma ka hoʻokomo muaʻana o ka
'Aha Hoʻokolokolo Kiʻekiʻe, e hoʻohiki nā mea i kohoʻia e ka Pelekikena o
ka'Āina, e lawelawe i kā lākouʻoihana, e hoʻoponopono i ka pono a me ke
kānāwai, a e like hoʻi me ka mea a ke Kumukānāwai e kuhikuhi ai. I ka wā e
hiki mai ana, e hāʻawi lākou i ka pelekikena o ia 'Aha.
|
Artículo 112.- En la primera instalación de
la Corte Suprema, los individuos nombrados prestarán juramento en manos del
Presidente de la Nación, de desempeñar sus obligaciones, administrando
justicia bien y legalmente, y en conformidad a lo que prescribe la
Constitución. En lo sucesivo lo prestarán ante el presidente de la misma
Corte.
|
|
|
|
|
Paukū 113.- Na ka 'Aha Hoʻokolokolo
Kiʻekiʻe e hoʻoponopono i nā kānāwai o loko a hoʻonohonoho i kona mau
limahana.
|
Artículo 113.- La Corte Suprema dictará su
reglamento interior y nombrará a sus empleados.
|
|
|
|
|
Paukū 114. - Na ka 'Aha'ōlelo o ka
Magistracy, i hoʻoponoponoʻia e kekahi kānāwai kūikawā i'āponoʻia e ka
hapanui o ka piha o nā hoa o kēlā me kēia Chamber, e mālama i ke kohoʻana o
nā luna kānāwai a me ka lawelaweʻana i ka mana hoʻokolokolo.
|
Artículo 114.- El Consejo de la
Magistratura, regulado por una ley especial sancionada por la mayoría
absoluta de la totalidad de los miembros de cada Cámara, tendrá a su cargo la
selección de los magistrados y la administración del Poder Judicial.
|
|
|
|
|
E hui pū 'ia ka' Ahahui i kēlā me kēia
manawa i mea e pale ai i ka manaʻo o nā kino politika ma muli o ke koho
pāloka nui, nā luna kānāwai o nā manawa a pau a me nā loio o ka hoʻopaʻa inoa
aupuni. E hoʻokomo pūʻia kekahi e kekahi poʻe o ka māka aʻo kula a me
kaʻepekema, ma ka helu a me keʻano i hōʻikeʻia e ke kānāwai.
|
El Consejo será integrado periódicamente de
modo que se procure el equilibrio entre la representación de los órganos
políticos resultantes de la elección popular, de los jueces de todas las
instancias y de los abogados de la matrícula federal. Será integrado,
asimismo, por otras personas del ámbito académico y científico, en el número
y la forma que indique la ley.
|
|
|
|
|
ʻO ko lākou inoa:
|
Serán sus atribuciones:
|
|
|
|
|
1. No ka kohoʻana ma o ka hakakāʻana o ka
lehulehu i nā luna i nā luna koho.
|
1. Seleccionar mediante concursos públicos
los postulantes a las magistraturas inferiores.
|
|
|
|
|
2. Nā noi pili i nā papa inoa paʻa no ke
kohoʻana i nā luna kānāwai o lalo.
|
2. Emitir propuestas en ternas vinculantes,
para el nombramiento de los magistrados de los tribunales inferiores.
|
|
|
|
|
3. ka hoʻonohonohoʻana i nā kumuwaiwai a
hoʻokō i ka waihona kālā e hāʻawi ai ke kānāwai i ka hoʻoponopono i ka
hoʻoponopono.
|
3. Administrar los recursos y ejecutar el
presupuesto que la ley asigne a la administración de justicia.
|
|
|
|
|
4. ka hoʻonāukiʻana i nā mana hoʻokolokolo.
|
4. Ejercer facultades disciplinarias sobre
magistrados.
|
|
|
|
|
5. E hoʻoholo i ka weheʻana o ke kaʻina
hana no ka weheʻana i nā luna, inā pono ka hoʻonohonohoʻana, a hoʻolālā i ka
hoʻopiʻi like.
|
5. Decidir la apertura del procedimiento de
remoción de magistrados, en su caso ordenar la suspensión, y formular la
acusación correspondiente.
|
|
|
|
|
6. Hoʻoponopono i nā lula e pili ana i ka
'aha hoʻokolokolo a me nā mea a pau e pono ai e hōʻoia i ke kūʻokoʻa o nā
luna kānāwai a me nā lawelawe lawelawe hoʻokolokolo.
|
6. Dictar los reglamentos relacionados con
la organización judicial y todos aquellos que sean necesarios para asegurar
la independencia de los jueces y la eficaz prestación de los servicios de
justicia.
|
|
|
|
|
Paukū 115 .- E weheʻia nā luna kānāwai o
nāʻaha haʻahaʻa o ka lāhui no nā kumu i hōʻikeʻia ma ka Mokuna 53, e ka jure
o ka hoʻopiʻiʻana i nā luna kānāwai, nā luna kānāwai a me nā loio o ka
hoʻopaʻa inoa aupuni.
|
Artículo 115.- Los jueces de los tribunales
inferiores de la Nación serán removidos por las causales expresadas en el
Artículo 53, por un jurado de enjuiciamiento integrado por legisladores,
magistrados y abogados de la matrícula federal.
|
|
|
|
|
ʻO kāna mea i hoʻoholo ai,ʻo ia ka mea e
hikiʻole ke hōʻoleʻia,ʻaʻole ia he mea e pono ai ka hoʻoholoʻana i ka mea
i'āhewaʻia. Akā, hiki i ka pāʻina hoʻopaʻi ke hoʻokolokolo, hoʻokolokolo a
hoʻopaʻi e like me nā kānāwai i mua o nāʻaha hoʻokolokolo.
|
Su fallo, que será irrecurrible, no tendrá
más efecto que destituir al acusado. Pero la parte condenada quedará no
obstante sujeta a acusación, juicio y castigo conforme a las leyes ante los
tribunales ordinarios.
|
|
|
|
|
E pili ana i ka waiho inoaʻana i nā kaʻina
hana a, inā pono, e hoʻopiha hou i ka luna kānāwai, inā hala hoʻokahi haneri
a me kanawalu mau lā mai ka hoʻoholoʻana e wehe i ke kaʻina hana hoʻopiʻi, me
ka hāʻawiʻoleʻia o ka'ōlelo hoʻoholo.
