|
español
|
|
|
TŠEBELETSO EA NAKO EA
ARGENTINE
|
CONSTITUCIÓN DE LA NACIÓN
ARGENTINA
|
|
|
|
|
MOSEBETSI
|
PREÁMBULO
|
|
|
|
|
Re baemeli ba Sechaba sa
Argentina, ba bokaneng ho Kopano ea Kopano e ikemetseng ka boikemisetso le
likhetho tsa liprofinse tse li ngotseng, ho latela melaoana ea pele e teng, e
le ho theha bonngoe ba naha, ho matlafatsa toka, ho tiisa khotso ea ka hare,
ho fana ka tšireletso e tloaelehileng, ho ts'ehetsa boiketlo ba sechaba ka
kakaretso, le ho netefatsa melemo ea tokoloho, bakeng sa rona, bakeng sa bana
ba rona, le ho banna bohle ba lefats'e ba batlang ho lula mobu oa Argentina:
ho ipiletsa tšireletso ea Molimo, mohloli oa tsohle lebaka le toka: re laela,
re laela mme re theha Molaotheo ona bakeng sa Sechaba sa Argentina.
|
Nos los representantes del
pueblo de la Nación Argentina, reunidos en Congreso General Constituyente por
voluntad y elección de las provincias que la componen, en cumplimiento de
pactos preexistentes, con el objeto de constituir la unión nacional, afianzar
la justicia, consolidar la paz interior, proveer a la defensa común, promover
el bienestar general, y asegurar los beneficios de la libertad, para
nosotros, para nuestra posteridad, y para todos los hombres del mundo que
quieran habitar en el suelo argentino: invocando la protección de Dios,
fuente de toda razón y justicia: ordenamos, decretamos y establecemos esta
Constitución, para la Nación Argentina.
|
|
|
|
|
Karolo ea Pele
|
PRIMERA PARTE
|
|
|
|
|
Khaolo ea Pele
|
Capítulo Primero
|
|
|
|
|
Liphatlalatso, litokelo le
litokelo
|
Declaraciones, derechos y
garantías
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 1. - Sechaba sa
Argentina se amohela mokhatlo oa 'muso oa' muso oa republica, ho latela
Molao-motheo oa hona joale.
|
Artículo 1º.- La Nación
Argentina adopta para su gobierno la forma representativa republicana
federal, según la establece la presente Constitución.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 2. - 'muso oa'
Muso o tšehetsa bolumeli ba baapostola ba Roma e K'hatholike.
|
Artículo 2º.- El Gobierno
federal sostiene el culto católico apostólico romano.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 3 .- Ba boholong
ba sebelisang 'muso oa' muso, ba lula motseng o boleloang hore Motse oa
Rephabliki ke molao o khethehileng oa Congress, pele ho khethoa ke molaoli a
le mong kapa a mangata a liprofinse, oa tšimo e tla finyelloa.
|
Artículo 3º.- Las autoridades
que ejercen el Gobierno federal, residen en la ciudad que se declare Capital
de la República por una ley especial del Congreso, previa cesión hecha por
una o más legislaturas provinciales, del territorio que haya de federalizarse.
|
|
|
|
|
Article 4.- 'Muso oa Lekala o
fana ka litšenyehelo tsa Sechaba ka lichelete tsa Letlotlo la Sechaba le
tsoang ho sehlahisoa sa litokelo tsa ho kenya le ho romela thepa, ho tloha ho
rekisoa kapa ho hirisoa ha mobu oa naha, ho tsoa moputsong oa poso, ho tloha
menehelo e meng eo Kopano ea Kakaretso e fanang ka eona ka tsela e lekanang
le e lekanang le baahi, le ea likoloto le liketso tsa mokitlane tse laoloang
ke Congress e le ngoe bakeng sa maemo a tšohanyetso a sechaba, kapa bakeng sa
lik'hamphani tsa sechaba.
|
Artículo 4º.- El Gobierno
federal provee a los gastos de la Nación con los fondos del Tesoro nacional
formado del producto de derechos de importación y exportación, del de la
venta o locación de tierras de propiedad nacional, de la renta de Correos, de
las demás contribuciones que equitativa y proporcionalmente a la población
imponga el Congreso General, y de los empréstitos y operaciones de crédito
que decrete el mismo Congreso para urgencias de la Nación, o para empresas de
utilidad nacional.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 5 - Puso e 'ngoe
le e' ngoe e tla iketsetsa Molaotheo tlas'a tsamaiso ea boemeli ba republiki,
ho latela melao-motheo, litlaleho le tiiso ea Molao-motheo oa Naha; le ho
etsa bonnete ba hore tsamaiso ea toka ke eona, tsamaiso ea metse ea eona, le
thuto ea mathomo. Tlas'a maemo ana, 'muso oa' muso o tiisa hore puso e 'ngoe
le e' ngoe e thaba le ho sebelisa mekhatlo ea eona.
|
Artículo 5º.- Cada provincia
dictará para sí una Constitución bajo el sistema representativo republicano,
de acuerdo con los principios, declaraciones y garantías de la Constitución
Nacional; y que asegure su administración de justicia, su régimen municipal,
y la educación primaria. Bajo de estas condiciones el Gobierno federal,
garante a cada provincia el goce y ejercicio de sus instituciones.
|
|
|
|
|
Article 6. - Mmuso oa muso o
kenella karolong ea liprofinse ho tiisa mofuta oa mmuso oa 'muso, kapa ho
loantša likoluoa tsa linaheng tse ling, le ho ba le
boipiletso ba ba boholong hore ba li boloke kapa ba li tsosolose, haeba ba ne
ba tlosoa ka bofetoheli kapa ka ho hlasela puso e 'ngoe.
|
Artículo 6º.- El Gobierno
federal interviene en el territorio de las provincias para garantir la forma
republicana de gobierno, o repeler invasiones exteriores, y a requisición de
sus autoridades constituidas para sostenerlas o restablecerlas, si hubiesen
sido depuestas por la sedición, o por invasión de otra provincia.
|
|
|
|
|
Article 7. - Liketso tsa
sechaba le mekhoa ea boahloli ea profinse li thabela tumelo e feletseng ho ba
bang; le Congress e ka etsoa ka melao e akaretsang hore na e tla ba mofuta
ofe oa liketso le mekhoa ena, le liphello tsa molao tseo ba tla li hlahisa.
|
Artículo 7º.- Los actos
públicos y procedimientos judiciales de una provincia gozan de entera fe en
las demás; y el Congreso puede por leyes generales determinar cuál será la
forma probatoria de estos actos y procedimientos, y los efectos legales que
producirán.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 8 .- Baahi ba
profinse e 'ngoe le e' ngoe ba thabela litokelo tsohle, litokelo le mekhoa ea
boipheliso e nang le sehlooho sa moahi ho tse ling. Tlhaloso ea linokoane ke
boikarabelo bo tloaelehileng pakeng tsa liprofinse tsohle.
|
Artículo 8º.- Los ciudadanos
de cada provincia gozan de todos los derechos, privilegios e inmunidades
inherentes al título de ciudadano en las demás. La extradición de los
criminales es de obligación recíproca entre todas las provincias.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 9.- Naheng eohle
ea sechaba ha ho na litloaelo tse fapaneng le tsa sechaba, moo litefiso li
tla laoloa ke Congress.
|
Artículo 9º.- En todo el
territorio de la Nación no habrá más aduanas que las nacionales, en las
cuales regirán las tarifas que sancione el Congreso.
|
|
|
|
|
Article 10 .- Rephabliki ha
ho na tokelo ea ho fetisoa ha liphello tsa tlhahiso ea naha kapa tlhahiso ea
naha, hammoho le thepa ea thepa le thepa ea mefuta eohle, e rometsoeng
mekhoeng ea bochaba.
|
Artículo 10.- En el interior
de la República es libre de derechos la circulación de los efectos de
producción o fabricación nacional, así como la de los géneros y mercancías de
todas clases, despachadas en las aduanas exteriores.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 11.- Lihlooho tsa
tlhahiso kapa tlhahiso ea naha kapa linaheng tse ling, hammoho le likhomo tsa
mofuta leha e le ofe, ho feta libakeng tsa purofense e 'ngoe ho ea ho e'
ngoe, li tla ba le tokoloho ea litokisetso tse bitsoang li-transit, le likoloi,
likepe kapa liphoofolo ho tsamaisoa; 'me ha ho na tokelo e ka behoang ho
bona, ho sa tsotellehe hore na ke bolumeli ba mofuta ofe, ka ho tsamaea
sebakeng seo.
|
Artículo 11.- Los artículos
de producción o fabricación nacional o extranjera, así como los ganados de
toda especie, que pasen por territorio de una provincia a otra, serán libres
de los derechos llamados de tránsito, siéndolo también los carruajes, buques
o bestias en que se transporten; y ningún otro derecho podrá imponérseles en
adelante, cualquiera que sea su denominación, por el hecho de transitar el
territorio.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 12 - Likepe tse
reretsoeng ho tloha profinseng e 'ngoe ho ea ho tse ling li ke ke tsa tlameha
ho kena, ho tsitsa le ho lefella litšenyehelo bakeng sa sesosa sa
lipalangoang, ntle leha e le efe ho fana ka khetho ho e' ngoe holimo ho e
'ngoe, ka melao kapa melao ea tsamaiso ea khoebo
|
Artículo 12.- Los buques
destinados de una provincia a otra, no serán obligados a entrar, anclar y
pagar derechos por causa de tránsito, sin que en ningún caso puedan
concederse preferencias a un puerto respecto de otro, por medio de leyes o
reglamentos de comercio.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 13 - Lipurofense
tse ncha li ka amoheloa Sechabeng; empa profinse e ke ke ea emisoa sebakeng
sa motho e mong kapa ho ba bang, kapa ho etsoa tse 'maloa, ntle le tumello ea
Lekhotla la liprofinse tse thahasellang le tsa Congress.
|
Artículo 13.- Podrán
admitirse nuevas provincias en la Nación; pero no podrá erigirse una
provincia en el territorio de otra u otras, ni de varias formarse una sola,
sin el consentimiento de la Legislatura de las provincias interesadas y del
Congreso.
|
|
|
|
|
Article 14 .- Baahi bohle ba
Sechaba ba thabela litokelo tse latelang ho latela melao e laolang ho
ikoetlisa; e leng: ho sebetsa le ho sebelisa khoebo eohle e amohelehang; ho
tsamaea le ho rekisa; ho kopa ba boholong; ho kena, ho lula, ho tsamaea le ho
tloha tšimong ea Argentina; ho phatlalatsa maikutlo a bona ka mochine oa
khatiso ntle le tlhahlobo ea pele; ho sebelisa le ho lahla thepa ea hau; ho
kopanela bakeng sa merero e molemo; ho bolela ka bolokolohi borapeli ba bona;
ho ruta le ho ithuta.
|
Artículo 14.- Todos los
habitantes de la Nación gozan de los siguientes derechos conforme a las leyes
que reglamenten su ejercicio; a saber: de trabajar y ejercer toda industria
lícita; de navegar y comerciar; de peticionar a las autoridades; de entrar,
permanecer, transitar y salir del territorio argentino; de publicar sus ideas
por la prensa sin censura previa; de usar y disponer de su propiedad; de
asociarse con fines útiles; de profesar libremente su culto; de enseñar y
aprender.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 14 bis .- Sebetsa
ka mefuta e fapa-fapaneng e tla thabela ts'ireletso ea melao, e tla tiisa
hore mosebetsi ke: maemo a hlomphehang le a lekanang a sebetsang, lihora tse
fokolang tsa mosebetsi; phomola le ho lefa phomolo; tokoloho ea toka; moholo
o lekaneng oa mohala o tlaase; moputso o lekanang bakeng sa mosebetsi o
tšoanang; ho kenya letsoho meputsong ea lik'hamphani, ka taolo ea tlhahiso le
ts'ebetso mookameli; tšireletso khahlanong le ho lelekoa ntle ho tekano;
botsitso ba mosebeletsi oa sechaba; Mokhatlo o hlophisitsoeng oa mahala le oa
puso ea demokrasi, o tsejoang ka ho ngoloa habonolo ho ngolisoang e
khethehileng.
|
Artículo 14 bis.- El trabajo
en sus diversas formas gozará de la protección de las leyes, las que
asegurarán al trabajador: condiciones dignas y equitativas de labor, jornada
limitada; descanso y vacaciones pagados; retribución justa; salario mínimo
vital móvil; igual remuneración por igual tarea; participación en las
ganancias de las empresas, con control de la producción y colaboración en la
dirección; protección contra el despido arbitrario; estabilidad del empleado
público; organización sindical libre y democrática, reconocida por la simple
inscripción en un registro especial.
|
|
|
|
|
Li-guild li tiiselitsoe: ho
kena tumellanong ea bargaining; ho lebisa poelano le tlhatlhobo; tokelo ea ho
otla. Baemeli ba mekhatlo ea bonngoe ba tla thabela ho netefatsa hore
mosebetsi oa bona o tla phethahala le ba amanang le botsitso ba mosebetsi.
|
Queda garantizado a los
gremios: concertar convenios colectivos de trabajo; recurrir a la
conciliación y al arbitraje; el derecho de huelga. Los representantes
gremiales gozarán de las garantías necesarias para el cumplimiento de su
gestión sindical y las relacionadas con la estabilidad de su empleo.
|
|
|
|
|
'Muso o tla fana ka melemo ea
ts'ireletso ea sechaba, e tla ba ea bohlokoa le e ke keng ea qojoa.
Haholo-holo, molao o tla theha: inshorense ea boiketlo ba sechaba, e tla
laola mekhatlo ea naha kapa ea liprofinse e nang le boipuso ba lichelete le
tsa moruo, e tsamaisoang ke batho ba thahasellang ba nang le karolo ea 'Muso,
ntle le ho tlatsetsoa ha menehelo; penshene le lipenshene tsa mokoloto;
tšireletso e kholo ea lelapa; ho sireletsa thepa ea lelapa; matšeliso a moruo
oa lelapa le phihlelo ea bolulo bo botle.
|
El Estado otorgará los
beneficios de la seguridad social, que tendrá carácter de integral e
irrenunciable. En especial, la ley establecerá: el seguro social obligatorio,
que estará a cargo de entidades nacionales o provinciales con autonomía
financiera y económica, administradas por los interesados con participación
del Estado, sin que pueda existir superposición de aportes; jubilaciones y
pensiones móviles; la protección integral de la familia; la defensa del bien
de familia; la compensación económica familiar y el acceso a una vivienda
digna.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 15 .- Sechabeng
sa Argentina ha ho na makhoba: ba seng bakae ba teng kajeno ba lokolohile ho
hlapanyelitsoeng ho Molaotheo ona; mme molao o ikhethang o tla laola
liphaello tseo phatlalatso ena e hlahang ho tsona. Konteraka e 'ngoe le e'
ngoe ea ho reka le ho rekisa batho ke tlōlo ea molao e tla be e ikarabella ka
ba e ketekellang, le ka mongoli kapa molaoli ea e laelang. 'Me makhoba ao ka
tsela leha e le efe a kenang a lokolohile ka ho ba teng feela tšimong ea
Rephabliki.
|
Artículo 15.- En la Nación
Argentina no hay esclavos: los pocos que hoy existen quedan libres desde la
jura de esta Constitución; y una ley especial reglará las indemnizaciones a
que dé lugar esta declaración. Todo contrato de compra y venta de personas es
un crimen de que serán responsables los que lo celebrasen, y el escribano o
funcionario que lo autorice. Y los esclavos que de cualquier modo se
introduzcan quedan libres por el solo hecho de pisar el territorio de la
República.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 16 .- Sechaba sa
Argentina ha se lumele litokelo tsa mali kapa tsoalo: ha ho na litokelo tsa
botho kapa litlotla tsa botho. Baahi bohle ba eona ba lekana ka pel'a molao,
'me ba amoheleha mosebetsing ntle le boemo leha e le bofe ho feta tekano. Ho
lekana ke motheo oa liqoso tsa lekhetho le tsa sechaba.
|
Artículo 16.- La Nación
Argentina no admite prerrogativas de sangre, ni de nacimiento: no hay en ella
fueros personales ni títulos de nobleza. Todos sus habitantes son iguales
ante la ley, y admisibles en los empleos sin otra condición que la idoneidad.
La igualdad es la base del impuesto y de las cargas públicas.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 17. - Thepa e ke
ke ea qojoa, 'me ha ho moahi oa Sechaba ea ka amoheloang, empa ka lebaka la
polelo e thehiloeng ho molao. Tlhaloso bakeng sa mabaka a sebelisoang ke
sechaba, e tlameha ho ba le litlhoko tsa molao le pele e kenyelletsoeng. Ke
Congress feela e fanang ka menehelo e hlalositsoeng ho Sehlooho sa 4. Ha ho
tšebeletso ea botho e hlokahalang, haese ka lebaka la molao kapa polelo e
thehiloeng ho molao. Mongoli e mong le e mong kapa moqapi oa tsona ke eena
feela mong'a mosebetsi oa hae, ho qaptjoa kapa ho sibolloa, bakeng sa lentsoe
le amoheloang ke molao. Ho amohuoa ha thepa ho tlosoa ka ho feletseng ho
Molao oa Tlōlo ea molao oa Argentina. Ha ho setho se hlometseng se ka khonang
ho etsa likatlisiso, ebile ha se batle thuso ea mofuta leha e le ofe.
|
Artículo 17.- La propiedad es
inviolable, y ningún habitante de la Nación puede ser privado de ella, sino
en virtud de sentencia fundada en ley. La expropiación por causa de utilidad
pública, debe ser calificada por ley y previamente indemnizada. Sólo el
Congreso impone las contribuciones que se expresan en el Artículo 4º. Ningún
servicio personal es exigible, sino en virtud de ley o de sentencia fundada
en ley. Todo autor o inventor es propietario exclusivo de su obra, invento o
descubrimiento, por el término que le acuerde la ley. La confiscación de
bienes queda borrada para siempre del Código Penal argentino. Ningún cuerpo
armado puede hacer requisiciones, ni exigir auxilios de ninguna especie.
|
|
|
|
|
Article 18 .- Ha ho moahi oa
Sechaba ea ka fuoang kotlo pele ho teko ea molao pele ho ts'ebetso eo, kapa a
ahloloa ke likomishene tse ikhethang, kapa a tlosoa ho baahloli ba
khethiloeng ke molao pele nyeoe e le teng. Ha ho motho ea ka qobelloang ho
paka khahlanong le eena; kapa ho tšoaroa ntle le ka lengolo le ngotsoeng la
bolaoli ba nang le bokhoni. T sireletso ea motho le ea litokelo e ke ke ea
qojoa. Aterese e khoneha, hammoho le mangolo le lipampiri tsa botho; mme
molao o tla etsa qeto maemong a mang le ka mabaka a mang a nepahetseng a ka
'nang a tsoela pele ho batla le ho sebetsa. Kotlo ea lefu bakeng sa lisosa
tsa lipolotiki, mefuta eohle ea tlhokofatso le maqeba a felisoa ka ho sa
feleng. Lichankana tsa Sechaba li tla ba le bophelo bo botle le bo
hloekileng, bakeng sa ts'ireletso, eseng kotlo ea batšoaruoa ba koaletsoeng
ho tsona, 'me tekanyo leha e le efe eo boikaketsi ba eona e lebisang ho ba
hlompha ho feta seo ba se batlang, e tla etsa hore moahloli ae fe
boikarabelo.
|
Artículo 18.- Ningún
habitante de la Nación puede ser penado sin juicio previo fundado en ley
anterior al hecho del proceso, ni juzgado por comisiones especiales, o sacado
de los jueces designados por la ley antes del hecho de la causa. Nadie puede
ser obligado a declarar contra sí mismo; ni arrestado sino en virtud de orden
escrita de autoridad competente. Es inviolable la defensa en juicio de la
persona y de los derechos. El domicilio es inviolable, como también la
correspondencia epistolar y los papeles privados; y una ley determinará en
qué casos y con qué justificativos podrá procederse a su allanamiento y
ocupación. Quedan abolidos para siempre la pena de muerte por causas
políticas, toda especie de tormento y los azotes. Las cárceles de la Nación
serán sanas y limpias, para seguridad y no para castigo de los reos detenidos
en ellas, y toda medida que a pretexto de precaución conduzca a mortificarlos
más allá de lo que aquélla exija, hará responsable al juez que la autorice.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 19 .- Liketso tsa
botho tsa batho ba sa khoneng ho khopisa sechaba le boitšoaro ba bona, kapa
ho senya motho e mong, li behoa feela ho Molimo, 'me li lelekoa ho ba
boholong. Ha ho moahi oa Sechaba o tla qobelloa ho etsa seo molao o sa se
laelang, kapa ho lahleheloa ke seo o sa se thibeleng.
|
Artículo 19.- Las acciones
privadas de los hombres que de ningún modo ofendan al orden y a la moral
pública, ni perjudiquen a un tercero, están sólo reservadas a Dios, y exentas
de la autoridad de los magistrados. Ningún habitante de la Nación será
obligado a hacer lo que no manda la ley, ni privado de lo que ella no
prohíbe.
|
|
|
|
|
Article 20 .- Basele ba
thabela litokelo tsa sechaba tsa moahi naheng ea sechaba; ba ka sebelisa
khoebo, khoebo le mosebetsi oa bona; bolulo ba sebele, ba reke 'me u ba
rekise; tsamaea metsing le libōpong; sebelisa ka bolokolohi khumamelo ea hau;
ho leka le ho nyala ho ea ka melao. Ha ba tlamehe ho lumela ho ba moahi, kapa
ho lefa menehelo e sa tloaelehang e qobelloang. Ba fumana ho hlahella sechaba
ho lula lilemo tse peli tse tsoelang pele Sechabeng; empa bolaoli bo ka
khutsufatsa lentsoe lena molemong oa motho ea le kōpang, ea tiisang le ea
bonts'a litšebeletso ho Rephabliki.
|
Artículo 20.- Los extranjeros
gozan en el territorio de la Nación de todos los derechos civiles del
ciudadano; pueden ejercer su industria, comercio y profesión; poseer bienes
raíces, comprarlos y enajenarlos; navegar los ríos y costas; ejercer
libremente su culto; testar y casarse conforme a las leyes. No están
obligados a admitir la ciudadanía, ni a pagar contribuciones forzosas
extraordinarias. Obtienen nacionalización residiendo dos años continuos en la
Nación; pero la autoridad puede acortar este término a favor del que lo
solicite, alegando y probando servicios a la República.
|
|
|
|
|
Article 21 .- Moahi e mong le
e mong oa Argentina o tlamehile ho ikemela ho sireletsa naha le Molaotheo
ona, ho ea ka melao e laoloang ke Congress le litaelo tsa Mookameli oa
Sechaba. Baahi ka tlhaho ba lokolohile ho fana ka ts'ebeletso ena kapa eseng
nako ea lilemo tse leshome ba baloang ho tloha letsatsing leo ba fumanang
karete ea bona ea boahi.
|
Artículo 21.- Todo ciudadano
argentino está obligado a armarse en defensa de la patria y de esta
Constitución, conforme a las leyes que al efecto dicte el Congreso y a los
decretos del Ejecutivo nacional. Los ciudadanos por naturalización son libres
de prestar o no este servicio por el término de diez años contados desde el
día en que obtengan su carta de ciudadanía.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 22 .- Batho ha ba
na boikemisetso kapa ba busang, empa ka baemeli ba bona le ba boholong ba
thehiloeng ke Molaotheo ona. Lebotho leha e le lefe le hlometseng kapa seboka
sa batho ba ipolelang hore litokelo tsa batho le ho ipiletsa lebitsong la
batho li etsa tlōlo ea molao ea bofetoheli.
|
Artículo 22.- El pueblo no
delibera ni gobierna, sino por medio de sus representantes y autoridades
creadas por esta Constitución. Toda fuerza armada o reunión de personas que
se atribuya los derechos del pueblo y peticione a nombre de éste, comete
delito de sedición.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 23 .- Haeba
moferefere oa ka hare kapa tlhaselo e ka ntle e kotsing ho sebelisoa ha
Molaotheo ona le ba boholong ba entsoeng ke oona, boemo ba ho thibella bo tla
phatlalatsoa profinseng kapa tšimo eo ho eona ho nang le khatello ea taelo, e
emisoe ho na le tiiso ea molao-motheo. Empa nakong ena ea ho emisa
Mopresidente oa Rephabliki a ke ke a khona ho ahlola a le mong kapa a
sebelisa kotlo. Matla a eona a tla fokotsoa tabeng e joalo mabapi le batho,
ho ba tšoara kapa ho ba fetisetsa ho tloha ntlheng e 'ngoe ho ea ho e' ngoe
ea Sechaba, haeba ba sa rate ho tloha tšimong ea Argentina.
|
Artículo 23.- En caso de
conmoción interior o de ataque exterior que pongan en peligro el ejercicio de
esta Constitución y de las autoridades creadas por ella, se declarará en
estado de sitio la provincia o territorio en donde exista la perturbación del
orden, quedando suspensas allí las garantías constitucionales. Pero durante
esta suspensión no podrá el presidente de la República condenar por sí ni
aplicar penas. Su poder se limitará en tal caso respecto de las personas, a
arrestarlas o trasladarlas de un punto a otro de la Nación, si ellas no
prefiriesen salir fuera del territorio argentino.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 24 .- Kopano e
tla ts'ehetsa phetoho ea molao oa hona joale makaleng 'ohle a eona, le ho
thehoa ha nyeoe ka mahlabu.
|
Artículo 24.- El Congreso
promoverá la reforma de la actual legislación en todos sus ramos, y el
establecimiento del juicio por jurados.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 25. - 'Muso oa'
Muso o tla khothalletsa bajaki ba Europe; 'me e ka' na ea se ke ea thibela,
ea fokotsa kapa ea lekhetho ka leha e le efe e kenang tšimong ea Argentina ea
basele e tlatsetsang mobu, ho ntlafatsa indasteri, le ho tsebisa le ho ruta
saense le bonono.
|
Artículo 25.- El Gobierno
federal fomentará la inmigración europea; y no podrá restringir, limitar ni
gravar con impuesto alguno la entrada en el territorio argentino de los
extranjeros que traigan por objeto labrar la tierra, mejorar las industrias,
e introducir y enseñar las ciencias y las artes.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 26.- Ho tsamaisoa
ha linōka tsa naha ho na le bolokolohi bakeng sa lifolakha tsohle, ho latela
feela melao ea tsamaiso ea naha.
|
Artículo 26.- La navegación
de los ríos interiores de la Nación es libre para todas las banderas, con
sujeción únicamente a los reglamentos que dicte la autoridad nacional.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 27.- 'Muso o
tlameha ho matlafatsa likamano tsa oona tsa khotso le khoebo le mebuso ea
linaheng tse ling ho latela lilekane tse lumellanang le melao-motheo ea
sechaba e thehiloeng Molaong ona.
|
Artículo 27.- El Gobierno
federal está obligado a afianzar sus relaciones de paz y comercio con las
potencias extranjeras por medio de tratados que estén en conformidad con los
principios de derecho público establecidos en esta Constitución.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 28- -
Melao-motheo, tiiso le litokelo tse amoheloang lihloohong tse fetileng, li ka
'na tsa fetoloa ke melao e laolang ho ikoetlisa.
|
Artículo 28.- Los principios,
garantías y derechos reconocidos en los anteriores artículos, no podrán ser
alterados por las leyes que reglamenten su ejercicio.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 29.- Congress ha
e na ho fa Molaoli oa Sechaba, kapa liprofinse tsa liprofinse ho babusisi ba
liprofinse, matla a sa tloaelehang , kapa kakaretso ea matla a sechaba , kapa
ho ba fa lipatlisiso kapa maemo a phahameng a bophelo, tlotla kapa thepa ea
Ma-Argentina a hauloe ke mebuso kapa mang kapa mang. Liketso tsa mofuta ona
li na le litšila tse sa pheleng, 'me li na le batho ba li etsang, ba
lumellanang kapa ba saena, boikarabelo le kotlo ea bakoenehi ba tummeng
naheng.
|
Artículo 29.- El Congreso no
puede conceder al Ejecutivo nacional, ni las Legislaturas provinciales a los
gobernadores de provincia, facultades extraordinarias, ni la suma del poder
público, ni otorgarles sumisiones o supremacías por las que la vida, el honor
o las fortunas de los argentinos queden a merced de gobiernos o persona
alguna. Actos de esta naturaleza llevan consigo una nulidad insanable, y
sujetarán a los que los formulen, consientan o firmen, a la responsabilidad y
pena de los infames traidores a la patria.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 30 .- Molaotheo o
ka fetoloa hohle kapa likarolong tsohle tsa oona. Tlhoko ea phetoho e tlameha
ho phatlalatsoa ke Congress ka khetho ea bonyane litho tse peli ho tse tharo
tsa litho tsa eona; empa e ke ke ea etsoa haese ka Kopano e kopanetsoeng ka
morero oo.
|
Artículo 30.- La Constitución
puede reformarse en el todo o en cualquiera de sus partes. La necesidad de
reforma debe ser declarada por el Congreso con el voto de dos terceras
partes, al menos, de sus miembros; pero no se efectuará sino por una
Convención convocada al efecto.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 31.- Molaotheo
ona, melao ea Sechaba e hlalositsoeng ke Congress le lilekane le linaheng tse
ling ke molao o phahameng ka ho fetisisa oa sechaba; 'me ba boholong
profinseng e' ngoe le e 'ngoe ba tlamehile ho e latela, ho sa tsotellehe
linyehelo leha e le life tse khahlanong le melao kapa liprofinse tsa
liprofinse, ntle le profinseng ea Buenos Aires, litumellano tse amoheletsoeng
ka mor'a Phatlalatso ea la 11 November, 1859.
|
Artículo 31.- Esta
Constitución, las leyes de la Nación que en su consecuencia se dicten por el
Congreso y los tratados con las potencias extranjeras son la ley suprema de
la Nación; y las autoridades de cada provincia están obligadas a conformarse
a ella, no obstante cualquiera disposición en contrario que contengan las
leyes o constituciones provinciales, salvo para la provincia de Buenos Aires,
los tratados ratificados después del Pacto de 11 de noviembre de 1859.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 32.- Lekhotla la
Lekhotla le ke ke la laela melao e thibelang tokoloho ea mochine oa khatiso
kapa ho theha federal matla holim'a eona.
|
Artículo 32.- El Congreso
federal no dictará leyes que restrinjan la libertad de imprenta o establezcan
sobre ella la jurisdicción federal.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 33.-
Liphatlalatso, litokelo le matšeliso a hore Molaotheo o boletse o ke ke oa
utloisisoa ha ho latola litokelo tse ling le litokelo tse sa tsejoeng; empa
ba tsoaloa ho latela molao-motheo oa bobusi ba sechaba le mofuta oa mmuso oa
republica.
|
Artículo 33.- Las
declaraciones, derechos y garantías que enumera la Constitución no serán
entendidos como negación de otros derechos y garantías no enumerados; pero
que nacen del principio de la soberanía del pueblo y de la forma republicana
de gobierno.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 34.- Baahloli ba
makhotla a 'muso ba ka' na ba se ke ba e-ba ka nako e le 'ngoe makhotleng a
liprofinse, kapa tšebeletso ea federal, ka bobeli ba sechaba le ba marabele
ba fana ka bolulo profinseng eo e sebelisoang ho eona, ea mosebetsing oa
moahi, ho utloisisa sena ka morero oa ho khetha mesebetsi profinseng eo ba
iphumanang ba e-na le eona ka phoso.
|
Artículo 34.- Los jueces de
las cortes federales no podrán serlo al mismo tiempo de los tribunales de
provincia, ni el servicio federal, tanto en lo civil como en lo militar da
residencia en la provincia en que se ejerza, y que no sea la del domicilio
habitual del empleado, entendiéndose esto para los efectos de optar a empleos
en la provincia en que accidentalmente se encuentren.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 35. Malumeli a
amoheloang ho tloha ka 1810 ho fihlela joale, e leng: Lipurofense tse
Kopaneng tsa River Plate, Rephabliki ea Argentine, Mokhatlo oa Machaba oa
Argentina, ho tloha joale o tla ba mabitso a molao ka mokhoa o hlakileng
bakeng sa ho khethoa ha 'Muso le tšimo ea liprofinse, mantsoe "Sechaba
sa Argentina" ho thehoa le ho lumelloa ha melao.
|
Artículo 35.- Las
denominaciones adoptadas sucesivamente desde 1810 hasta el presente, a saber:
Provincias Unidas del Río de la Plata, República Argentina, Confederación
Argentina, serán en adelante nombres oficiales indistintamente para la
designación del Gobierno y territorio de las provincias, empleándose las
palabras "Nación Argentina" en la formación y sanción de las leyes.
|
|
|
|
|
SECOND KHAOLO
|
CAPÍTULO SEGUNDO
|
|
|
|
|
Litokelo tse ncha le tiiso
|
Nuevos derechos y garantías
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 36.- Molaotheo
ona o tla boloka 'muso oa oona esita le ha mokete oa oona o sitisoa ke
liketso tsa matla khahlanong le taolo ea tsamaiso le tsamaiso ea demokrasi.