|
Corresponderá archivar las actuaciones y,
en su caso, reponer al juez suspendido, si transcurrieren ciento ochenta días
contados desde la decisión de abrir el procedimiento de remoción, sin que
haya sido dictado el fallo.
|
|
|
|
|
Ma ke kānāwai kūikawā i kuhikuhiʻia ma ka
Paukū 114, e hoʻoholoʻia ka hoʻohui a me ka hana o kēia jure.
|
En la ley especial a que se refiere el
Artículo 114, se determinará la integración y procedimiento de este jurado.
|
|
|
|
|
MOKUNA II
|
CAPÍTULO SEGUNDO
|
|
|
|
|
Nā Haʻawina o ka Mana Hookolokolo
|
Atribuciones del Poder Judicial
|
|
|
|
|
Paukū 116 .- ka 'Aha Hoʻokolokolo Kiʻekiʻe
a me nā' aha hoʻokolokolo o lalo o ka'Āina, kaʻike a me ka hoʻoholo o nā
hihia a pau e pili ana i nā mea i mālamaʻia e ke Kumukānāwai, a me nā kānāwai
o ka lāhui, me ka hoʻopaʻaʻana ma ka inc. 12 o ka Mokuna 75: a ma o nā
kuʻikahi me nā lāhui'ē: no nā kumu e pili ana i nāʻelele, nā luna aupuni a me
nā kanikela haole: nā kumu o ka mana kūlike a me ka mana moana: no nā mea i
pili ai ka lāhui: e kū i waena oʻelua mau mālana. mawaena o kekahi aina a me
na hoalauna o kekahi; mawaena o na hoalauna o na panana like ole; a ma waena
o ka moku'āina a me kona mau hoalauna, e kū'ē i kahi Moku'āina a haole paha.
|
Artículo 116.- Corresponde a la Corte
Suprema y a los tribunales inferiores de la Nación, el conocimiento y
decisión de todas las causas que versen sobre puntos regidos por la
Constitución, y por las leyes de la Nación, con la reserva hecha en el inc.
12 del Artículo 75: y por los tratados con las naciones extranjeras: de las
causas concernientes a embajadores, ministros públicos y cónsules
extranjeros: de las causas de almirantazgo y jurisdicción marítima: de los
asuntos en que la Nación sea parte: de las causas que se susciten entre dos o
más provincias; entre una provincia y los vecinos de otra; entre los vecinos
de diferentes provincias; y entre una provincia o sus vecinos, contra un
Estado o ciudadano extranjero.
|
|
|
|
|
Paukū 117. Ma kēia mau hihia, e hoʻokolokolo
ka 'Aha Hoʻokolokolo Kiʻekiʻe i kona mana ma ka hoʻopiʻi kū'ē e like me nā
rula a me nā mea hōʻole a ka' Aha'ōlelo e kau ai; akā ma nā mea a pau e pili
ana i nāʻelele haole, nā kuhina a me nā kanikele, a he pā'āina kekahi, e hanaʻo
ia ia mea wale nō.
|
Artículo 117.- En estos casos la Corte
Suprema ejercerá su jurisdicción por apelación según las reglas y excepciones
que prescriba el Congreso; pero en todos los asuntos concernientes a
embajadores, ministros y cónsules extranjeros, y en los que alguna provincia
fuese parte, la ejercerá originaria y exclusivamente.
|
|
|
|
|
Paukū 118 .- E hoʻopauʻia nā hoʻokolokolo
hoʻokolokolo āpau a pau, i loaʻaʻole mai ka pono o ka hoʻopiʻiʻana i ka Lāhui
o ka'aha'ōlelo e nā jure, ma hope o ka hoʻokumuʻiaʻana o kēia keʻena ma ka
Repubalika. E hanaʻia ka hana o kēia mau hoʻokolokolo ma ka'āpana hoʻokahi
kahi i hanaʻia ai ka hewa; akā inā i hanaʻia kēia ma waho o nā palena o ka
Nation, kū'ē i ke kānāwai o nā lāhui kanaka, na ka'aha'ōlelo e hoʻoholo ma
kahi kānāwai kūikawā i kahi kahi e hoʻokomoʻia ai ka hoʻokolokolo.
|
Artículo 118.- Todos los juicios criminales
ordinarios, que no se deriven del derecho de acusación concedido a la Cámara
de Diputados se terminarán por jurados, luego que se establezca en la
República esta institución. La actuación de estos juicios se hará en la misma
provincia donde se hubiere cometido el delito; pero cuando éste se cometa
fuera de los límites de la Nación, contra el derecho de gentes, el Congreso
determinará por una ley especial el lugar en que haya de seguirse el juicio.
|
|
|
|
|
Paukū 119 .-ʻO ke Kumukānāwai i ka Nation,
ma ka laweʻana i nā mea kaua e kū'ē iā ia, aiʻole i ka hui pūʻana me kona
mauʻenemi, e hāʻawi iā lākou i ke kōkua a kōkua. Na ka Ahaolelo e hoʻokumu ma
kahi kānāwai kūikawā i ka uku o kēia hewa; akāʻaʻoleʻo ia e haʻalele i ke
kino o ka mea kolohe,ʻaʻole hoʻi e hoʻokuʻuʻia ka mea hōʻeha i kona mauʻohana
no ke kula.
|
Artículo 119.- La traición contra la Nación
consistirá únicamente en tomar las armas contra ella, o en unirse a sus
enemigos prestándoles ayuda y socorro. El Congreso fijará por una ley
especial la pena de este delito; pero ella no pasará de la persona del
delincuente, ni la infamia del reo se transmitirá a sus parientes de
cualquier grado.
|
|
|
|
|
PAUKU UKU
|
SECCIÓN CUARTA
|
|
|
|
|
Mai kaʻoihana lehulehu
|
Del ministerio público
|
|
|
|
|
Paukū 120.- He kūʻokoʻa kūʻokoʻa ka 'Oihana
Kūʻokoʻa me ka mana kūʻokoʻa a me ke kūʻokoʻa kālā i ka hana o ka hoʻonui i
ka hana pono e pale i ke kānāwai o nā pōmaikaʻi nui o ka lehulehu ma ka hui
pūʻana me nā mana'ē aʻe o ka Repubalika.
|
Artículo 120.- El Ministerio Público es un
órgano independiente con autonomía funcional y autarquía financiera que tiene
por función promover la actuación de la justicia en defensa de la legalidad
de los intereses generales de la sociedad en coordinación con las demás
autoridades de la República.
|
|
|
|
|
Ua hoʻokōʻia e kahi loio loio o ka Nation a
he mea pale nui o ka Nation a me nā lālā'ē aʻe i hoʻokumuʻia i ke kānāwai.
|
Está integrado por un procurador general de
la Nación y un defensor general de la Nación y los demás miembros que la ley
establezca.
|
|
|
|
|
Hiki i nā lālā keʻoluʻolu i nā pono hana a
me nā ponoʻole o ka uku.
|
Sus miembros gozan de inmunidades
funcionales e intangibilidad de remuneraciones.
|
|
|
|
|
KA PUA LIMA
|
TITULO SEGUNDO
|
|
|
|
|
KE ANA O KA PUKA
|
GOBIERNOS DE PROVINCIA
|
|
|
|
|
Paukū 121 .- Aia mau nā mana i nā mana i hāʻawiʻoleʻia
e kēia Kumukānāwai i ke Aupuni Pekelala, a me ka mea a lākou i hoʻolako loa
ai i nā papahana kūikawā i ka wā i hoʻokomoʻia ai lākou.
|
Artículo 121.- Las provincias conservan
todo el poder no delegado por esta Constitución al Gobierno federal, y el que
expresamente se hayan reservado por pactos especiales al tiempo de su
incorporación.
|
|
|
|
|
Paukū 122 .- Hāʻawi lākou i ko lākou mau
kaiaulu pono'ī a ua hoʻomaluʻia e lākou. Ua koho lākou i ko lākou mau
kia'āina, ko lākou mau'aha'ōlelo a me nā luna o ke aupuni āpau, me ka
hanaʻole o ke aupuni aupuni.
|
Artículo 122.- Se dan sus propias
instituciones locales y se rigen por ellas. Eligen sus gobernadores, sus
legisladores y demás funcionarios de provincia, sin intervención del Gobierno
federal.
|
|
|
|
|
Paukū 123. Ua hoʻopuka kēlā me kēia aupuni
i kona kumukānāwai pono'ī, e like me nā'ōlelo o ka Paukū 5, e hōʻoia i ka
mana aupuni a me ka hoʻoponoponoʻana i ka nui a me nā mea i loko o kaʻoihana,
ka politika, ka hoʻoponopono, ka hoʻolālā kālā a me ke kālā.
|
Artículo 123.- Cada provincia dicta su
propia constitución, conforme a lo dispuesto por el Artículo 5° asegurando la
autonomía municipal y reglando su alcance y contenido en el orden
institucional, político, administrativo, económico y financiero.
|
|
|
|
|
Paukū 124 .- E hiki i nā 'āpana ke hana i
nā māhele no ka ulu waiwai a me ka nohona waiwai a hoʻokumu i nā kino me nā
mana e hoʻokō i ko lākou mau kumuhana a hiki nō hoʻi ke komo i nāʻaelike o ka
honua inā lōʻihiʻole lākou i ka kulekele o nā aupuni'ē aʻe o ka Nation
aʻaʻole e pili i nā mana i hāʻawiʻia i ke Aupuni Pekelala aiʻole i ka hōʻai'ē
lehulehu o ka lāhui; me kaʻike o ka National Congress. ʻO ke kūlanakauhaleʻo
Buenos Aires e hoʻonohonohoʻia no kēia hana.
|
Artículo 124.- Las provincias podrán crear
regiones para el desarrollo económico y social y establecer órganos con
facultades para el cumplimiento de sus fines y podrán también celebrar
convenios internacionales en tanto no sean incompatibles con la política
exterior de la Nación y no afecten las facultades delegadas al Gobierno
federal o el crédito público de la Nación; con conocimiento del Congreso
Nacional. La ciudad de Buenos Aires tendrá el régimen que se establezca a tal
efecto.
|
|
|
|
|
Aia nā kalana i ka mana kumu o nā
kumuwaiwai kūloko i ko lākou'āina.
|
Corresponde a las provincias el dominio
originario de los recursos naturales existentes en su territorio.
|
|
|
|
|
Paukū 125. E hiki i nā panalāʻau ke hoʻopau
i nā kuikahi no ka hoʻoponoponoʻana i ka hoʻoponopono, ka waiwai waiwai a me
nā hana o ka pono kūpono, me kaʻike o ka Federal Congress; a me ka
hoʻoikaikaʻana i kānaʻoihana, ka heleʻana, ka hanaʻana i nā Alanui Kaʻa
Mahulehu a me nā canal navigable, ka nohoʻana o nā'āina āpau, ka hoʻokumuʻana
a me ka hoʻokumuʻana i nāʻoihana hou, ka laweʻia mai o nā'āina'ē a me
kaʻimiʻana i nā muliwai, , a me kāna mau kumuwaiwai.
|
Artículo 125.- Las provincias pueden
celebrar tratados parciales para fines de administración de justicia, de
intereses económicos y trabajos de utilidad común, con conocimiento del
Congreso Federal; y promover su industria, la inmigración, la construcción de
ferrocarriles y canales navegables, la colonización de tierras de propiedad
provincial, la introducción y establecimiento de nuevas industrias, la
importación de capitales extranjeros y la exploración de sus ríos, por leyes
protectoras de estos fines, y con sus recursos propios.
|
|
|
|
|
Hiki i nāʻalā a me ke kūlanakauhaleʻo
Buenos Aires ke mālama i nā keʻena mālama ola no nā limahana a me nā
meaʻoihana; a hoʻonui i ka holomua o ka hoʻolālā, ke kūlana kanaka, ka hana
hana, ka hoʻonaʻauao, kaʻepekema, kaʻike a me ka nohona.
|
Las provincias y la ciudad de Buenos Aires
pueden conservar organismos de seguridad social para los empleados públicos y
los profesionales; y promover el progreso económico, el desarrollo humano, la
generación de empleo, la educación, la ciencia, el conocimiento y la cultura.