Liketso tsena li tla be li le ka ntle.
|
Artículo 36.- Esta
Constitución mantendrá su imperio aun cuando se interrumpiere su observancia
por actos de fuerza contra el orden institucional y el sistema democrático.
Estos actos serán insanablemente nulos.
|
|
|
|
|
Bangoli ba bona ba tla
lumellana le taolo e fanoeng ke Article 29, ba sa amohelehe ho sebetsa ka
nako e sa lekanyetsoang bakeng sa ho ba le ofisi ea setjhaba mme ba sa
kenyeletsoe melemo ea ho tšoarela le ho fetola lipolelo.
|
Sus autores serán pasibles de
la sanción prevista en el Artículo 29, inhabilitados a perpetuidad para
ocupar cargos públicos y excluidos de los beneficios del indulto y la
conmutación de penas.
|
|
|
|
|
Ba tla ba le lits'ebetso tse
ts'oanang, bao ka lebaka la liketso tsena, ho etsa mesebetsi e boletsoeng
esale pele bakeng sa ba boholong ba Molaotheo ona kapa oa liprofinse, e tla
arabela ka molao le ka tlōlo ea molao bakeng sa liketso tsa bona. Liketso tse
fapaneng li tla be li sa hlalosoe.
|
Tendrán las mismas sanciones
quienes, como consecuencia de estos actos, usurparen funciones previstas para
las autoridades de esta Constitución o las de las provincias, los que
responderán civil y penalmente de sus actos. Las acciones respectivas serán
imprescriptibles.
|
|
|
|
|
Baahi bohle ba na le tokelo
ea ho hanyetsa khahlanong le ba etsang liketso tsa matla tse boletsoeng
sehloohong sena.
|
Todos los ciudadanos tienen
el derecho de resistencia contra quienes ejecutaren los actos de fuerza
enunciados en este artículo.
|
|
|
|
|
E tla leka hape khahlanong le
ts'ebetso ea demokrasi e etsang tlōlo ea molao e tebileng khahlanong le 'muso
e akarelletsang ho rua, ho hlokeha bakeng sa nako eo melao e khethileng ho ba
le maemo kapa mesebetsi ea sechaba.
|
Atentará asimismo contra el
sistema democrático quien incurriere en grave delito doloso contra el Estado
que conlleve enriquecimiento, quedando inhabilitado por el tiempo que las
leyes determinen para ocupar cargos o empleos públicos.
|
|
|
|
|
Congress e tla lumellana le
molao mabapi le melao ea sechaba bakeng sa ho sebelisa mosebetsi.
|
El Congreso sancionará una
ley sobre ética pública para el ejercicio de la función.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 37.- Molaotheo
ona o fana ka ts'ebeliso e feletseng ea litokelo tsa lipolotiki, ho ea ka
molao-motheo oa bolaoli bo tloaelehileng le melao e fanoang ka tsela e
nepahetseng. Ho hlorisoa ke bokahohle, bo lekanang, bo le sephiri ebile bo
tlamehile.
|
Artículo 37.- Esta
Constitución garantiza el pleno ejercicio de los derechos políticos, con
arreglo al principio de la soberanía popular y de las leyes que se dicten en
consecuencia. El sufragio es universal, igual, secreto y obligatorio.
|
|
|
|
|
Ho lekana ka ho lekana
menyetla ea pakeng tsa banna le basali bakeng sa ho fumana maemo a
khethiloeng le a tšehetsang ba tla tiisetsoa ka liketso tse ntle ho laola
mekha ea lipolotiki le pusong ea likhetho.
|
La igualdad real de
oportunidades entre varones y mujeres para el acceso a cargos electivos y
partidarios se garantizará por acciones positivas en la regulación de los
partidos políticos y en el régimen electoral.
|
|
|
|
|
Article 38 .- Mekha ea
lipolotiki ke mekhatlo ea motheo ea tsamaiso ea demokrasi.
|
Artículo 38.- Los partidos
políticos son instituciones fundamentales del sistema democrático.
|
|
|
|
|
Pōpo ea eona le ts'ebetsong
ea eona li lokolohile ho latela Molao-motheo ona, o tiisang mokhatlo oa oona
oa mokhatlo oa demokrasi le ts'ebetsong, setšoantšo sa batho ba fokolang,
bokhoni ba ho khethoa ha ba khethiloeng bakeng sa maemo a sechaba a
khethiloeng, phihlelo ea tlhahiso ea sechaba le ho arohanngoa ha maikutlo a
bona.
|
Su creación y el ejercicio de
sus actividades son libres dentro del respeto a esta Constitución, la que
garantiza su organización y funcionamiento democráticos, la representación de
las minorías, la competencia para la postulación de candidatos a cargos
públicos electivos, el acceso a la información pública y la difusión de sus
ideas.
|
|
|
|
|
'Muso o kenya letsoho
mosebetsing oa ts'ebetso ea moruo le ho koetlisa baeta-pele ba oona.
|
El Estado contribuye al
sostenimiento económico de sus actividades y de la capacitación de sus
dirigentes.
|
|
|
|
|
Liphathi tsa lipolotiki li
tlameha ho phatlalatsa hore na lichelete le thepa ea bona li tsoa hokae.
|
Los partidos políticos
deberán dar publicidad del origen y destino de sus fondos y patrimonio.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 39.- Baahi ba na
le tokelo ea ho fana ka likoloto Sehlopha sa Baemeli. Congress e tlameha ho
ba fa phekolo e hlakileng nakong ea likhoeli tse leshome le metso e 'meli.
|
Artículo 39.- Los ciudadanos
tienen el derecho de iniciativa para presentar proyectos de ley en la Cámara
de Diputados. El Congreso deberá darles expreso tratamiento dentro del
término de doce meses.
|
|
|
|
|
Kopano, ka khetho ea bongata
bo feletseng ba litho tsa Ntlo e 'ngoe le e' ngoe, e tla lumella molao oa
taolo o ke keng oa batla karolo e fetang boraro lekholong ea lenane la
likhetho tsa sechaba, moo ho lokelang ho nahanngoa ka ho lekanngoa ha libaka
ho lekana bohato
|
El Congreso, con el voto de
la mayoría absoluta de la totalidad de los miembros de cada Cámara,
sancionará una ley reglamentaria que no podrá exigir más del tres por ciento
del padrón electoral nacional, dentro del cual deberá contemplar una adecuada
distribución territorial para suscribir la iniciativa.
|
|
|
|
|
Merero e boletsoeng ho
phetoho ea molao-motheo, litumellano tsa machaba, lekhetho, tekanyetso ea
lichelete le litaba tsa tlōlo ea molao e ke ke ea e-ba ntho e tloaelehileng.
|
No serán objeto de iniciativa
popular los proyectos referidos a reforma constitucional, tratados
internacionales, tributos, presupuesto y materia penal.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 40.- Kopano, ka
boikemisetso ba Mookameli oa Makhotla, e ka fana ka mochine oa molao oa
likopano tse tloaelehileng. Molao oa ho bokella o ke ke oa hlaseloa. Likhetho
tse tiisitsoeng tsa morero ona ke sechaba sa Sechaba se tla se fetola molao
mme ho phatlalatsoa ha oona ho tla iketsa ka ho toba.
|
Artículo 40.- El Congreso, a
iniciativa de la Cámara de Diputados, podrá someter a consulta popular un
proyecto de ley. La ley de convocatoria no podrá ser vetada. El voto
afirmativo del proyecto por el pueblo de la Nación lo convertirá en ley y su
promulgación será automática.
|
|
|
|
|
Kopano kapa Mookameli oa
Sechaba, ka matla a bona, ba ka bitsa lipuisano tse sa tloaelehang tse
tloaelehileng. Tabeng ena nyeoe e ke ke ea hlokoa.
|
El Congreso o el presidente
de la Nación, dentro de sus respectivas competencias, podrán convocar a
consulta popular no vinculante. En este caso el voto no será obligatorio.
|
|
|
|
|
Kopano, ka khetho ea bongata
bo feletseng ba litho tsa Ntlo e 'ngoe le e' ngoe, e tla laola litaba, mekhoa
le monyetla oa lipuisano tse tloaelehileng.
|
El Congreso, con el voto de
la mayoría absoluta de la totalidad de los miembros de cada Cámara,
reglamentará las materias, procedimientos y oportunidad de la consulta
popular.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 41.- Baahi bohle
ba na le tokelo ea ho ba le tikoloho e ntle le e leka-lekaneng, e loketseng
ntlafatso ea batho le mesebetsi e behang ho finyella litlhoko tsa hona joale
ntle le ho senya meloko ea nakong e tlang; 'me ba na le boikarabelo ba ho bo
boloka. Tšenyo ea tikoloho e tla etsa hore boikarabello ba ho tsosolosoa bo
be boemong ba pele, joalokaha ho thehiloe ke molao.
|
Artículo 41.- Todos los
habitantes gozan del derecho a un ambiente sano, equilibrado, apto para el
desarrollo humano y para que las actividades productivas satisfagan las necesidades
presentes sin comprometer las de las generaciones futuras; y tienen el deber
de preservarlo. El daño ambiental generará prioritariamente la obligación de
recomponer, según lo establezca la ley.
|
|
|
|
|
Ba boholong ba tla fana ka
tšireletso ea tokelo ena, tšebeliso e utloahalang ea mehloli ea tlhaho, ho
boloka lefa le moetlo le mefuta-futa ea lihloliloeng, le tlhahisoleseding ea
tikoloho le thuto.
|
Las autoridades proveerán a
la protección de este derecho, a la utilización racional de los recursos
naturales, a la preservación del patrimonio natural y cultural y de la
diversidad biológica, y a la información y educación ambientales.
|
|
|
|
|
E lumellana le Sechaba ho
laela melao e nang le litšenyehelo tse fokolang tsa ts'ireletso, le
liprofinse, tse hlokahalang ho li tlatsa, ntle le hore li fetole melao ea
sebaka seo.
|
Corresponde a la Nación
dictar las normas que contengan los presupuestos mínimos de protección, y a
las provincias, las necesarias para complementarlas, sin que aquéllas alteren
las jurisdicciones locales.
|
|
|
|
|
E thibela ho kena tšimong ea
naha ea litšila tse teng hona joale kapa tse ka bang kotsi, le radioactive.
|
Se prohíbe el ingreso al
territorio nacional de residuos actual o potencialmente peligrosos, y de los
radiactivos.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 42.- Bareki le
basebelisi ba thepa le litšebeletso ba na le tokelo, kamanong ea bareki, ho
sireletsa bophelo ba bona, polokeho le litabeng tsa moruo; ho boitsebiso bo
lekaneng le ba nnete; ho tokoloho ea ho ikhethela, le ho maemo a phekolo e
loketseng le e hlomphehang.
|
Artículo 42.- Los
consumidores y usuarios de bienes y servicios tienen derecho, en la relación
de consumo, a la protección de su salud, seguridad e intereses económicos; a
una información adecuada y veraz; a la libertad de elección, y a condiciones
de trato equitativo y digno.
|
|
|
|
|
Ba boholong ba tla fana ka
ts'ireletso ea litokelo tsena, thuto ea ho sebelisoa, ho sireletsa tlhōlisano
khahlanong le mefuta eohle ea ho kheloha ha maraka, ho laola mekhoa e metle
ea molao le ea molao, boleng le bokhoni ba litšebeletso sechaba, le ho thehoa
ha mekhatlo ea bareki le basebelisi.
|
Las autoridades proveerán a
la protección de esos derechos, a la educación para el consumo, a la defensa
de la competencia contra toda forma de distorsión de los mercados, al control
de los monopolios naturales y legales, al de la calidad y eficiencia de los
servicios públicos, y a la constitución de asociaciones de consumidores y de
usuarios.
|
|
|
|
|
Molao ona o tla theha mekhoa
e sebetsang ea ho thibela le ho rarolla likhohlano, le mekhoa ea tsamaiso ea
litšebeletso tsa sechaba tse nang le bokhoni ba naha, ho fana ka karolo ea
bohlokoa ea mekhatlo ea bareki le mefuta e sebelisoang le liprofinse tse
thahasellang, lihlopheng tsa taolo.
|
La legislación establecerá
procedimientos eficaces para la prevención y solución de conflictos, y los
marcos regulatorios de los servicios públicos de competencia nacional,
previendo la necesaria participación de las asociaciones de consumidores y
usuarios y de las provincias interesadas, en los organismos de control.
|
|
|
|
|
Molao oa 43.- Motho leha e le
ofe a ka etsa khato e potlakileng le e potlakileng ea amparo, hafeela ho se
na mokhoa o mong o loketseng oa molao, khahlanong le ketso leha e le efe ea
bolaoli ba sechaba kapa batho ka bomong, e leng hona joale kapa e lematsang,
e thibela, e fetola kapa e sokela , ka tumellano kapa ho se lumellane le molao,
litokelo le matšeliso a amoheloang ke Molaotheo ona, selekane kapa molao.
Tabeng ena, moahloli a ka 'na a phatlalatsa hore ha ho lumellane le molao oa
molao oo ketso eo kapa ketso ea oona e thehiloeng ho oona.
|
Artículo 43.- Toda persona
puede interponer acción expedita y rápida de amparo, siempre que no exista
otro medio judicial más idóneo, contra todo acto u omisión de autoridades
públicas o de particulares, que en forma actual o inminente lesione,
restrinja, altere o amenace, con arbitrariedad o ilegalidad manifiesta,
derechos y garantías reconocidos por esta Constitución, un tratado o una ley.