|
|
|
|
|
Paukū 126 .-ʻAʻole hoʻohana nā mana i ka
mana i hāʻawiʻia i ka Nation. ʻAʻole hiki iā lākou ke hoʻoholo i nā kuikahi
mahele o keʻano politika; ʻaʻole hoʻi e hoʻopuka i nā kānāwai e pili ana i ke
kālepa, a iʻole i ka hoʻokele ma waho a iʻole paha ʻaʻole hoʻi e hoʻokūpaʻa i
nā kānāwai o ke aupuni; ʻaʻole kālā kālā; ʻaʻole hoʻi e kūkulu i nāʻaukā me
ka mana e hāʻawi i nā banekorō, me kaʻole o kaʻaeʻana mai ka Federal
Congress; ʻaʻole hoʻi e kauoha i nā Kānāwai Kivila, Hoʻolālā, Hoʻonaʻauao
Penalima a me ke Kuhina Waiwai, ma hope o kaʻaeʻana o ka'aha'ōlelo; ʻaʻole hoʻi
e kauoha i nā kānāwai e pili ana i ka lāhui kanaka a me ke kūkāʻana, nā
banekorupa, nā kālā kālā a me nā palapala Moku'āina; ʻaʻole hoʻi e hoʻokūpaʻa
i nā pono kau; ʻaʻole hoʻi i ka hōʻailona kaua a iʻole e hoʻouka i nā pūʻali
koa, koe wale nō i ka neʻeʻana mai o nā malihini mai ke kauaʻana mai paha a
iʻole paha i ka hopena o ka pilikia e hōʻoleʻole ai i ka hoʻokaeʻana a laila
e hōʻike i ke aupuni Pekelala; ʻaʻole hoʻi e koho a hōʻoia paha i nā mea
lawelawe haole.
|
Artículo 126.- Las provincias no ejercen el
poder delegado a la Nación. No pueden celebrar tratados parciales de carácter
político; ni expedir leyes sobre comercio, o navegación interior o exterior;
ni establecer aduanas provinciales; ni acuñar moneda; ni establecer bancos
con facultad de emitir billetes, sin autorización del Congreso Federal; ni
dictar los Códigos Civil, Comercial, Penal y de Minería, después que el
Congreso los haya sancionado; ni dictar especialmente leyes sobre ciudadanía
y naturalización, bancarrotas, falsificación de moneda o documentos del
Estado; ni establecer derechos de tonelaje; ni armar buques de guerra o
levantar ejércitos, salvo el caso de invasión exterior o de un peligro tan
inminente que no admita dilación dando luego cuenta al Gobierno federal; ni
nombrar o recibir agentes extranjeros.
|
|
|
|
|
Paukū 127.-ʻAʻole hiki i kekahi aupuni ke
haʻi, a ke kaua paha i kekahi moku'ē aʻe. Pono e waiho 'ia kāu mau hoʻopiʻi i
ka' Aha Hoʻokolokolo Kiʻekiʻe a hoʻoponopono iā ia. ʻO kā lākou hakakā, he
hana maoli nō ia no ke kaua kūloko, i ho'ākākaʻia e like me ke kipi a me ka
huhū, a ke aupuni aupuni e hoʻokuʻu a pale aku e like me ke kānāwai.
|
Artículo 127.- Ninguna provincia puede
declarar, ni hacer la guerra a otra provincia. Sus quejas deben ser sometidas
a la Corte Suprema de Justicia y dirimidas por ella. Sus hostilidades de
hecho son actos de guerra civil, calificados de sedición o asonada, que el
Gobierno federal debe sofocar y reprimir conforme a la ley.
|
|
|
|
|
Paukū 128 .-ʻO nā kia'āina āpau keʻano
kūikawā o ke aupuni aupuni e hoʻokō i ke Kumukānāwai a me nā kānāwai o ka
lāhui.
|
Artículo 128.- Los gobernadores de
provincia son agentes naturales del Gobierno federal para hacer cumplir la
Constitución y las leyes de la Nación.
|
|
|
|
|
Paukū 129.ʻO ke aupuniʻo Buenos Aires he
aupuni aupuni kūʻokoʻa me kona mana pono'ī o ka hoʻokolokolo a me ka mana
hoʻokolokolo, aʻo ke poʻo o ke aupuni e koho kohoʻia e ke kūlanakauhale o ke
kūlanakauhale.
|
Artículo 129.- La ciudad de Buenos Aires
tendrá un régimen de Gobierno autónomo con facultades propias de legislación
y jurisdicción, y su jefe de gobierno será elegido directamente por el pueblo
de la ciudad.
|
|
|
|
|
Na ke kānāwai e hōʻoiaʻiʻo i ka pono o ka
Moku'āina Moku'āina aʻo ke kūlanakauhale nuiʻo Buenos Aires ke aupuni nui o
ke aupuni.
|
Una ley garantizará los intereses del
Estado nacional mientras la ciudad de Buenos Aires sea capital de la Nación.
|
|
|
|
|
Ma muli o keʻano o nā'ōlelo o kēiaʻatikala,
e hōʻuluʻulu ka Hui'ōlelo o kaʻAhahui i nā kānaka o ke kūlanakauhaleʻo Buenos
Aires, no ka mea, ma o nāʻelele i koho ai no ia hana, ke aʻo nei lākou i ke
kūlana o kaʻoihana o kā lākou mau keʻena.
|
En el marco de lo dispuesto en este
artículo, el Congreso de la Nación convocará a los habitantes de la ciudad de
Buenos Aires para que, mediante los representantes que elijan a ese efecto,
dicten el estatuto organizativo de sus instituciones.
|
|
|
|
|
NO KA HOOHOLO
|
DISPOSICIONES TRANSITORIAS
|
|
|
|
|
ʻAkahi Ua hōʻoia ka Nation Argentine i kona
kūlana kūpono a ponoʻole i nā Malvinas, South Georgias a me South Sandwich
Islands a me nā moku kūpono a me nā wahi'ē aʻe, no ka mea he wahi nui ia o
ka'āina āpau.
|
Primera. La Nación Argentina ratifica su
legítima e imprescriptible soberanía sobre las islas Malvinas, Georgias del
Sur y Sandwich del Sur y los espacios marítimos e insulares correspondientes,
por ser parte integrante del territorio nacional.