En el caso, el juez podrá declarar la inconstitucionalidad de la norma en que
se funde el acto u omisión lesiva.
|
|
|
|
|
Ba ka 'na ba tlisa ketso ena
khahlanong le mofuta ofe kapa ofe oa khethollo le kamanong le litokelo tse
sireletsang tikoloho, tlhōlisano, mochine le mofani, hammoho le litokelo tse
kopanetsoeng ka kakaretso, ea amehang, ea ombudsman le mekhatlo e nang le
merero eo, e ngolisitsoeng ho ea ka molao, e tla khetholla litlhoko le mefuta
ea mokhatlo oa bona.
|
Podrán interponer esta acción
contra cualquier forma de discriminación y en lo relativo a los derechos que
protegen al ambiente, a la competencia, al usuario y al consumidor, así como
a los derechos de incidencia colectiva en general, el afectado, el defensor
del pueblo y las asociaciones que propendan a esos fines, registradas
conforme a la ley, la que determinará los requisitos y formas de su organización.
|
|
|
|
|
Motho leha e le ofe a ka
tlisa khato ena ho ela hloko boitsebiso bo boletsoeng le morero oa oona, o
ngotsoeng litlalehong tsa sechaba kapa litabeng tsa marang-rang, kapa boitsebiso
ba poraefete bo reretsoeng ho fana ka litlaleho, 'me haeba ho bohata kapa
khethollo, ho batla ho tlosoa , ho lokisoa, bolotsana kapa ts'ebeliso ea
tsona. Sephiri sa mehloli ea tlhahisoleseding ea boitsebiso e ke ke ea ameha.
|
Toda persona podrá interponer
esta acción para tomar conocimiento de los datos a ella referidos y de su
finalidad, que consten en registros o bancos de datos públicos, o los
privados destinados a proveer informes, y en caso de falsedad o
discriminación, para exigir la supresión, rectificación, confidencialidad o
actualización de aquéllos. No podrá afectarse el secreto de las fuentes de
información periodística.
|
|
|
|
|
Ha ho nepahala ho
nepahetseng, ho thibetsoe, ho fetoloa kapa ho sokeloa ke tokoloho ea 'mele,
kapa haeba ho hlekefetsoa ho sa lumelloe ke molao ka mokhoa o itseng kapa
maemo a botlamuoa, kapa ka ho nyamela ha batho, habeas corpus e ka tlisoa ke
mokhatlo o amehileng kapa ke mang kapa mang ea u amohelang 'me moahloli o tla
etsa qeto hang-hang, esita le nako ea ho thibella.
|
Cuando el derecho lesionado,
restringido, alterado o amenazado fuera la libertad física, o en caso de
agravamiento ilegítimo en la forma o condiciones de detención, o en el de
desaparición forzada de personas, la acción de hábeas corpus podrá ser
interpuesta por el afectado o por cualquiera en su favor y el juez resolverá
de inmediato, aun durante la vigencia del estado de sitio.
|
|
|
|
|
SECOND KAROLO
|
SEGUNDA PARTE
|
|
|
|
|
BATHO BA NATION
|
AUTORIDADES DE LA NACION
|
|
|
|
|
TITLE ONE
|
TITULO PRIMERO
|
|
|
|
|
'MUSO OA FEDERAL
|
GOBIERNO FEDERAL
|
|
|
|
|
KAROLO EA QALANG
|
SECCION PRIMERA
|
|
|
|
|
MATLA A LEGISLATIVE
|
DEL PODER LEGISLATIVO
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 44.- Kopano e
entsoeng ka Likampiri tse peli, e mong oa Bomotseli ba Sechaba le e mong oa
masenere a liprofinse le motse oa Buenos Aires, o tla sebelisoa ke Matla a
Naha a Khethollo ea Sechaba.
|
Artículo 44.- Un Congreso
compuesto de dos Cámaras, una de Diputados de la Nación y otra de Senadores
de las provincias y de la ciudad de Buenos Aires, será investido del Poder
Legislativo de la Nación.
|
|
|
|
|
KHAOLO EA PELE
|
CAPÍTULO PRIMERO
|
|
|
|
|
Ho tswa ho Sehlopha sa
Mabotho
|
De la Cámara de Diputados
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 45.- Mookameli oa
Mokhauoa o tla etsoa ke baemeli ba khethiloeng ka ho toba ke batho ba
liprofinse, motse oa Buenos Aires, le Motse-moholo ha ho etsoa phetoho, e
nkoang ka morero ona e le likhaolo tsa likhetho tsa naha e le 'ngoe. le tse
ngata tse ngata tsa sufftso. Palo ea baemeli e tla ba e mong oa baahi ba
likete tse mashome a mararo a metso e meraro kapa karoloana e sa oeleng ka
tlase ho leshome le metso e tšeletseng le makholo a mahlano. Kamora ho
phethahala ha lenane le leng le le leng, Congress e tla lekanyetsa setšoantšo
se le seng se le seng, se khona ho eketsa empa se se ke sa fokotsa setsi se
hlalositsoeng ho motlatsi ka mong.
|
Artículo 45.- La Cámara de
Diputados se compondrá de representantes elegidos directamente por el pueblo
de las provincias, de la ciudad de Buenos Aires, y de la Capital en caso de
traslado, que se consideran a este fin como distritos electorales de un solo
Estado y a simple pluralidad de sufragios. El número de representantes será
de uno por cada treinta y tres mil habitantes o fracción que no baje de
dieciséis mil quinientos. Después de la realización de cada censo, el
Congreso fijará la representación con arreglo al mismo, pudiendo aumentar
pero no disminuir la base expresada para cada diputado.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 46.- Bapresidente
ba sekhetho sa pele ba tla khethoa ka karolo e latelang: bakeng sa Puso ea
Buenos Aires tse leshome le metso e 'meli: bakeng sa Profinseng ea Córdoba
tse tšeletseng: bakeng sa profinse ea Catamarca, tse tharo: bakeng sa
profinse ea Corrientes, tse' ne: bakeng sa profinse ea Entre Ríos, tse peli:
bakeng sa Jujuy dos: bakeng sa tse tharo tsa Mendoza: tse peli tsa La Rioja:
tse tharo tsa Salta: bakeng sa tse 'nè tsa Santiago: bakeng sa tse peli tsa
San Juan: tse peli tsa Santa: bakeng sa San Luis tse peli: le bakeng sa
Tucumán tse tharo.
|
Artículo 46.- Los diputados
para la primera Legislatura se nombrarán en la proporción siguiente: por la
provincia de Buenos Aires doce: por la de Córdoba seis: por la de Catamarca
tres: por la de Corrientes cuatro: por la de Entre Ríos dos: por la de Jujuy
dos: por la de Mendoza tres: por la de La Rioja dos: por la de Salta tres:
por la de Santiago cuatro: por la de San Juan dos: por la de Santa Fe dos:
por la de San Luis dos: y por la de Tucumán tres.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 47.- Bakeng sa Lekhotla
la bobeli, palo ea sechaba e tlameha ho etsoa, 'me palo ea baemeli e tlameha ho etsoa ho eona; empa
lenane lena le ka tsosolosoa ka lilemo tse leshome feela.
|
Artículo 47.- Para la segunda
Legislatura deberá realizarse el censo general, y arreglarse a él el número
de diputados; pero este censo sólo podrá renovarse cada diez años.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 48. - Ho ba
motlatsi oa ho ba lilemo li mashome a mabeli a metso e mehlano, ho ba le
boahi ba lilemo tse 'nè ho ba moahi, le ho ba moahi oa profinse ea khethang,
kapa lilemo tse peli tsa ho lula ho eona.
|
Artículo 48.- Para ser
diputado se requiere haber cumplido la edad de veinticinco años, tener cuatro
años de ciudadanía en ejercicio, y ser natural de la provincia que lo elija,
o con dos años de residencia inmediata en ella.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 49.- Nakong ena
li-Legislatures tsa liprofinse li tla laola mokhoa oa ho etsa likhetho tse
tobileng tsa bapresidente ba Sechaba: kaha li latellana Congress e tla
hlahisa molao o akaretsang.
|
Artículo 49.- Por esta vez
las Legislaturas de las provincias reglarán los medios de hacer efectiva la
elección directa de los diputados de la Nación: para lo sucesivo el Congreso
expedirá una ley general.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 50.- Bapepisi ba
tla ba le ofisi ka lilemo tse 'nè,' me ba ka khethoa hape; empa Lekhotla le
tla tsosolosoa halofo ea biennium; ho na le phello efe eo ba khethiloeng ho
ea pele ka Segache, ka mor'a hore ba kopane, ba hulela ba lokelang ho tloha
ka lekhetlo la pele.
|
Artículo 50.- Los diputados
durarán en su representación por cuatro años, y son reelegibles; pero la Sala
se renovará por mitad cada bienio; a cuyo efecto los nombrados para la
primera Legislatura, luego que se reúnan, sortearán los que deban salir en el
primer período.
|
|
|
|
|
Article 51.- Haeba ho e-na le
khetho, 'muso oa liprofinse, kapa motse-moholo, o tsoela pele ho khethoa ka
molao ea setho se secha.
|
Artículo 51.- En caso de
vacante, el Gobierno de provincia, o de la Capital, hace proceder a elección
legal de un nuevo miembro.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 52.- Sehlopha sa
Basupa se lumellana feela le bohato ba melao ea liphallelo le ho hira masole.
|
Artículo 52.- A la Cámara de
Diputados corresponde exclusivamente la iniciativa de las leyes sobre
contribuciones y reclutamiento de tropas.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 53.- Ke eena feela
ea nang le tokelo ea ho qosa pele Senate mopresidente, motlatsi oa
mopresidente, mookameli oa cabinet ea basebeletsi, basebeletsi le litho tsa
Lekhotla le ka Holimo-limo, lits'ebetsong tsa boikarabello bo leketsoeng
khahlanong le bona, bakeng sa bokhopo tshebetso kapa tlōlo ea molao ho
sebelisa mesebetsi ea bona; kapa bakeng sa litlōlo tsa molao tse
tloaelehileng, ka mor'a ho li tseba le ho bolela hore ho na le sesosa sa ho
thehoa ha sesosa ka bongata ba litho tse peli ho tse tharo tsa litho tsa lona
tse teng.
|
Artículo 53.- Sólo ella
ejerce el derecho de acusar ante el Senado al presidente, vicepresidente, al
jefe de gabinete de ministros, a los ministros y a los miembros de la Corte
Suprema, en las causas de responsabilidad que se intenten contra ellos, por
mal desempeño o por delito en el ejercicio de sus funciones; o por crímenes
comunes, después de haber conocido de ellos y declarado haber lugar a la
formación de causa por la mayoría de dos terceras partes de sus miembros
presentes.
|
|
|
|
|
SECOND KHAOLO
|
CAPÍTULO SEGUNDO
|
|
|
|
|
Ho tsoa Senate
|
Del Senado
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 54 - Senate e tla
etsoa ka baemeli ba bararo ba profinse e 'ngoe le e' ngoe le ba bararo bakeng
sa motse oa Buenos Aires, o khethiloeng ka ho toba le ka kopanelo, ka litulo
tse peli tse amanang le mokga oa lipolotiki o fumanang likhetho tse kholo ka
ho fetisisa, le mokga o setseng oa lipolotiki o latelang ka palo ea likhetho.
Senetara e mong le e mong o tla ba le likhetho tse le '
|
Artículo 54.- El Senado se
compondrá de tres senadores por cada provincia y tres por la ciudad de Buenos
Aires, elegidos en forma directa y conjunta, correspondiendo dos bancas al
partido político que obtenga el mayor número de votos, y la restante al
partido político que le siga en número de votos. Cada senador tendrá un voto.
|
|
|
|
|
Molao oa 55.- Litlhoko tsa ho
khethoa senator: o na le lilemo tse mashome a mararo, e bile lilemo tse
tšeletseng moahi oa Sechaba, o thabela chelete ea selemo le selemo ea
li-pesos tse likete tse peli kapa tekete e lekanang e lekaneng, 'me e be
letsoalloa la profinse e kgethe, kapa ka lilemo tse peli tsa ho lula kapele
ho eona.
|
Artículo 55.- Son requisitos
para ser elegido senador: tener la edad de treinta años, haber sido seis años
ciudadano de la Nación, disfrutar de una renta anual de dos mil pesos fuertes
o de una entrada equivalente, y ser natural de la provincia que lo elija, o
con dos años de residencia inmediata en ella.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 56.- Basenata
lilemong tse tšeletseng tse fetileng ha ba ntse ba sebelisa taelo ea bona,
'me ba sa amohelehe ka nako e sa lekanyetsoang; empa Senate e tla tsosolosoa
ka tekanyo ea karolo ea boraro ea litereke tsa likhetho ka mor'a lilemo tse
peli.
|
Artículo 56.- Los senadores
duran seis años en el ejercicio de su mandato, y son reelegibles
indefinidamente; pero el Senado se renovará a razón de una tercera parte de
los distritos electorales cada dos años.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 57.- Motlatsi oa
mopresidente oa Sechaba e tla ba mopresidente oa Senate; empa e ke ke ea e-ba
le khetho ntle leha ho e-na le thae ka ho vouta.
|
Artículo 57.- El
vicepresidente de la Nación será presidente del Senado; pero no tendrá voto
sino en el caso que haya empate en la votación.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 58.- Senate e tla
khetha mookameli oa nakoana hore a e okamele haeba ho se na motlatsi oa
mopresidente, kapa ha mosebetsi oa mopresidente oa naha o fela.
|
Artículo 58.- El Senado
nombrará un presidente provisorio que lo presida en caso de ausencia del
vicepresidente, o cuando éste ejerce las funciones de presidente de la
Nación.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 59.- Senate e tla
ahloleloa nyeoe ea Moahloli oa baqosuoa, litho tsa eona li tlameha ho nka
kano bakeng sa ketso ena. Ha moqosi e le mopresidente oa sechaba, Senate e
tla okamisoa ke mopresidente oa Lekhotla le ka Holimo-limo. Ha ho motho ea
tla fumanoa a le molato ntle le boholo ba litho tse peli ho tse tharo tsa
litho tse teng.
|
Artículo 59.- Al Senado
corresponde juzgar en juicio público a los acusados por la Cámara de
Diputados, debiendo sus miembros prestar juramento para este acto. Cuando el
acusado sea el presidente de la Nación, el Senado será presidido por el
presidente de la Corte Suprema. Ninguno será declarado culpable sino a
mayoría de los dos tercios de los miembros presentes.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 60. Qeto ea hae e
ke ke ea e-ba le phello ntle ho ho qosa ea qosoang, esita le ho mo tsebisa
hore ha a khone ho etsa mosebetsi leha e le ofe oa tlhompho, tšepo kapa
moputso oa sechaba. Empa nyeoe e tla ahloloa, ho behoa nyeoe le kotlo ho latela
melao ea makhotla a tloaelehileng.
|
Artículo 60.- Su fallo no
tendrá más efecto que destituir al acusado, y aun declararle incapaz de
ocupar ningún empleo de honor, de confianza o a sueldo en la Nación. Pero la
parte condenada quedará, no obstante, sujeta a acusación, juicio y castigo
conforme a las leyes ante los tribunales ordinarios.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 61.- Se boetse se
lumellana le Senate ho lumella Mopresidente oa Sechaba hore a phatlalatse
boemo ba ho thibella, e le 'ngoe kapa lintlha tse' maloa tsa Rephabliki haeba
ho hlaseloa ka ntle.
|
Artículo 61.- Corresponde
también al Senado autorizar al presidente de la Nación para que declare en
estado de sitio, uno o varios puntos de la República en caso de ataque
exterior.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 62.- Ha ho tloha
sebakeng leha e le sefe sa senator ka lefu, ho itokolloa mosebetsing kapa
sesosa se seng, 'Muso oo o lumellanang le monyetla oo hang-hang o tsoela pele
likhethong tsa setho se secha.
|
Artículo 62.- Cuando vacase
alguna plaza de senador por muerte, renuncia u otra causa, el Gobierno a que
corresponda la vacante hace proceder inmediatamente a la elección de un nuevo
miembro.
|
|
|
|
|
KHAOLO EA BORARO
|
CAPITULO TERCERO
|
|
|
|
|
Litlhoko tse tloaelehileng ho
Chambers ka bobeli
|
Disposiciones comunes a ambas
Cámaras
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 63.- Bobeli ba
Chambers ba tla kopana le bona ka linako tse tloaelehileng selemo le selemo
ho tloha ka la 1 Khoeli ho ea ho la 30 November. Ba ka boela ba bitsoa ka
mokhoa o sa tloaelehang ke Mopresidente oa Sechaba kapa ba atolosa mananeo a
bona.
|
Artículo 63.- Ambas Cámaras
se reunirán por sí mismas en sesiones ordinarias todos los años desde el
primero de marzo hasta el treinta de noviembre. Pueden también ser convocadas
extraordinariamente por el Presidente de la Nación o prorrogadas sus
sesiones.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 64.- Kopano e
'ngoe le e' ngoe ke moahloli oa likhetho, litokelo le litlotla tsa litho tsa
eona ka ho nepahala ha tsona. Ha ho le ea mong oa bona ea tla kenella
libokeng ntle le bongata bo fetisisang ba litho tsa lona; empa palo e
nyenyane e ka qobella litho tse seng teng hore li tle libokeng, ka melaetsa
le tlas'a kotlo eo Moohle ka mong o tla o theha.
|
Artículo 64.- Cada Cámara es
juez de las elecciones, derechos y títulos de sus miembros en cuanto a su validez.