|
|
|
|
|
ʻO ka hoʻihoʻiʻana i kēia mau'āina a me ka
hoʻoikaika pihaʻana i ka noho aliʻi, e pili ana i ka nohoʻana o ka poʻe e
noho ana, a e like hoʻi me nā kumukānāwai o ke kānāwai o nā aupuni, he kumu
kūʻokoʻa a paʻakikīʻole ia o nā kānaka Argentine.
|
La recuperación de dichos territorios y el
ejercicio pleno de la soberanía, respetando el modo de vida de sus
habitantes, y conforme a los principios del derecho internacional,
constituyen un objetivo permanente e irrenunciable del pueblo argentino.
|
|
|
|
|
ʻO ka lua. ʻO nā hana i kūkāʻia ma ka Paukū
37 i loko o kāna paukū hope he hikiʻole ke emi ma lalo o nā mea i kū i ka
manawa o ka hoʻokumuʻana i kēia Kumukānāwai a e hoʻoholo e like me ka mea i
hoʻoholoʻia e ke kānāwai.
|
Segunda. Las acciones positivas a que alude
el Artículo 37 en su último párrafo no podrán ser inferiores a las vigentes
al tiempo de sancionarse esta Constitución y durarán lo que la ley determine.
|
|
|
|
|
(Pili i ka Paukū 37)
|
(Corresponde al Artículo 37)
|
|
|
|
|
ʻO ke kolu. ʻO ke kānāwai e hoʻoponopono ai
i ka hoʻokōʻana o ka pono kaulana i pono e'āponoʻia i loko o nā mahina
heʻumikumamāwalu o kēiaʻae.
|
Tercera. La ley que reglamente el ejercicio
de la iniciativa popular deberá ser aprobada dentro de los dieciocho meses de
esta sanción.
|
|
|
|
|
(Pili i ka Paukū 39)
|
(Corresponde al Artículo 39)
|
|
|
|
|
ʻEhā E noho nā lālā o ka Senate o ka Nation
i ke keʻena a hiki i ka pauʻana o ke kauoha e like me kēlā me kēia.
|
Cuarta. Los actuales integrantes del Senado
de la Nación desempeñarán su cargo hasta la extinción del mandato correspondiente
a cada uno.
|
|
|
|
|
I ka manawa o ka hoʻololiʻana i ka hapakolu
o ka Senate i kaʻumikumamāiwa mau kanaiwakumamālima, ma ka hopena o nā
hua'ōlelo o nā senate a pau i kohoʻia i ka makahiki heʻumikumamāiwa haneli me
ke kanawalukumamāono, aʻo ka senateʻekolu hoʻi e kohoʻia e ka'āpana no kēlā
me kēia luna kānāwai. E hoʻokomoʻia ka hoʻonohonoho o nā senate no kēlā me
kēia mekia, inā hiki, no laila,ʻelua noho e pili ana i ka pāʻina politika a
iʻole ka hui kohoʻana aʻoi aku ka nui loa o nā lālā o ka'aha'ōlelo, a me ka
hui politika i koe a me nā hui aupuni i ka nui o nā lālā. Inā loaʻa ke kaula,
e hoʻokūpaʻa ka pāʻina politika a iʻole ka hui koho pāloka i loaʻa i ka hapa
nui loa ma ke koho balota koho mua.
|
En ocasión de renovarse un tercio del
Senado en mil novecientos noventa y cinco, por finalización de los mandatos
de todos los senadores elegidos en mil novecientos ochenta y seis, será
designado además un tercer senador por distrito por cada Legislatura. El
conjunto de los senadores por cada distrito se integrará, en lo posible, de
modo que correspondan dos bancas al partido político o alianza electoral que
tenga el mayor número de miembros en la legislatura, y la restante al partido
político o alianza electoral que le siga en número de miembros de ella. En
caso de empate, se hará prevalecer al partido político o alianza electoral
que hubiera obtenido mayor cantidad de sufragios en la elección legislativa
provincial inmediata anterior.
|
|
|
|
|
ʻO ke kohoʻiaʻana o nā senate e pani i nā
mea i pau i kaʻumikumamāiwa mau kanaiwakumamāwalu, a me ka kohoʻana o ka mea
nāna e pani i kekahi o nā kenekoa e noho nei i ka wā e hoʻopiʻiʻia ai ka
Paukū 62, e hanaʻia e kēia mau rula o ke kauʻana. Eia naʻe, e hiki ke koho i
ka mea i kohoʻia e koho i ka mea i kohoʻia, me ka palena wale nō e
kohoʻoleʻia aiʻekolu mau kenekoa o kaʻaoʻao hoʻokahi. ke kūlana politika a
iʻole nā koho pāloka.
|
La elección de los senadores que reemplacen
a aquellos cuyos mandatos vencen en mil novecientos noventa y ocho, así como
la elección de quien reemplace a cualquiera de los actuales senadores en caso
de aplicación del Artículo 62, se hará por estas mismas reglas de
designación. Empero, el partido político o alianza electoral que tenga el
mayor número de miembros en la Legislatura al tiempo de la elección del
senador, tendrá derecho a que sea elegido su candidato, con la sola
limitación de que no resulten los tres senadores de un mismo partido político
o alianza electoral.
|
|
|
|
|
E pili ana kēia mau rula i ke koho balotaʻana
o nā senate e Buenos Aires, ma ke kanaiwakumamāiwa haneli a me kumamālima e
ka poʻe koho, a heʻumikūmāiwa kanaiwakumamāwalu, e ka mea pili kānāwai o ke
kūlanakauhale.
|
Estas reglas serán también aplicables a la
elección de los senadores por la ciudad de Buenos Aires, en mil novecientos
noventa y cinco por el cuerpo electoral, y en mil novecientos noventa y ocho,
por el órgano legislativo de la ciudad.
|
|
|
|
|
ʻO ka kohoʻana o nā senate a pau i'ōleloʻia
ma kēia paukū, e mālamaʻia me ka manaʻolanaʻaʻole emi ma lalo o kanaono aʻoi
aku paha ma mua o nā lā he kanaiwa i ka manawa e pono ai ka senate e hoʻokō i
kāna hana.
|
La elección de todos los senadores a que se
refiere esta cláusula se llevará a cabo con una anticipación no menor de
sesenta ni mayor de noventa días al momento en que el senador deba asumir su
función.
|
|
|
|
|
Ma nā hihia a pau, e kohoʻia nā māhoe no nā
senate e nā poʻe kālai'āina a iʻole nā pili pili koho. ʻO ka hoʻokōʻiaʻana
o nā kānāwai a me nā kānāwai i kūkalaʻia e kohoʻia e hōʻoiaʻiʻoʻia e ka
National Electoral Justice a hōʻikeʻia i ka 'Aha'ōlelo.
|
En todos los casos, los candidatos a
senadores serán propuestos por los partidos políticos o alianzas electorales.