Ninguna de ellas entrará en sesión sin la mayoría absoluta de sus miembros;
pero un número menor podrá compeler a los miembros ausentes a que concurran a
las sesiones, en los términos y bajo las penas que cada Cámara establecerá.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 65.- Likampiri
tse peli li qala le ho qeta liboka tsa tsona ka nako e le 'ngoe. Ha ho le ea
mong oa bona, ha ba ntse ba kopana, a ka emisa mananeo a bona ka matsatsi a
fetang a mararo, ntle le tumello ea e mong.
|
Artículo 65.- Ambas Cámaras
empiezan y concluyen sus sesiones simultáneamente. Ninguna de ellas, mientras
se hallen reunidas, podrá suspender sus sesiones más de tres días, sin el
consentimiento de la otra.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 66.- Mohlahle o
mong le o mong o tla etsa molao oa oona oa molao oa molao, 'me e ka ba le
likhetho tse peli ho tse tharo, o lokisa litho tsa oona ka mokhoa o sa
laoleheng mesebetsing ea tsona, kapa o li tlose bakeng sa bokooa ba' mele
kapa bo bobe bo kenyelletsoeng ke tsona, sefuba sa hao; empa boholo ba e
'ngoe halofo ea limpho e tla ba ho lekaneng ho etsa qeto ea ho itokolla hoo
ka boithatelo ho entsoeng ka maemo a bona.
|
Artículo 66.- Cada Cámara
hará su reglamento y podrá con dos tercios de votos, corregir a cualquiera de
sus miembros por desorden de conducta en el ejercicio de sus funciones, o
removerlo por inhabilidad física o moral sobreviniente a su incorporación, y
hasta excluirle de su seno; pero bastará la mayoría de uno sobre la mitad de
los presentes para decidir en las renuncias que voluntariamente hicieren de
sus cargos.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 67.- Batsamaisi
le batlatsi ba liprofinse ba tla alima kano ka ho etsa kopo, le ho etsa ka
hohle ho latela se boletsoeng ke Molaotheo ona.
|
Artículo 67.- Los senadores y
diputados prestarán, en el acto de su incorporación, juramento de desempeñar
debidamente el cargo, y de obrar en todo en conformidad a lo que prescribe
esta Constitución.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 68.- Ha ho le ea
mong oa litho tsa Congress ea ka qosoa, ea botsoa lipuisano tsa molao, kapa
oa khathatsoa ke maikutlo kapa lipuo tse fanoeng ka ho phethahatsa taelo ea
hae e le molaoli.
|
Artículo 68.- Ninguno de los
miembros del Congreso puede ser acusado, interrogado judicialmente, ni
molestado por las opiniones o discursos que emita desempeñando su mandato de
legislador.
|
|
|
|
|
Article 69 - Ha ho senatorara
kapa motlatsi oa hae, ho tloha letsatsing leo a khethiloeng ho lona ho
fihlela a tlohela mosebetsi, a ka tšoaroa; ntle le nyeoe ea ho tšoaroa
ketsong ea tlōlo ea molao e tšoanelang ho bolaoa, ho hloka tlhompho kapa
mathata a mang; ea se tlang ho tlalehoa ho Moifo o nang le tlhahiso-leseling
ea ketsahalo eo.
|
Artículo 69.- Ningún senador
o diputado, desde el día de su elección hasta el de su cese, puede ser
arrestado; excepto el caso de ser sorprendido in fraganti en la ejecución de
algún crimen que merezca pena de muerte, infamante, u otra aflictiva; de lo
que se dará cuenta a la Cámara respectiva con la información sumaria del
hecho.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 70.- Ha nyeoe e
ngotsoe ka mokhoa o ngotsoeng ka pel'a makhotla a tloaelehileng khahlanong le
senate kapa motlatsi oa 'ngoe, e hlahlobile moelelo oa kakaretso ea nyeoe ea
sechaba, ntlo ka' ngoe, ka karolo ea boraro ea likhetho, e emisa ea qosoa,
mme e etsa hore e fumanehe ea moahloli ea nang le bokhoni bakeng sa kahlolo
ea hae.
|
Artículo 70.- Cuando se forme
querella por escrito ante las justicias ordinarias contra cualquier senador o
diputado, examinado el mérito del sumario en juicio público, podrá cada
Cámara, con dos tercios de votos, suspender en sus funciones al acusado, y
ponerlo a disposición del juez competente para su juzgamiento.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 71.- E ngoe le e
'ngoe ea Likamore e ka tlisa basebeletsi ba Motlakase ka kamoreng ea bona ho
fumana tlhaloso le ho tlaleha hore e bonahala e loketse.
|
Artículo 71.- Cada una de las
Cámaras puede hacer venir a su sala a los ministros del Poder Ejecutivo para
recibir las explicaciones e informes que estime convenientes.
|
|
|
|
|
Article 72 .- Ha ho setho sa
Congress se ka fumanang mosebetsi kapa thōmo ho tswa ho Matla a Phethahetseng,
ntle le tumello ea pele ea Moifo, ntle le mesebetsi e kholo.
|
Artículo 72.- Ningún miembro
del Congreso podrá recibir empleo o comisión del Poder Ejecutivo, sin previo
consentimiento de la Cámara respectiva, excepto los empleos de escala.
|
|
|
|
|
Temana ea 73.- Kereke e
tloaelehileng e ke ke ea e-ba litho tsa Congress, kapa babusisi ba liprofinse
ka taelo ea bona.
|
Artículo 73.- Los
eclesiásticos regulares no pueden ser miembros del Congreso, ni los
gobernadores de provincia por la de su mando.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 74.- Litšebeletso
tsa masenete le batlatsi ba likhetho li lefisoa ke Letlotlo la Sechaba, 'me
li na le matla ao molao o tla o bontša.
|
Artículo 74.- Los servicios
de los senadores y diputados son remunerados por el Tesoro de la Nación, con
una dotación que señalará la ley.
|
|
|
|
|
KHAOLO EA BONE
|
CAPITULO CUARTO
|
|
|
|
|
Likabelo tsa Congress
|
Atribuciones del Congreso
|
|
|
|
|
Molao oa 75.- O lumellana le
Congress:
|
Artículo 75.- Corresponde al
Congreso:
|
|
|
|
|
1. Litaba tsa molao ka litaba
tsa meetlo. Ho theha litokelo tsa ho kenya le ho romela linaheng tse ling,
tseo, hammoho le litlhahlobo tseo li oelang ho tsona, li tla ba seaparo hohle
ho pholletsa le Sechaba.
|
1. Legislar en materia
aduanera. Establecer los derechos de importación y exportación, los cuales,
así como las avaluaciones sobre las que recaigan, serán uniformes en toda la
Nación.
|
|
|
|
|
2. Ho kenya monehelo o sa
tobang ka tsela e sa tobang ha e le setho se ikemetseng le liprofinse. Etsa
monehelo o tobileng, bakeng sa nako e behiloeng, e lekanang le e lekanang le
sebaka sohle sa Sechaba, hafeela boipiretso, ts'ireletso e tloaelehileng le
kakaretso e ntle ea 'Muso e e batla. Menehelo e boletsoeng karolong ena,
kantle le karolo kapa kakaretso ea ba nang le kabelo e khethehileng, ba
kopantsoe.
|
2. Imponer contribuciones indirectas
como facultad concurrente con las provincias. Imponer contribuciones
directas, por tiempo determinado, proporcionalmente iguales en todo el
territorio de la Nación, siempre que la defensa, seguridad común y bien
general del Estado lo exijan. Las contribuciones previstas en este inciso,
con excepción de la parte o el total de las que tengan asignación específica,
son coparticipables.
|
|
|
|
|
Molao oa tumellano, o
thehiloeng litumellanong pakeng tsa Sechaba le liprofinse, o tla theha mebuso
e kopanetsoeng bakeng sa menehelo ena, e leng ho tiisetsang ho ikemela ha ho
lefshoa chelete.
|
Una ley convenio, sobre la
base de acuerdos entre la Nación y las provincias, instituirá regímenes de
coparticipación de estas contribuciones, garantizando la automaticidad en la
remisión de los fondos.
|
|
|
|
|
Phaello pakeng tsa Sechaba,
liprofinse le motse oa Buenos Aires le pakeng tsa tsona, e tla etsoa ka ho
toba le litsebo, litšebeletso le mesebetsi ea e mong le e mong oa bona ea
nahanang ka litekanyetso tsa ho fana ka sepheo; E tla ba e lekanang, e
tiileng 'me e tla lebisa pele ho fihlellano ea tekanyo e ts'oanang ea
tsoelo-pele, boleng ba bophelo le menyetla e lekanang ho pholletsa le naha ea
naha.
|
La distribución entre la
Nación, las provincias y la ciudad de Buenos Aires y entre éstas, se
efectuará en relación directa a las competencias, servicios y funciones de
cada una de ellas contemplando criterios objetivos de reparto; será
equitativa, solidaria y dará prioridad al logro de un grado equivalente de
desarrollo, calidad de vida e igualdad de oportunidades en todo el territorio
nacional.
|
|
|
|
|
Tumellano ea tumellano e tla
ba le Senate e le Mohloli oa ts'ebetso 'me e tlameha ho lumelloa ka bongata
bo fetisisang ba litho tsa Sehlopha se seng le se seng, e ke ke ea fetoleloa
ka molao kapa ea laoloa' me e tla amoheloa ke liprofinse.
|
La ley convenio tendrá como
Cámara de origen el Senado y deberá ser sancionada con la mayoría absoluta de
la totalidad de los miembros de cada Cámara, no podrá ser modificada
unilateralmente ni reglamentada y será aprobada por las provincias.
|
|
|
|
|
Ho ke ke ha e-ba le ho
fetisetsoa ha matla, litšebeletso kapa mesebetsi ntle le ts'ebetsong e
fapaneng ea lisebelisoa, ho amoheloa ke molao oa Congress ha ho hlokahala le
ka profinse e amehang kapa motse oa Buenos Aires moo ho loketseng.
|
No habrá transferencia de
competencias, servicios o funciones sin la respectiva reasignación de
recursos, aprobada por ley del Congreso cuando correspondiere y por la
provincia interesada o la ciudad de Buenos Aires en su caso.
|
|
|
|
|
Mokhatlo oa lichelete oa
feshene o tla ba le boikarabelo ba taolo le tsamaiso ea ho phethahatsoa ha
litokisetso tsa karolo ena, ho latela molao, o tla etsa bonnete ba hore
liprofinse tsohle le motse oa Buenos Aires li hlophisitsoe.
|
Un organismo fiscal federal
tendrá a su cargo el control y fiscalización de la ejecución de lo
establecido en este inciso, según lo determina la ley, la que deberá asegurar
la representación de todas las provincias y la ciudad de Buenos Aires en su
composición.
|
|
|
|
|
3. Ho theha le ho fetola
likhaello tse khethehileng tsa mehloli e kopanetsoeng, ka nako e itseng, ka
molao o khethehileng o amohelehang ka bongata bo fetisisang ba litho tsa
Mokhatlo ka mong.
|
3. Establecer y modificar
asignaciones específicas de recursos coparticipables, por tiempo determinado,
por ley especial aprobada por la mayoría absoluta de la totalidad de los
miembros de cada Cámara.
|
|
|
|
|
4. Kopanya likoloto ho
mokitlane oa Sechaba.
|
4. Contraer empréstitos sobre
el crédito de la Nación.
|
|
|
|
|
5. Ho lahla tšebeliso le ho
arohana ha linaha tsa naha.
|
5. Disponer del uso y de la
enajenación de las tierras de propiedad nacional.
|
|
|
|
|
6. Ho theha le ho laola banka
ea federal ka matla a ho fana ka lichelete, hammoho le libanka tse ling tsa
naha.
|
6. Establecer y reglamentar
un banco federal con facultad de emitir moneda, así como otros bancos
nacionales.
|
|
|
|
|
7. Fokotsa lekhetho la
sekoloto sa naha le sechabeng sa naha.
|
7. Arreglar el pago de la
deuda interior y exterior de la Nación.
|
|
|
|
|
8. Beha selemo le selemo, ho
ea ka tataiso e hlahang serapeng sa boraro sa inc. 2 ea sehlooho sena,
tekanyetso ea kakaretso ea litšenyehelo le palo ea lisebelisoa tsa tsamaiso
ea sechaba, ho thehiloe lenaneong la puso ea sechaba le moralo oa merero ea
sechaba le ho amohela kapa ho hana akhaonto ea matsete.
|
8. Fijar anualmente, conforme
a las pautas establecidas en el tercer párrafo del inc. 2 de este artículo,
el presupuesto general de gastos y cálculo de recursos de la administración
nacional, en base al programa general de gobierno y al plan de inversiones
públicas y aprobar o desechar la cuenta de inversión.
|
|
|
|
|
9. Lumella litšehetso tsa
Matlotlo a Sechaba liprofinseng, tseo chelete ea tsona e sa finyelle, ho ea
ka lichelete tsa bona, ho lefella litšenyehelo tsa bona tse tloaelehileng.
|
9. Acordar subsidios del
Tesoro nacional a las provincias, cuyas rentas no alcancen, según sus
presupuestos, a cubrir sus gastos ordinarios.
|
|
|
|
|
10. Laolang leeto la mahala
la linōka, ho nolofalletsa lipalangoang tseo le li nkang li le bonolo, le ho
theha kapa ho felisa meetlo.
|
10. Reglamentar la libre
navegación de los ríos interiores, habilitar los puertos que considere
convenientes, y crear o suprimir aduanas.
|
|
|
|
|
11. Senya chelete, lokisa
boleng ba eona le ba basele; le ho nka tsamaiso ea litekanyo le litekanyo tsa
sechaba kaofela.
|
11. Hacer sellar moneda,
fijar su valor y el de las extranjeras; y adoptar un sistema uniforme de
pesos y medidas para toda la Nación.
|
|
|
|
|
12. Ho laela Civil,
Commercial, Criminal, Mining, le Mesebetsi le Tlhokomelo ea Sechaba, ka
mekhatlo e kopaneng kapa e arohaneng , ntle le melao e fetolang makhotla a
libaka, ho lumellana le kopo ea eona makhotleng a 'muso kapa liprofinseng, ho
latela lintho tseo kapa batho ba oela tlas'a mebuso ea bona; le melao e
akaretsang bakeng sa sechaba sohle ka tlhaho le bochaba, ho latela
molao-motheo oa tlhaho ea tlhaho le ka khetho ea molemong oa Argentina:
hammoho le ho senyeha ha chelete, ho etsa likopi tsa chelete le litokomane
tsa sechaba tsa Naha, le tse hlokahalang ho thehoa ha nyeoe ea lekhotla.
|
12. Dictar los Códigos Civil,
Comercial, Penal, de Minería, y del Trabajo y Seguridad Social, en cuerpos
unificados o separados, sin que tales códigos alteren las jurisdicciones
locales, correspondiendo su aplicación a los tribunales federales o
provinciales, según que las cosas o las personas cayeren bajo sus respectivas
jurisdicciones; y especialmente leyes generales para toda la Nación sobre
naturalización y nacionalidad, con sujeción al principio de nacionalidad
natural y por opción en beneficio de la argentina: así como sobre
bancarrotas, sobre falsificación de la moneda corriente y documentos públicos
del Estado, y las que requiera el establecimiento del juicio por jurados.
|
|
|
|
|
13. Laoloa khoebo le lichaba
tse ling, le liprofinse.
|
13. Reglar el comercio con
las naciones extranjeras, y de las provincias entre sí.
|
|
|
|
|
14. Hlophisa le ho theha
sebaka se akaretsang sa Sechaba.
|
14. Arreglar y establecer los
correos generales de la Nación.
|
|
|
|
|
15. Hlahloba meeli ea naha,
ho lokisa tse ling tsa liprofinse, ho theha tse ncha, le ho etsa qeto ka
melao e ikhethileng mokhatlo, tsamaiso le mmuso oo naha e lokelang ho ba le
oona, e leng ntle le meeli e fuoeng ho liprofinseng.
|
15. Arreglar definitivamente
los límites del territorio de la Nación, fijar los de las provincias, crear
otras nuevas, y determinar por una legislación especial la organización,
administración y gobierno que deben tener los territorios nacionales, que
queden fuera de los límites que se asignen a las provincias.
|
|
|
|
|
16. Fana ka tšireletseho ho
meeli.
|
16. Proveer a la seguridad de
las fronteras.
|
|
|
|
|
17. Hlokomela moloko le setso
pele ho teng ha batho ba Argentina.
|
17. Reconocer la
preexistencia étnica y cultural de los pueblos indígenas argentinos.
|
|
|
|
|
Tiisetsa tlhompho bakeng sa
boitsebahatso ba bona le tokelo ea thuto ea lipuo tse peli le tsa moruo; ho
hlokomela boemo ba molao ba sechaba sa habo bona, le beng ba motse le botho
ba linaha tseo ba tloaetseng ho li nka; le ho laola ho tsamaisoa ha tse ling
tse loketseng le tse lekaneng bakeng sa nts'etsopele ea batho; ha ho le e
'ngoe ea tsona e tla ikarabella, e fetisetsoe kapa e tla ikarabella bakeng sa
li-encumbrances kapa tsa ho oa . Etsa bonnete ba hore ho ba le karolo ho
batsamaisi ho bua ka mehloli ea bona ea tlhaho le lithahasello tse ling tse
ba amang. Lipurofense li ka sebelisa matla ana ka nako e le 'ngoe.