El cumplimiento de las exigencias legales y estatutarias para ser proclamado
candidato será certificado por la Justicia Electoral Nacional y comunicado a
la Legislatura.
|
|
|
|
|
I ka manawa e kohoʻia ai ka senate aupuni,
e kohoʻia kekahi mea'ē aʻe, nāna e lawe i nā hihia o ka Paukū 62.
|
Toda vez que se elija un senador nacional
se designará un suplente, quien asumirá en los casos del Artículo 62.
|
|
|
|
|
ʻO nā kauoha a nā senate i kohoʻia ma ke
kākauʻana i kēia māhele o ka paukū e pili ana i ka lā 9 o Dekemaba o kaʻelua
tausani a me ka hoʻokahi.
|
Los mandatos de los senadores elegidos por
aplicación de esta cláusula transitoria durarán hasta el nueve de diciembre
del dos mil uno.
|
|
|
|
|
(Hoʻohālike i ka Paukū 54)
|
(Corresponde al Artículo 54)
|
|
|
|
|
ʻElima E kohoʻia nā lālā a pau o ka Senate
e like me keʻano i hōʻikeʻia ma ka Paukū 54 i loko oʻelua mau mahina ma mua o
Kekemapaʻumikumamālua o nā tausaniʻelua a me ka hoʻokahi, e hoʻoholo ana i ka
hopena, ma hope o nā hui a pau, e pono ke haʻalele i ka makahiki mua a me kaʻelua
.
|
Quinta. Todos los integrantes del Senado
serán elegidos en la forma indicada en el Artículo 54 dentro de los dos meses
anteriores al diez de diciembre del dos mil uno, decidiéndose por la suerte,
luego que todos se reúnan, quienes deban salir en el primero y segundo
bienio.
|
|
|
|
|
(Hoʻohālikelike i ka Paukū 56)
|
(Corresponde al Artículo 56)
|
|
|
|
|
ʻEono He māhele hui komo hui e like me
nā'ōlelo o inc. 2 o ka Paukū 75 a me nā rula o ka 'oihana hoʻolimalima
aupuni, e hoʻokumuʻia ma mua o ka hopena o ka makahiki 1996; ka hoʻokaʻawaleʻana
i nā mana, nā lawelawe a me nā hana i hoʻokauʻia i ka'āpono o kēia hana
hou,ʻaʻole e hiki ke hoʻololiʻia me ka'āponoʻole o ka'āina e pili ana; ʻaʻole
hoʻi e hiki ke hoʻololi i ka māheleʻana o nā kumuwaiwai e pili ana i ka'āpono
o kēia hana hou ma ka liloʻana o nā aupuni, a ma nā hihiaʻelua a hiki i ka
hoʻopauʻiaʻana o ke aupuni kaulike.
|
Sexta. Un régimen de coparticipación
conforme lo dispuesto en el inc. 2 del Artículo 75 y la reglamentación del
organismo fiscal federal, serán establecidos antes de la finalización del año
1996; la distribución de competencias, servicios y funciones vigentes a la
sanción de esta reforma, no podrá modificarse sin la aprobación de la provincia
interesada; tampoco podrá modificarse en desmedro de las provincias la
distribución de recursos vigente a la sanción de esta reforma y en ambos
casos hasta el dictado del mencionado régimen de coparticipación.
|
|
|
|
|
ʻAʻole hiki ke hoʻololi i kēia māhele i ka
nānāʻana i nā hoʻoponopono a ka hoʻoponopono hoʻokolokolo paha e pili ana i
nāʻano likeʻole ma ka weheweheʻana i nā makaukau, nā lawelawe, nā hana a me
nā waiwai ma waena o ka lāhui a me nā panalāʻau.
|
La presente cláusula no afecta los reclamos
administrativos o judiciales en trámite originados por diferencias por
distribución de competencias, servicios, funciones o recursos entre la Nación
y las provincias.
|
|
|
|
|
(E pili ana i ka Paukū 75, parakalamu 2).
|
(Corresponde al Artículo 75 inc. 2).
|
|
|
|
|
Ehiku E hana ka 'Aha'ōlelo i loko o ke
kūlanakauhaleʻo Buenos Aires i ka wā e lilo ana ke poʻokela o ka Nation i nā
kuleana pili kānāwai i mālamaʻia e like me ka Paukū 129.
|
Séptima. El Congreso ejercerá en la ciudad
de Buenos Aires mientras sea capital de la Nación las atribuciones
legislativas que conserve con arreglo al Artículo 129.
|
|
|
|
|
(E pili ana i ka Paukū 75 inc 30).
|
(Corresponde al Artículo 75 inc. 30).
|
|
|
|
|
ʻEwalu ʻO ka kānāwai i hoʻopuka muaʻia i
lokoʻole o ka manawa i hoʻokumuʻia no kāna hoʻolālā, e pau ia i nā
makahikiʻelima ma hope o ka lā i kūpono ai kēia hoʻolako, koe naʻe ka mea a
ka'aha'ōlelo o kaʻahahui i hōʻoiaʻiʻoʻia e ke kānāwai hou.
|
Octava. La legislación delegada
preexistente que no contenga plazo establecido para su ejercicio caducará a
los cinco años de la vigencia de esta disposición excepto aquella que el
Congreso de la Nación ratifique expresamente por una nueva ley.
|
|
|
|
|
(Hoʻohālikelike i ka Paukū 76).
|
(Corresponde al Artículo 76).
|
|
|
|
|
Nona ʻO ke kauoha a ka pelekikena ma ka
hoʻolālā i ka manawa o ka hoʻopaʻiʻana i kēia hana hou e manaʻoʻiaʻo ia ka
manawa mua.
|
Novena. El mandato del presidente en
ejercicio al momento de sancionarse esta reforma deberá ser considerado como
primer período.