|
Garantizar el respeto a su
identidad y el derecho a una educación bilingüe e intercultural; reconocer la
personería Jurídica de sus comunidades, y la posesión y propiedad
comunitarias de las tierras que tradicionalmente ocupan; y regular la entrega
de otras aptas y suficientes para el desarrollo humano; ninguna de ellas será
enajenable, transmisible ni susceptible de gravámenes o embargos. Asegurar su
participación en la gestión referida a sus recursos naturales y a los demás
intereses que los afecten. Las provincias pueden ejercer concurrentemente
estas atribuciones.
|
|
|
|
|
18. Fana ka se molemong oa
katleho ea naha, tsoelo-pele le boiketlo ba liprofinse tsohle, le tsoelo-pele
ea leseling, ho laela merero ea thuto ea kakaretso le ea univesithi, le ho
khothalletsa indasteri, ho falla, ho aha litsela tsa literene le mechine ea
sekepe , ho bokolloa ha linaha tsa naha, kenyelletso le ho thehoa ha
indasteri e mecha, ho kenngoa ha motse-moholo le ho hlahlojoa ha linōka tsa
naha, ka melao e sireletsang bakeng sa merero ena le ka tumello ea nakoana ea
litokelo le meputso ea ts'ebetso.
|
18. Proveer lo conducente a
la prosperidad del país, al adelanto y bienestar de todas las provincias, y
al progreso de la ilustración, dictando planes de instrucción general y
universitaria, y promoviendo la industria, la inmigración, la construcción de
ferrocarriles y canales navegables, la colonización de tierras de propiedad
nacional, la introducción y establecimiento de nuevas industrias, la
importación de capitales extranjeros y la exploración de los ríos interiores,
por leyes protectoras de estos fines y por concesiones temporales de
privilegios y recompensas de estímulo.
|
|
|
|
|
19. Fana ka se ntlafatsang
ntlafatso ea batho, tsoelo-pele ea moruo le toka ea sechaba, tlhahiso ea
moruo oa naha, moloko oa mosebetsi, koetliso ea basebetsi, ho sireletsa
boleng ba chelete, lipatlisiso le nts'etsopele ea saense le theknoloji,
ts'ebeliso ea eona le tšebeliso ea eona.
|
19. Proveer lo conducente al
desarrollo humano, al progreso económico con justicia social, a la
productividad de la economía nacional, a la generación de empleo, a la
formación profesional de los trabajadores, a la defensa del valor de la
moneda, a la investigación y al desarrollo científico y tecnológico, su
difusión y aprovechamiento.
|
|
|
|
|
Ho fana ka ts'ebeliso ea
khōlo e lumellanang ea Sechaba le ho rarolla tšimo ea eona; ho kgothaletsa
maano a fapaneng a atisang ho lekanyetsa ho se lekanyetsano ha boemo bo sa
lekanyetsoang ba liprofinse le libaka. Bakeng sa lits'ebetso tsena, Senate e
tla ba ntlo ea tsoalo.
|
Proveer al crecimiento
armónico de la Nación y al poblamiento de su territorio; promover políticas
diferenciadas que tiendan a equilibrar el desigual desarrollo relativo de
provincias y regiones. Para estas iniciativas, el Senado será Cámara de
origen.
|
|
|
|
|
Ho lumellana le melao ea
tlhophiso le ea motheo oa thuto e kopanyang litekanyetso tsa naha mabapi le
tse khethehileng tsa liprofinse le tsa libaka; ho etsa bonnete ba
boikarabello bo sa fuoeng boikarabelo ba 'Muso, ho kenya letsoho ho lelapa le
sechaba, ts'ehetso ea litekanyetso tsa demokrasi le ho lekanngoa ha menyetla
le menyetla ntle le khethollo; le hore ba netefatsa melao-motheo ea libaka
tsa mahala le ho lekana ha thuto ea mmuso le boikemelo le ho ikemela
liunivesithing tsa naha.
|
Sancionar leyes de
organización y de base de la educación que consoliden la unidad nacional
respetando las particularidades provinciales y locales; que aseguren la
responsabilidad indelegable del Estado, la participación de la familia y la
sociedad, la promoción de los valores democráticos y la igualdad de
oportunidades y posibilidades sin discriminación alguna; y que garanticen los
principios de gratuidad y equidad de la educación pública estatal y la
autonomía y autarquía de las universidades nacionales.
|
|
|
|
|
Laola melao e sireletsang
boitsebahatso le litloaelo tsa setso, pōpo ea mahala le ho potoloha ha
mesebetsi ea mongoli; lefa la bonono le libaka tsa moetlo le li-audiovisual.
|
Dictar leyes que protejan la
identidad y pluralidad cultural, la libre creación y circulación de las obras
del autor; el patrimonio artístico y los espacios culturales y audiovisuales.
|
|
|
|
|
20. Ho theha makhotla a
tlaase ho Lekhotla le Phahameng la Toka; ho bopa le ho felisa mesebetsi, ho
beha matla a bona, ho fana ka penshene, ho hlompha taelo ea molao, le ho fana
ka lintho tse tloaelehileng.
|
20. Establecer tribunales
inferiores a la Corte Suprema de Justicia; crear y suprimir empleos, fijar
sus atribuciones, dar pensiones, decretar honores, y conceder amnistías
generales.
|
|
|
|
|
21. Amohela kapa a hane
mabaka a ho tlohela ha Mopresidente kapa Motlatsi oa Motlatsi oa Rephabliki;
mme a phatlalatse nyeoe ea ho ea likhethong tse ncha.
|
21. Admitir o desechar los
motivos de dimisión del presidente o vicepresidente de la República; y
declarar el caso de proceder a nueva elección.
|
|
|
|
|
22. Ho amohela kapa ho hana
lilekane tse phethiloeng ka lichaba tse ling le mekhatlo ea machaba le
li-concordats le Holy See. Litumellano le concordats li na le bolaoli bo
phahameng ho feta melao .
|
22. Aprobar o desechar
tratados concluidos con las demás naciones y con las organizaciones
internacionales y los concordatos con la Santa Sede. Los tratados y
concordatos tienen jerarquía superior a las leyes.
|
|
|
|
|
Phatlalatso ea Amerika ea
Litokelo le Mesebetsi ea Motho; Phatlalatso e Akaretsang ea Litokelo tsa
Botho; Tumellano ea Amerika ea Litokelo tsa Botho; Selekane sa Machaba ka
Litokelo tsa Moruo, Sechaba le Tloaelo; Selekane sa Machaba ka Litokelo tsa
Sechaba le Lipolotiki le Selekane sa Tsona; Tumellano ea Thibelo le Taeo ea
Bokebekoa ba Genocide; Tumellano ea machaba ea ho felisoa ha mefuta eohle ea
khethollo ea morabe; Tumellano ea ho felisoa ha Mefuta eohle ea Khethollo
khahlanong le Basali; Tumellano e khahlanong le ho hlokofatsoa le tse ling
tsa Tlhokomelo e sehlōhō, e se nang botho kapa e nyonyehang kapa kotlo;
Tumellano ea Litokelo tsa Ngoana; ho latela maemo a bona, ba na le bolaoli ba
molao, ha ba nyatse ntho leha e le efe ea karolo ea pele ea Molaotheo ona mme
ba tlameha ho utloisisoa e le ho tlatsana le litokelo le litumellano tse
amoheloang ke eona. Ba ka nyatsoa feela, ha ho loketse, ke Matla a Tsamaiso a
Sechaba, ka tumello ea likarolo tse peli ho tse tharo tsa litho tsa Sehlopha
se seng le se seng.
|
La Declaración Americana de
los Derechos y Deberes del Hombre; la Declaración Universal de Derechos
Humanos; la Convención Americana sobre Derechos Humanos; el Pacto
Internacional de Derechos Económicos, Sociales y Culturales; el Pacto
Internacional de Derechos Civiles y Políticos y su Protocolo Facultativo; la
Convención sobre la Prevención y la Sanción del Delito de Genocidio; la
Convención Internacional sobre la Eliminación de todas las Formas de
Discriminación Racial; la Convención sobre la Eliminación de todas las Formas
de Discriminación contra la Mujer; la Convención contra la Tortura y otros
Tratos o Penas Crueles, Inhumanos o Degradantes; la Convención sobre los
Derechos del Niño; en las condiciones de su vigencia, tienen jerarquía
constitucional, no derogan artículo alguno de la primera parte de esta
Constitución y deben entenderse complementarios de los derechos y garantías
por ella reconocidos. Sólo podrán ser denunciados, en su caso, por el Poder
Ejecutivo Nacional, previa aprobación de las dos terceras partes de la
totalidad de los miembros de cada Cámara.
|
|
|
|
|
Mekhatlo e meng le likopano
tse amanang le litokelo tsa botho, ka mor'a ho amoheloa ke Congress, li tla
hloka hore likhetho tse peli ho tse tharo tsa litho tsa Mokhatlo o mong le o
mong li be le monyetla oa ho thabela bolaoli ba molao.
|
Los demás tratados y
convenciones sobre derechos humanos, luego de ser aprobados por el Congreso,
requerirán del voto de las dos terceras partes de la totalidad de los
miembros de cada Cámara para gozar de la jerarquía constitucional.
|
|
|
|
|
23. Ho etsa li-Legislate le
ho ts'ehetsa mehato e metle ea liketso e tiisang ho lekanngoa ha monyetla le
phekolo, le thabo e feletseng le ho sebelisa litokelo tse amoheloang ke
Molaotheo ona le litumellano tsa machaba tsa litokelo tsa botho, haholo-holo
mabapi le bana, basali, ba tsofetseng le batho ba nang le bokooa.
|
23. Legislar y promover
medidas de acción positiva que garanticen la igualdad real de oportunidades y
de trato, y el pleno goce y ejercicio de los derechos reconocidos por esta
Constitución y por los tratados internacionales vigentes sobre derechos
humanos, en particular respecto de los niños, las mujeres, los ancianos y las
personas con discapacidad.
|
|
|
|
|
E laela hore ho be le puso e
khethehileng le e fapaneng ea ts'ireletso ea sechaba ho sireletsa ngoana ea
mahlomoleng, ho tloha ha a ima ho isa qetellong ea nako ea thuto ea mathomo,
le ea 'mè nakong ea bokhachane le nako ea ho anyesa.
|
Dictar un régimen de
seguridad social especial e integral en protección del niño en situación de
desamparo, desde el embarazo hasta la finalización del período de enseñanza
elemental, y de la madre durante el embarazo y el tiempo de lactancia.
|
|
|
|
|
24. Amohela litumellano tse
kopanetsoeng tse fanang ka matla le bolaoli ho mekhatlo ea supranational
tlas'a maemo a ho phelisana le ho lekana, le hore tlhompho ea demokrasi le
litokelo tsa botho. Melao e boletsoeng liphethong tsa bona ke bolaoli bo
phahameng bo phahametseng melao.
|
24. Aprobar tratados de
integración que deleguen competencias y jurisdicción a organizaciones
supraestatales en condiciones de reciprocidad e igualdad, y que respeten el
orden democrático y los derechos humanos. Las normas dictadas en su
consecuencia tienen jerarquía superior a las leyes.
|
|
|
|
|
Kamohelo ea litumellano tsena
le Linaha tsa Latin America e tla hloka bongata bo feletseng ba litho tsa
Sehlopha se seng le se seng. Tabeng ea lilekane tse nang le linaha tse ling,
Congress of the Nation, ka bongata bo fetisisang ba litho tse teng tsa Ntlo e
'ngoe le e' ngoe, e tla phatlalatsa monyetla oa tumello ea selekane mme e ka
amoheloa feela ka likhetho tsa bongata bo feletseng ka ho feletseng tsa litho
tsa Ntlo e 'ngoe le e' ngoe, ka mor'a matsatsi a lekholo le mashome a mabeli
a ketso ea ho phatlalatsa.
|
La aprobación de estos
tratados con Estados de Latinoamérica requerirá la mayoría absoluta de la
totalidad de los miembros de cada Cámara. En el caso de tratados con otros
Estados, el Congreso de la Nación, con la mayoría absoluta de los miembros
presentes de cada Cámara, declarará la conveniencia de la aprobación del
tratado y sólo podrá ser aprobado con el voto de la mayoría absoluta de la
totalidad de los miembros de cada Cámara, después de ciento veinte días del
acto declarativo.
|
|
|
|
|
Khalemelo ea litumellano tse
boletsoeng serapeng sena, e tla hloka tumello ea pele ea bongata bo feletseng
ba litho tsa Sehlopha se seng le se seng.
|
La denuncia de los tratados
referidos a este inciso, exigirá la previa aprobación de la mayoría absoluta
de la totalidad da los miembros de cada Cámara.
|
|
|
|
|
25. Lumella Lekala le Leholo
ho phatlalatsa ntoa kapa ho etsa khotso.
|
25. Autorizar al Poder
Ejecutivo para declarar la guerra o hacer la paz.
|
|
|
|
|
26. Ho matlafatsa Lekala la
Lekala ho laola boiphetetso, le ho theha melao ea batšoaruoa.
|
26. Facultar al Poder
Ejecutivo para ordenar represalias, y establecer reglamentos para las presas.
|
|
|
|
|
27. Lokisetsa mabotho a
hlometseng ka nako ea khotso le ntoa, 'me u laele melao ea mokhatlo le mebuso
ea bona.
|
27. Fijar las fuerzas armadas
en tiempo de paz y guerra, y dictar las normas para su organización y
gobierno.
|
|
|
|
|
28. lumella ho kenngoa ha
masole a tsoang linaheng tse ling sebakeng sa Sechaba, le ho tloha ha mabotho
a naha ka ntle ho oona.
|
28. Permitir la introducción
de tropas extranjeras en el territorio de la Nación, y la salida de las
fuerzas nacionales fuera de él.
|
|
|
|
|
29. Bolela boemo ba ho
thibelloa ke lintlha tse le 'ngoe kapa tse' maloa tsa Sechaba haeba ho e-na
le tšitiso ea ka hare, le ho lumella kapa ho emisa boemo ba ho thibelloa,
nakong ea nako ea ho thibela, ka matla a ho laela.
|
29. Declarar en estado de
sitio uno o varios puntos de la Nación en caso de conmoción interior, y
aprobar o suspender el estado de sitio declarado, durante su receso, por el
Poder Ejecutivo.
|
|
|
|
|
30. Sebelisa molao o
ikhethang sebakeng sa motse-moholo oa sechaba le ho fana ka melao e hlokehang
bakeng sa ho phethahala ha merero e tobileng ea mekhatlo ea sechaba naheng ea
Rephabliki. Ba boholong ba liprofinse le ba mmuso ba tla boloka matla a
mapolesa le ts'ebetsong holim'a litsamaiso tsena, hafeela ba sa kenelle ho
phethahatsa merero eo.
|
30. Ejercer una legislación
exclusiva en el territorio de la capital de la Nación y dictar la legislación
necesaria para el cumplimiento de los fines específicos de los
establecimientos de utilidad nacional en el territorio de la República. Las
autoridades provinciales y municipales conservarán los poderes de policía e
imposición sobre estos establecimientos, en tanto no interfieran en el
cumplimiento de aquellos fines.
|
|
|
|
|
31. Fana ka thuso ea federal
ho profinseng kapa motseng oa Buenos Aires.
|
31. Disponer la intervención
federal a una provincia o a la ciudad de Buenos Aires.
|
|
|
|
|
Ho amohela kapa ho fokotsa
boipelaetso boo bo bo filoeng, nakong ea nako ea ho qeta nako, ka Matla a
Tsamaiso .
|
Aprobar o revocar la
intervención decretada, durante su receso, por el Poder Ejecutivo.
|
|
|
|
|
32. Ho etsa melao le litaelo
tsohle tse loketseng ho sebelisa matla a mangata, le tse ling tse fanoeng ke
Molaotheo ona ho 'Muso oa Sechaba sa Argentina.
|
32. Hacer todas las leyes y
reglamentos que sean convenientes para poner en ejercicio los poderes
antecedentes, y todos los otros concedidos por la presente Constitución al
Gobierno de la Nación Argentina.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 76 - Moemeli oa
molao oa Power Power o thibetsoe, ntle le litabeng tse ling tsa tsamaiso kapa
ts'ebetsong ea sechaba, ka nako e behiloeng bakeng sa mosebetsi oa bona le ka
hare ho metheo ea liboka tseo Congress e thehiloeng ho tsona.
|
Artículo 76.- Se prohíbe la
delegación legislativa en el Poder Ejecutivo, salvo en materias determinadas
de administración o de emergencia pública, con plazo fijado para su ejercicio
y dentro de las bases de la delegación que el Congreso establezca.
|
|
|
|
|
Ho felloa ke nako ho felloa
ke pheletso ea nako e fanoeng serapeng se fetileng ha ho bolele ho tsosolosa
likamano tsa molao tse hlahang tlas'a melao e laoloang ke moemeli oa molao.
|
La caducidad resultante del
transcurso del plazo previsto en el párrafo anterior no importará revisión de
las relaciones jurídicas nacidas al amparo de las normas dictadas en
consecuencia de la delegación legislativa.
|
|
|
|
|
KHAOLO EA BOHLANO
|
CAPÍTULO QUINTO
|
|
|
|
|
Ho thehoa le ho lumelloa ha
melao
|
De la formación y sanción de
las leyes
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 77.- Melao e ka
qalisoa ho leha e le efe ea Likamore tsa Congress, ka merero e rometsoeng ke
litho tsa eona kapa ea Matla a Phahameng, ntle le ho khethoa ha Molao-motheo
ona.
|
Artículo 77.- Las leyes
pueden tener principio en cualquiera de las Cámaras del Congreso, por
proyectos presentados por sus miembros o por el Poder Ejecutivo, salvo las
excepciones que establece esta Constitución.
|
|
|
|
|
Lichelete tse fetolang puso
ea likhetho le mekga ea lipolotiki e tlameha ho amoheloa ke bongata bo
fapaneng ba litho tsa Likamore.
|
Los proyectos de ley que
modifiquen el régimen electoral y de partidos políticos deberán ser aprobados
por mayoría absoluta del total de los miembros de las Cámaras.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 78.- Se
amoheletsoe ka tefo ea Ntlo ea tšimoloho, e fetela ho buisana le Ntlo e 'ngoe.