|
|
|
|
|
(Hoʻohālike i ka Paukū 90)
|
(Corresponde al Artículo 90)
|
|
|
|
|
Ka umi E hoʻopauʻia ke kauoha o ka
Pelekikena o ka Nation i lilo i kaʻena ma ka lā 8 o Iulai, 1995 i ka lā 10 o
Dekemaba, 1999.
|
Décima. El mandato del Presidente de la
Nación que asuma su cargo el 8 de julio de 1995 se extinguirá el 10 de
diciembre de 1999.
|
|
|
|
|
(Hoʻohālike i ka Paukū 90)
|
(Corresponde al Artículo 90)
|
|
|
|
|
ʻOʻumikumamākahi Ka pau o nā koho a me ka
palena manawa i hāʻawiʻia ma ka Mokuna 99 inc. 4 e komo i ka ikaika iʻelima
mau makahiki ma hope o ke kauʻiaʻana o kēia kumukānāwai kumukānāwai.
|
Undécimo. La caducidad de los nombramientos
y la duración limitada previstas en el Artículo 99 inc. 4 entrarán en
vigencia a los cinco años de la sanción de esta reforma constitucional.
|
|
|
|
|
(Hoʻohālike i ka Mokuna 99 inc 4)
|
(Corresponde al Artículo 99 inc. 4)
|
|
|
|
|
Ka umikumamalua. Nā hoʻoponopono i
hoʻokumuʻia i nāʻoihana. 100 a me 101 o ka mokunaʻehā o ka māheleʻelua o ka
māheleʻelua o kēia Kumukānāwai, i kākauʻia i ke poʻo o ka 'Kuhina Kuhina, e
komo i ka lā 8 o Iulai, 1995.
|
Duodécima. Las prescripciones establecidas
en los arts. 100 y 101 del capítulo cuarto de la sección segunda de la
segunda parte de esta Constitución referidas al jefe de gabinete de
ministros, entrarán en vigencia el 8 de julio de 1995.
|
|
|
|
|
E kohoʻia ke poʻo o ke Kuhina kū Kuhina no
ka manawa mua ma Iulai 8, 1995 a hiki i ia lā, e hoʻohanaʻia ka mana o ka
Peresidena o ka Repubalika.
|
El jefe de gabinete de ministros será
designado por primera vez el 8 de julio de 1995 hasta esa fecha sus
facultades serán ejercitadas por el Presidente de la República.
|
|
|
|
|
(E pili ana i nā paukū 99, 7, 100 a me
101.)
|
(Corresponde a los arts. 99 inc. 7, 100 y
101.)
|
|
|
|
|
Kaʻumikumamākolu No nā lāʻekolu haneri a me
kanaono o ke kūpono o kēia hana hou, hiki ke kohoʻia nā luna āpau e ke kaʻina
hana i hoʻolakoʻia ma kēia Kumukānāwai. Ke hoʻohana muaʻia kēia pūnaewele.
|
Decimotercera. A partir de los trescientos
sesenta días de la vigencia de esta reforma los magistrados inferiores
solamente podrán ser designados por el procedimiento previsto en la presente
Constitución. Hasta tanto se aplicará el sistema vigente con anterioridad.
|
|
|
|
|
(Hoʻohālikelike i ka Paukū 114)
|
(Corresponde al Artículo 114)
|
|
|
|
|
Kauha. ʻO nā hihia i hanaʻia i mua o ka
Chamber of Deputies i ka manawa e kau ai i ka'aha'ōlelo o ka Magistracy, e hoʻounaʻia
iā lākou no ka hana o ka inc. 5 o ka Paukū 114.ʻO nā mea i komo i ka Senate e
hoʻomau i laila a hiki i ka pauʻana.
|
Decimocuarta. Las causas en trámite ante la
Cámara de Diputados al momento de instalarse el Consejo de la Magistratura,
les serán remitidas a efectos del inc. 5 del Artículo 114. Las ingresadas en
el Senado continuarán allí hasta su terminación.
|
|
|
|
|
(Hoʻohālike i ka Paukū 115)
|
(Corresponde al Artículo 115)
|
|
|
|
|
ʻO kaʻumikumamālima. A hiki i ka manawa e
hoʻokumuʻia ai nā mana e puka mai ana mai ka noho aupuni hou o ke
kūlanakauhaleʻo Buenos Aires, e hana ka Hui'ōlelo i nā kānāwai kūikawā ma
kona'āina, ma nāʻano likeʻole e like me ka'āpono o kēia.
|
Decimoquinta. Hasta tanto se constituyan
los poderes que surjan del nuevo régimen de autonomía de la ciudad de Buenos
Aires, el Congreso ejercerá una legislación exclusiva sobre su territorio, en
los mismos términos que hasta la sanción de la presente.
|
|
|
|
|
E kohoʻia ke poʻo o ke Aupuni i ka makahiki
hoʻokahi tausaniʻeiwa haneri a me kanaiwakumamālima.
|
El jefe de Gobierno será elegido durante el
año mil novecientos noventa y cinco.
|
|
|
|
|
ʻO ke kānāwai i hoʻolakoʻia ma ka
paukūʻelua a me kaʻekolu o ka Paukū 129, e'āponoʻia ma loko oʻelua lā a me
kanahiku mau lā mai ka lā i kū pono ai kēia Kumukānāwai.
|
La ley prevista en los párrafos segundo y
tercero del Artículo 129, deberá ser sancionada dentro del plazo de
doscientos setenta días a partir de la vigencia de esta Constitución
|
|
|
|
|
A hiki i ka wā i hoʻopukaʻia ai ke kānāwai
o ka 'ahahui, e hoʻomaluʻia ka hoʻolālā a me ka hoʻokuʻuʻana i nā luna
kānāwai mai ke kūlanakauhaleʻo Buenos Aires e nā mea i hanaʻia. 114 a me 115
o kēia Kumukānāwai.
|
Hasta tanto se haya dictado el estatuto
organizativo la designación y remoción de los jueces de la ciudad de Buenos
Aires se regirá por las disposiciones de los arts. 114 y 115 de esta
Constitución.