E amoheleha ka bobeli, e fetela Matleng a Puso ea Sechaba bakeng sa tlhahlobo
ea eona; 'me haeba e fumana tumello ea eona, e e phatlalatsa e le molao.
|
Artículo 78.- Aprobado un
proyecto de ley por la Cámara de su origen, pasa para su discusión a la otra
Cámara. Aprobado por ambas, pasa al Poder Ejecutivo de la Nación para su examen;
y si también obtiene su aprobación, lo promulga como ley.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 79 - Moaho ka
mong, ka mor'a hore a amohele likoloto ka kakaretso, a ka fana ka tumello ho
likomiti tsa eona tumellanong le morero ona, ka palo ea bongata bo feletseng
ba litho tsa oona. Lekhotla le ka tlohela baemeli ka palo e lekanang ea
likhetho ntle le ts'ebetso 'me e tsoele pele ka mokhoa o tloaelehileng.
Kamohelo ka komiti e tla hloka hore palo ea bongata bo feletseng ba litho tsa
eona e be le khetho. Hang ha morero o amohelehile ka komiti, mokhoa o
tloaelehileng o tla lateloa.
|
Artículo 79.- Cada Cámara,
luego de aprobar un proyecto de ley en general, puede delegar en sus
comisiones la aprobación en particular del proyecto, con el voto de la
mayoría absoluta del total de sus miembros. La Cámara podrá, con igual número
de votos, dejar sin efecto la delegación y retomar el trámite ordinario. La
aprobación en comisión requerirá el voto de la mayoría absoluta del total de
sus miembros. Una vez aprobado el proyecto en comisión, se seguirá el trámite
ordinario.
|
|
|
|
|
Khaolo ea 80 - Mosebetsi leha
e le ofe o sa khutlisetsoang matsatsing a leshome a sebetsang o amoheloa ke
Matla a Sekhotla. Liprojelo tse lahliloeng ka nakoana li ka 'na tsa se ke tsa
amoheloa karolong e setseng. Leha ho le joalo, mekhatlo e sa elelloang e ka
phatlalatsoa feela haeba e e-na le boipuso bo tloaelehileng 'me tumello ea
bona e sa fetole moea kapa bonngoe ba morero o lumelloang ke Congress. Tabeng
ena, mokhoa o boletsoeng esale pele bakeng sa melao ea tlhokahalo le
ts'ebetso e potlakileng e tla sebetsa.
|
Artículo 80.- Se reputa aprobado
por el Poder Ejecutivo todo proyecto no devuelto en el término de diez días
útiles. Los proyectos desechados parcialmente no podrán ser aprobados en la
parte restante. Sin embargo, las partes no observadas solamente podrán ser
promulgadas si tienen autonomía normativa y su aprobación parcial no altera
el espíritu ni la unidad del proyecto sancionado por el Congreso. En este
caso será de aplicación el procedimiento previsto para los decretos de
necesidad y urgencia.
|
|
|
|
|
Article 81 - Ha ho na
sekoloto se haneloang ka ho feletseng ke e 'ngoe ea Likamore tse ka' nang tsa
phetoa libokeng tsa selemo seo. Ha ho leha e le efe ea Likamoreng e ka
lahlelang ka ho feletseng morero o tsoileng ho oona mme o fetisitsoe kapa o
fetotsoe ke Moifo oa Tlhahlobo. Haeba morero ona o ka eketsoa kapa o lokisoa
ke Lekhotla la Khatiso, phello ea khetho e tlameha ho bontšoa e le ho
netefatsa hore na litlatsetso kapa litokiso tse joalo li entsoe ka bongata bo
fapaneng ba ba teng kapa tse peli ho tse tharo tsa ba teng. Mohloli oa
matšeliso ka bongata bo fapaneng ba ba teng ba lumellana le morero ka
litlatsetso kapa litokisetso tse hlahisoang kapa tse tsitlalletsang mantsoe a
qalong, ntle le haeba ho etsoa litlatsetso kapa litokisetso ka mohlahlobi ba
likarolo tse peli ho tse tharo ho ba teng. Ketsahalong ena ea ho qetela, morero
o tla fetela ho Matla a Phahameng ka ho eketsa kapa ho lokisoa ha Moifo oa
Tlhahlobo, ntle le hore Mohloli oa tlhaho o tsitlalletse mantsoe a oona a
qalong ka likhetho tsa tse peli ho tse tharo tsa ba teng. Mohloli oa tlhaho o
ka 'na oa se ke oa hlahisa litlatsetso kapa litokiso tse ncha ho tse entsoeng
ke Lekhotla la Khatiso.
|
Artículo 81.- Ningún proyecto
de ley desechado totalmente por una de las Cámaras podrá repetirse en las sesiones
de aquel año. Ninguna de las Cámaras puede desechar totalmente un proyecto
que hubiera tenido origen en ella y luego hubiese sido adicionado o enmendado
por la Cámara revisora. Si el proyecto fuere objeto de adiciones o
correcciones por la Cámara revisora, deberá indicarse el resultado de la
votación a fin de establecer si tales adiciones o correcciones fueron
realizadas por mayoría absoluta de los presentes o por las dos terceras
partes de los presentes. La Cámara de origen podrá por mayoría absoluta de
los presentes aprobar el proyecto con las adiciones o correcciones
introducidas o insistir en la redacción originaria, a menos que las adiciones
o correcciones las haya realizado la revisora por dos terceras partes de los
presentes. En este último caso, el proyecto pasará al Poder Ejecutivo con las
adiciones o correcciones de la Cámara revisora, salvo que la Cámara de origen
insista en su redacción originaria con el voto de las dos terceras partes de
los presentes. La Cámara de origen no podrá introducir nuevas adiciones o
correcciones a las realizadas por la Cámara revisora.
|
|
|
|
|
Khaolo ea 82 - Thato ea Ntlo
ka 'ngoe e tlameha ho itlhalosa ka ho toba; Tlhaloso ea maqheka kapa e
iqapetsoeng e kenyelletsoa maemong 'ohle.
|
Artículo 82.- La voluntad de
cada Cámara debe manifestarse expresamente; se excluye, en todos los casos,
la sanción tácita o ficta.
|
|
|
|
|
Molao oa 83. - O lahleheloa
ke morero kapa Motlakase ka kakaretso kapa ka karolo ea oona, o khutlisa ka
maikutlo a oona ho Moahloli oa oona: o buisana ka oona hape, mme haeba o
netefatsa ka karolo ea bobeli ho tse tharo ea likhetho, o feta hape ho
Lekhotla la Tlhahlobo. Haeba Likampiri ka bobeli li le thibela ka bongata bo
tšoanang, molao ona ke molao mme o fetela ho Power Power bakeng sa ho etsoa
ha oona. Likhetho tsa Matlo ao ka bobeli li tla ba boemong bo khethehileng,
ka bobona kapa che; 'me mabitso a mabeli le metheo ea ba khethiloeng, le
likhohlano tsa Power Power, li tla hatisoa hang-hang ke mochine oa khatiso.
Haeba Likamphani li fapana le litlhaloso, morero ona o ke ke oa pheta-pheta
lenaneong la selemo seo.
|
Artículo 83.- Desechado en el
todo o en parte un proyecto por el Poder Ejecutivo, vuelve con sus objeciones
a la Cámara de su origen: ésta lo discute de nuevo, y si lo confirma por
mayoría de dos tercios de votos, pasa otra vez a la Cámara de revisión. Si
ambas Cámaras lo sancionan por igual mayoría, el proyecto es ley y pasa al
Poder Ejecutivo para su promulgación. Las votaciones de ambas Cámaras serán
en este caso nominales, por si o por no; y tanto los nombres y fundamentos de
los sufragantes, como las objeciones del Poder Ejecutivo, se publicarán
inmediatamente por la prensa. Si las Cámaras difieren sobre las objeciones,
el proyecto no podrá repetirse en las sesiones de aquel año.
|
|
|
|
|
Article 84 - Ka taelo ea
melao, mokhoa ona o tla sebelisoa: Senate le Moifo oa Makomuoa oa Sechaba sa
Argentina, ba bokane Congress, ... ba etsa kapa ba lumelloa ka matla a molao.
|
Artículo 84.- En la sanción
de las leyes se usará de esta fórmula: El Senado y Cámara de Diputados de la
Nación Argentina, reunidos en Congreso, ... decretan o sancionan con fuerza
de ley.
|
|
|
|
|
Khaolo ea 6
|
CAPITULO SEXTO
|
|
|
|
|
Ka Tsamaiso e akaretsang ea
Sechaba
|
De la Auditoría General de la
Nación
|
|
|
|
|
Molao oa 85 - Ts'ebetso ea ka
ntle ea sechaba sa sechaba molemong oa maruo, moruo, lichelete le ts'ebetso
ea ts'ebetso, e tla ba kabelo ea Matla a Molao.
|
Artículo 85.- El control
externo del sector público nacional en sus aspectos patrimoniales,
económicos, financieros y operativos, será una atribución propia del Poder
Legislativo.
|
|
|
|
|
Tlhahlobo le maikutlo a Matla
a Legislative mabapi le ts'ebetso le boemo bo akaretsang ba tsamaiso ea
sechaba li tla tšehetsoa ka maikutlo a General Audit of the Nation.
|
El examen y la opinión del
Poder Legislativo sobre el desempeño y situación general de la administración
pública estarán sustentados en los dictámenes de la Auditoría General de la
Nación.
|
|
|
|
|
Mokhatlo ona oa litsekisano
tsa litsebi tsa Congress, o nang le boipuso bo sebetsang, o tla kopantsoe ka
mokhoa o thehiloeng ke molao o laolang pōpo le ts'ebetso ea oona, e lokelang
ho amoheloa ka bongata bo fetisisang ba litho tsa Lekhotla ka leng.
Mopresidente oa mokhatlo o tla khethoa ho etsoa tlhahiso ea mokha oa
lipolotiki oa khanyetso le palo e kholo ka ho fetisisa ea baemeli ba
Congress.
|
Este organismo de asistencia
técnica del Congreso, con autonomía funcional, se integrará del modo que
establezca la ley que reglamenta su creación y funcionamiento, que deberá ser
aprobada por mayoría absoluta de los miembros de cada Cámara. El presidente
del organismo será designado a propuesta del partido político de oposición
con mayor número de legisladores en el Congreso.
|
|
|
|
|
O tla be a ikarabella ka
taolo ea molao, tsamaiso le ho hlahloba mosebetsi oohle oa tsamaiso ea
sechaba e bohareng le bocha, ho sa tsotellehe mofuta oa mokhatlo, le
mesebetsi e meng eo molao o mo fang eona. E tla kena-kenana le ts'ebetso ea
ho amohela kapa ho hana litlaleho tsa lichelete tsa lichelete tsa sechaba.
|
Tendrá a su cargo el control
de legalidad, gestión y auditoría de toda la actividad de la administración
pública centralizada y descentralizada, cualquiera fuera su modalidad de
organización, y las demás funciones que la ley le otorgue. Intervendrá
necesariamente en el trámite de aprobación o rechazo de las cuentas de
percepción e inversión de los fondos públicos.
|
|
|
|
|
Khaolo ea bosupa
|
CAPÍTULO SEPTIMO
|
|
|
|
|
Ho tsoa ho Ombudsman
|
Del Defensor del Pueblo
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 86.- Mobu oa
likhutsana ke mokhatlo o ikemetseng o thehiloeng ka har'a Kopano ea Sechaba,
e tla sebetsa ka boipuso bo phethahetseng, ntle le ho fumana litaelo ho tswa
ho bolaoli leha e le bofe. Morero oa oona ke ho sireletsa le ho sireletsa
litokelo tsa botho le litokelo tse ling, litšireletso le lithahasello tse
sirelelitsoeng Molaong ona oa motheo le melao, pele liketso, liketso kapa
boitsebiso ba Tsamaiso; le taolo ea ho sebetsa ha mesebetsi ea sechaba.
|
Artículo 86.- El Defensor del
Pueblo es un órgano independiente instituido en el ámbito del Congreso de la
Nación, que actuará con plena autonomía funcional, sin recibir instrucciones
de ninguna autoridad. Su misión es la defensa y protección de los derechos
humanos y demás derechos, garantías e intereses tutelados en esta
Constitución y las leyes, ante hechos, actos u omisiones de la
Administración; y el control del ejercicio de las funciones administrativas
públicas.
|
|
|
|
|
Ombudsman o na le tumello ea
molao. E khethiloe ebile e tlosoa ke Congress ka likhetho tsa likarolo tse
peli ho tse tharo tsa litho tse teng kahare ho Likamore. E thabela menoana le
litokelo tsa baetsi ba molao. E tla lula e le lilemo tse hlano, e khone ho
boela e khethoa ka nako e le 'ngoe.
|
El Defensor del Pueblo tiene
legitimación procesal. Es designado y removido por el Congreso con el voto de
las dos terceras partes de los miembros presentes de cada una de las Cámaras.
Goza de las inmunidades y privilegios de los legisladores. Durará en su cargo
cinco años, pudiendo ser nuevamente designado por una sola vez.
|
|
|
|
|
Mokhatlo le ts'ebetso ea
setsi sena li tla laoloa ke molao o khethehileng.
|
La organización y el
funcionamiento de esta institución serán regulados por una ley especial.
|
|
|
|
|
KAROLO EA BOBELI
|
SECCIÓN SEGUNDA
|
|
|
|
|
EA MATLA A KHETHO
|
DEL PODER EJECUTIVO
|
|
|
|
|
KHAOLO EA PELE
|
CAPÍTULO PRIMERO
|
|
|
|
|
Ka semelo sa eona le nako ea
eona
|
De su naturaleza y duración
|
|
|
|
|
Article 87 .- Matla a Puso a
Sechaba a tla bapaloa ke moahi ea nang le sehlooho sa "Mopresidente oa
Sechaba sa Argentina".
|
Artículo 87.- El Poder
Ejecutivo de la Nación será desempeñado por un ciudadano con el título de
"Presidente de la Nación Argentina".