|
|
|
|
|
(Pili i ka Paukū 129)
|
(Corresponde al Artículo 129)
|
|
|
|
|
ʻO kaʻumikumamāono. E hoʻomaka ana kēia
hana hou i ka lā ma hope o kona hoʻolahaʻana. ʻO nā lālā o ka Hui
Kumukānāwai, ka Pelekikena o ka Nation Argentine, nā luna o ka Hale'aha'ōlelo
a me ka Pelekikena o ka 'Aha Hoʻokolokolo Kiʻekiʻe e hoʻohiki ma ke kānāwai
like maʻAukake 24, 1994, ma Palacio San José, Concepción o Uruguay, ka
moku'āina o Entre Ríos.
|
Decimosexta. Esta reforma entra en vigencia
al día siguiente de su publicación. Los miembros de la Convención
Constituyente, el presidente de la Nación Argentina, los presidentes de las
Cámaras Legislativas y el presidente de la Corte Suprema de Justicia prestan
juramento en un mismo acto el día 24 de agosto de 1994, en el Palacio San
José, Concepción del Uruguay, provincia de Entre Ríos.
|
|
|
|
|
Hoʻolako kēlā me kēia mana o ka Moku'āina a
me nā luna o ke aupuni a me nā aupuni e pono ai nā mea a me nā luna e
hoʻohiki i kēia Kumukānāwai
|
Cada poder del Estado y las autoridades
provinciales y municipales disponen lo necesario para que sus miembros y
funcionarios juren esta Constitución
|
|
|
|
|
Ehiku ʻO ka mea i kauohaʻia e ke
Kumukānāwai, i'āponoʻia e kēia Kumukānāwai Kumukānāwai, hoʻololi i ka mea e
paʻa nei.
|
Decimoséptima. El texto constitucional
ordenado, sancionado por esta Convención Constituyente, reemplaza al hasta
ahora vigente.
|
|
|
|
|
Hāʻawiʻia ma ka hoʻonaʻauaoʻana o ka
hoʻonaʻauao o ka'āina, ma ke kūlanakauhale o SANTA, i nā lā he
iwakāluakūmālua o ka mahina o'AKUSO I NĀ HĀLAHI NINE HUNDRED a ME
NINETY-FOUR.
|
DADA EN LA SALA DE SESIONES DE LA
CONVENCIÓN NACIONAL CONSTITUYENTE, EN LA CIUDAD DE SANTA FE, A LOS VEINTIDÓS
DÍAS DEL MES DE AGOSTO DEL AÑO MIL NOVECIENTOS NOVENTA Y CUATRO.
|
|
|
|
|
PAUKU 2. -ʻO nā'ōlelo i kākauʻia ma ka
Paukū 1 o kēia kānāwai, ua hoʻopukaʻia nā kānāwai kumukānāwai a pau
i'āponoʻia e ka Hui Aupuni Kūikawā i hōʻiliʻiliʻia ma nā kūlanakauhaleʻo
Santa Fe a me Paraná i ka makahiki 1994, e like me ka Paukū 77, hapaʻelua,
ua'āponoʻia i ka hālāwai o ka lāʻo'Aukopa 1, 1994, e'ōlelo ana:
|
ARTICULO 2º.- El texto transcripto en el
Artículo 1º de la presente ley incluye todas las disposiciones constitucionales
sancionadas por la Convención Nacional Constituyente reunida en las ciudades
de Santa Fe y Paraná en el año 1994, comprendiendo como Artículo 77, segunda
parte, la aprobada en la sesión del primero de agosto de 1994 que expresa:
|
|
|
|
|
ʻO nā pāʻoihana e hoʻololi i ka noho koho a
me nā māhele politika e pono e'āponoʻia e kahi hapa nui loa o ka piha o ka
piha o ka Hale.
|
Los proyectos de ley que modifiquen el
régimen electoral y de partidos políticos deberán ser aprobados por mayoría
absoluta del total de los miembros de las Cámaras.
|
|
|
|
|
ARTICLE 3º.- E hoʻopukaʻia ma ka Palapala
Pekelala.
|
ARTICULO 3º.- Publíquese en el Boletín
Oficial.
|
|
|
|
|
HAAWINA 4º.- Hoakaka i ka mana mana
|
ARTICULO 4º.- Comuníquese al Poder
Ejecutivo
|
|
|
|
|
Hāʻawiʻia i ka nohoʻana o ka'ōlelo
Kalākaua, ma BUENOS AIRES, MA KA LĀ LĀ HĀLĀ MAKAHIKI o KA MAKAHIKI O KA
LĀKAHI MAKAHIKI MAKAHIKI ME KA HUKUA.
|
DADA EN LA SALA DE SESIONES DEL CONGRESO
ARGENTINO, EN BUENOS AIRES, A LOS QUINCE DIAS DEL MES DE DICIEMBRE DEL AÑO
MIL NOVECIENTOS NOVENTA Y CUATRO.
|
March 03, 2019
hawaiano-español KA HOOHOLO ANA O KA NĀ LĀ LĀINA - CONSTITUCION DE LA NACION ARGENTINA
More bilingual texts:
-
हिंदी (Hindi) English फ्रांस: टीवी कीमत त्रुटि के बाद पुलिस स्पष्ट सुपरमार्केट। € 399 के बजाय - दक्षिणी फ्रांस में सुपरमार्केट टीवी पर एक € ...
-
Deutsch Español Die G7 befürwortet "Pausen und humanitäre Läufer" in Gaza und bekräftigt seine Unterstützung für die Ukraine. - De...
-
Русский (Russian) 日本語 (Japanese) Европа карабкается, чтобы спасти Иран сделку, предупреждая, что это «очень близко» к разгадке. Министры ино...
-
한국어 (Korean) हिंदी (Hindi) 시청 : 선생님은 마당에서 비행기 패널을 찾기 위해'놀랐습니다'. Bob Sauer는 Boeing 737의 누락 된 부분이 그의 마당에있는 나무에 걸려있는 것을 발견했습니다. देखें: ...
-
한국어 (Korean) हिंदी (Hindi) 개 고기 : 한국에서 왜 민감한 주제입니까?. 나이 라인을 따라 국가를 나누는이 문제는 새로운 법이 통과 된 후에 앞서 나왔습니다. डॉग मीट: यह दक्षिण कोरिया में एक संवेदन...
-
日本語 (Japanese) English 中東の平和のための米国の計画は、ヨルダンの混乱をもたらすかもしれません。計画の詳細は、密接に開催されているが、それが伴うかもしれないものについての報告は、国のアラームを引き起こしています。 U.S. plan for peace in...