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 88.- Ha ho kula,
ho ba sieo ha Motse-moholo, lefu, ho tlohela mosebetsi kapa ho lelekoa ha
Mookameli, Matla a Phethahatso a tla sebelisoa ke Motlatsi oa Motlatsi oa
Sechaba. Ha ho lelekoa, lefu, ho tlohela mosebetsi kapa ho hlōleha ha
Mopresidente le Motlatsi oa Motlatsi oa Sechaba, Congress e tla khetholla
hore na molaoli oa sechaba o tla tšoara Mookameli, ho fihlela sesosa sa
bokooa se felile kapa mopresidente o mocha a khethoa.
|
Artículo 88.- En caso de
enfermedad, ausencia de la Capital, muerte, renuncia o destitución del
Presidente, el Poder Ejecutivo será ejercido por el vicepresidente de la
Nación. En caso de destitución, muerte, dimisión o inhabilidad del Presidente
y vicepresidente de la Nación, el Congreso determinará qué funcionario
público ha de desempeñar la Presidencia, hasta que haya cesado la causa de la
inhabilidad o un nuevo presidente sea electo.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 89 - Ho khethoa
Mopresidente kapa Motlatsi oa Mopresidente oa Sechaba, ho hlokahala hore a
tsoaletsoe tšimong ea Argentina, kapa e be mora oa moahi oa naha, a tsoetsoe
naheng e 'ngoe; 'me litšoaneleho tse ling li hloka ho khethoa senator.
|
Artículo 89.- Para ser
elegido Presidente o vicepresidente de la Nación, se requiere haber nacido en
el territorio argentino, o ser hijo de ciudadano nativo, habiendo nacido en
país extranjero; y las demás calidades exigidas para ser elegido senador.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 90 - Mopresidente
le Motlatsi oa Motlatsi ba tla ba le ofisi ea nako ea lilemo tse 'nè' me ba
ka khethoa hape kapa ba khutlisetsoa nako e le 'ngoe e latellanang. Haeba ba
khethiloe hape kapa ba atlehile ka katleho, ba ke ke ba khethoa bakeng sa e
'ngoe ea maemo a mabeli, empa ka nako ea nako e le' ngoe.
|
Artículo 90.- El Presidente y
vicepresidente duran en sus funciones el término de cuatro años y podrán ser
reelegidos o sucederse recíprocamente por un solo período consecutivo. Si han
sido reelectos o se han sucedido recíprocamente no pueden ser elegidos para
ninguno de ambos cargos, sino con el intervalo de un período.
|
|
|
|
|
Article 91 - Mopresidente oa
Sechaba o khaotsa matla ka letsatsi le le leng ha nako ea hae ea lilemo tse
'nè e fela; ntle le ketsahalo leha e le efe e e sitisang, e ka ba sesosa sa
hore e phethoe hamorao.
|
Artículo 91.- El Presidente
de la Nación cesa en el poder el mismo día en que expira su período de cuatro
años; sin que evento alguno que lo haya interrumpido, pueda ser motivo de que
se le complete más tarde.
|
|
|
|
|
Article 92 .- Mopresidente le
Motlatsi oa Mopresidente ba thabela moputso o lefuoang ke Letlotlo la
Sechaba, le ke keng la fetoloa nakong ea khetho ea bona. Nakong eona eo ba ka
'na ba se ke ba sebelisa mosebetsi o mong, leha e le hore ba amohele
boipelaetso bo bong ba Sechaba, leha e le seprofinseng leha e le sefe.
|
Artículo 92.- El Presidente y
vicepresidente disfrutan de un sueldo pagado por el Tesoro de la Nación, que
no podrá ser alterado en el período de sus nombramientos. Durante el mismo
período no podrán ejercer otro empleo, ni recibir ningún otro emolumento de
la Nación, ni de provincia alguna.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 93 - Ha a e-ba
ofising, mopresidente le motlatsi oa mopresidente ba tla hlapanya, matsohong
a mopresidente oa Senate le ka pel'a seboka sa Kopano, ho latela litumelo tsa
bona tsa bolumeli, ho "bapala ka botšepehi le ho rata naha ofisi ea
Mopresidente (kapa motlatsi oa mopresidente) oa Sechaba le ho boloka le ho
boloka Molao oa Motheo oa Sechaba sa Argentina "ka botšepehi".
|
Artículo 93.- Al tomar
posesión de su cargo el presidente y vicepresidente prestarán juramento, en
manos del presidente del Senado y ante el Congreso reunido en Asamblea,
respetando sus creencias religiosas, de "desempeñar con lealtad y
patriotismo el cargo de Presidente (o vicepresidente) de la Nación y observar
y hacer observar fielmente la Constitución de la Nación Argentina".
|
|
|
|
|
SECOND KHAOLO
|
CAPÍTULO SEGUNDO
|
|
|
|
|
Ka mokhoa le nako ea likhetho
tsa Mookameli le Motlatsi oa Motlatsi oa Sechaba
|
De la forma y tiempo de la
elección del Presidente y vicepresidente de la Nación
|
|
|
|
|
Article 94.- Mopresidente le
Motlatsi oa Motlatsi oa Sechaba ba tla khethoa ka ho toba ke Batho, ka
makhetlo a mabeli, joalokaha ho thehiloe Molaong ona oa Motheo. Ho finyella
sena naha ea naha e tla theha setereke se le seng.
|
Artículo 94.- El Presidente y
el vicepresidente de la Nación serán elegidos directamente por el Pueblo, en
doble vuelta, según lo establece esta Constitución. A este fin el territorio
nacional conformará un distrito único.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 95.- Thuto e tla
etsoa likhoeli tse peli pele ho qetello ea nako ea Mopresidente mosebetsing.
|
Artículo 95.- La lección se
efectuará dentro de los dos meses anteriores a la conclusión del mandato del
Presidente en ejercicio.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 96.- Lekhetlo la
bobeli la likhetho, haeba le sebetsa, le tla tšoaroa pakeng tsa liforomo tse
peli tse khethiloeng likhetho, pele ho matsatsi a mashome a mararo a pele.
|
Artículo 96.- La segunda
vuelta electoral, si correspondiere, se realizará entre las dos fórmulas de
candidatos más votadas, dentro de los treinta días de celebrada la anterior.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 97.- Ha moralo o
khetholloang ka lekhetlo la pele, o fumane karolo e fetang mashome a mane a
metso e mehlano ea livoti tse tiisitsoeng hantle, litho tsa eona li tla
phatlalatsoa e le Mopresidente le Motlatsi oa Motlatsi oa Sechaba.
|
Artículo 97.- Cuando la
fórmula que resultare más votada en la primera vuelta, hubiere obtenido más
del cuarenta y cinco por ciento de los votos afirmativos válidamente
emitidos, sus integrantes serán proclamados como Presidente y vicepresidente
de la Nación.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 98.- Ha mokhoa o
khethiloeng ka bongata ka lekhetlo la pele, o tla fumana bonyane lekholo la
mashome a mane la livoti tsa 'nete tse tiisitsoeng hantle,' me, ho phaella
moo, ho tla ba le phapang ea lintlha tse fetang leshome tsa palo ho latela
kakaretso ea likhetho tsa bopaki e fanoeng ka mokhoa o latelang ka likhetho,
litho tsa oona li tla phatlalatsoa e le Mopresidente le Motlatsi oa Motlatsi
oa Sechaba.
|
Artículo 98.- Cuando la
fórmula que resultare más votada en la primera vuelta hubiere obtenido el
cuarenta por ciento por lo menos de los votos afirmativos válidamente
emitidos y, además, existiere una diferencia mayor de diez puntos
porcentuales respecto del total de los votos afirmativos válidamente emitidos
sobre la fórmula que le sigue en número de votos, sus integrantes serán
proclamados como Presidente y vicepresidente de la Nación.
|
|
|
|
|
KHAOLO EA BORARO
|
CAPÍTULO TERCERO
|
|
|
|
|
Matla a Matla a Tsamaiso
|
Atribuciones del Poder
Ejecutivo
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 99.- Mopresidente
oa Sechaba o na le mesebetsi e latelang:
|
Artículo 99.- El Presidente
de la Nación tiene las siguientes atribuciones:
|
|
|
|
|
1. Ke hlooho e phahameng ea
Sechaba, hlooho ea mmuso le hlooho ea lipolotiki ea tsamaiso ea naha.
|
1. Es el jefe supremo de la
Nación, jefe del gobierno y responsable político de la administración general
del país.
|
|
|
|
|
2. Ho fana ka litaelo le
litaelo tse hlokahalang bakeng sa ho phethahatsoa ha melao ea Sechaba, ho
itlhokomela hore li se ke tsa fetola moea oa tsona ka ntle ho melao.
|
2. Expide las instrucciones y
reglamentos que sean necesarios para la ejecución de las leyes de la Nación,
cuidando de no alterar su espíritu con excepciones reglamentarias.
|
|
|
|
|
3. Ho kopanela ho thehoa ha
melao ho ea ka Molaotheo, ho e phatlalatsa le ho o phatlalatsa.
|
3. Participa de la formación
de las leyes con arreglo a la Constitución, las promulga y hace publicar.
|
|
|
|
|
Lekhotla le phahameng ha le
khone ho etsa joalo ka tlas'a kotlo ea letho le sa phethahaleng, ho fana ka
litlhoko tsa molao oa molao.
|
El Poder Ejecutivo no podrá
en ningún caso bajo pena de nulidad absoluta e insanable, emitir
disposiciones de carácter legislativo.
|
|
|
|
|
Ke feela ha maemo a
ikhethileng a etsa hore ho se ke ha khoneha ho latela mekhoa e tloaelehileng
e laoloang ke Molaotheo ona bakeng sa ho etsoa ha melao, 'me e se melao e
laolang tlōlo ea molao, lekhetho, likhetho kapa liphathi tsa lipolotiki, e ka
fana ka litaelo bakeng sa mabaka a hlokahalang le ho potlakela, tse tla etsoa
ka tumellano ka kakaretso ea basebeletsi ba lokelang ho ba lumella, hammoho
le hlooho ea cabinet ea basebeletsi.
|
Solamente cuando
circunstancias excepcionales hicieran imposible seguir los trámites
ordinarios previstos por esta Constitución para la sanción de las leyes, y no
se trate de normas que regulen materia penal, tributaria, electoral o de
régimen de los partidos políticos, podrá dictar decretos por razones de
necesidad y urgencia, los que serán decididos en acuerdo general de ministros
que deberán refrendarlos, conjuntamente con el jefe de gabinete de ministros.
|
|
|
|
|
Hlooho ea lekala la
basebeletsi ka boeena le ka hare ho matsatsi a leshome le tla fana ka tekanyo
ea ho hlahloba Komisi ea Bicameral ea Permanente, eo palo ea eona e lokelang
ho hlompha palo ea litemoso tsa lipolotiki tsa Lekhotla ka leng. Komeshene
ena e tla phahamisa litokomane tsa eona pele ho matsatsi a leshome ho ea ho
palo ea kamore e 'ngoe le e' ngoe bakeng sa phekolo ea eona, eo hang-hang e
tla hlahlojoa ke Chambers. Molao o khethehileng o lumelloang ka bongata bo
fetisisang ba litho tsa Sehlopha se seng le se seng se tla laola mokhoa le
kakaretso ea kopano ea Kopano.
|
El jefe de gabinete de
ministros personalmente y dentro de los diez días someterá la medida a
consideración de la Comisión Bicameral Permanente, cuya composición deberá
respetar la proporción de las representaciones políticas de cada Cámara. Esta
comisión elevará su despacho en un plazo de diez días al plenario de cada
Cámara para su expreso tratamiento, el que de inmediato considerarán las
Cámaras. Una ley especial sancionada con la mayoría absoluta de la totalidad
de los miembros de cada Cámara regulará el trámite y los alcances de la
intervención del Congreso.
|
|
|
|
|
4. O khetha bo-mastrata ba
Lekhotla le ka Holimo-limo ka tumellano ea Senate ka karolo ea bobeli ho tse
tharo ea litho tsa eona tse teng, lenaneong la phatlalatsa, tse bitsitsoeng
bakeng sa morero oo.
|
4. Nombra los magistrados de
la Corte Suprema con acuerdo del Senado por dos tercios de sus miembros
presentes, en sesión pública, convocada al efecto.
|
|
|
|
|
Bolela ba bang ba bahloli ba
makhotla a mebuso e tlaase ka lebaka la tlhahiso e lumellanang le litho tse
tharo tsa Lekhotla la Magistrate, ka tumello ea Senate, ka setlhopha se seng
sa phatlalatsa, e tla nahanisisa ka ho nepahala ha ba khethiloeng.
|
Nombra los demás jueces de
los tribunales federales inferiores en base a una propuesta vinculante en
terna del Consejo de la Magistratura, con acuerdo del Senado, en sesión
pública, en la que se tendrá en cuenta la idoneidad de los candidatos.
|
|
|
|
|
Kopano e ncha, e tlang pele
ho tumellano e lekanang, e tla ba ho hlokahala ho boloka bo-mastrata ba
boholong mosebetsing, hang ha ba fihla lilemong tsa mashome a supileng a
metso e mehlano. Likhetho tsohle tsa bo-mastrata tseo lilemo tsa bona li
bontšitsoeng kapa tse kholo li tla ba lilemo tse hlano, 'me li ka phetoa ka
nako e sa lekanyetsoang, ka mokhoa o tsoanang.
|
Un nuevo nombramiento,
precedido de igual acuerdo, será necesario para mantener en el cargo a
cualquiera de esos magistrados, una vez que cumplan la edad de setenta y
cinco años. Todos los nombramientos de magistrados cuya edad sea la indicada
o mayor se harán por cinco años, y podrán ser repetidos indefinidamente, por
el mismo trámite.
|
|
|
|
|
5. A ka 'na a tšoarela kapa a
fetisetsa lipolelo bakeng sa litlōlo tse thehiloeng tlas'a taolo ea federal,
holim'a tlaleho ea lekhotla le leng le le leng, ntle le ha liqoso tsa Moifo
oa Mokhauoa li ntse li qosoa.
|
5. Puede indultar o conmutar
las penas por delitos sujetos a la jurisdicción federal, previo informe del
tribunal correspondiente, excepto en los casos de acusación por la Cámara de
Diputados.
|
|
|
|
|
6. Fana ka lichelete tsa
penshene, likoloto, li-license le pensions ho ea ka melao ea sechaba.
|
6. Concede jubilaciones,
retiros, licencias y pensiones conforme a las leyes de la Nación.
|
|
|
|
|
7. E khetha le ho tlosa
manģosa, basebeletsi ba plenipotentiary le baemeli ba khoebo ka tumello ea
Senate; ke lona feela le khethang le ho tlosa hlooho ea cabinet ea
basebeletsi le basebeletsi ba bang ba ofisi, liofisiri tsa bongoli ba eona,
baemeli ba basebetsi le basebeletsi bao mosebetsi oa bona o sa etsoang ka
tsela e fapaneng ke Molaotheo ona.
|
7. Nombra y remueve a los
embajadores, ministros plenipotenciarios y encargados de negocios con acuerdo
del Senado; por sí solo nombra y remueve al jefe de gabinete de ministros y a
los demás ministros del despacho, los oficiales de su secretaría, los agentes
consulares y los empleados cuyo nombramiento no está reglado de otra forma
por esta Constitución.
|
|
|
|
|
8. Selemo se seng le se seng,
ho qala liboka tsa Congress, bakeng sa matlo a mabeli a seboka, ho tla
tšoaroa, ho fane ka tlaleho ea naha ea sechaba, ea liphetoho tse tšepisitsoeng
ke Molaotheo, le ho buella ho hlahloba mehato eo e bonang e hlokahale ebile e
le bonolo.
|
8. Hace anualmente la
apertura de las sesiones del Congreso, reunidas al efecto ambas Cámaras,
dando cuenta en esta ocasión del estado de la Nación, de las reformas
prometidas por la Constitución, y recomendando a su consideración las medidas
que juzgue necesarias y convenientes.
|
|
|
|
|
9. Eketsa lenaneo le
tloaelehileng la Congress, kapa la le ngolla mananeong a sa tloaelehang, ha
thahasello e tebileng ea taelo kapa tsoelo-pele e hloka hore e be teng.
|
9. Prorroga las sesiones
ordinarias del Congreso, o lo convoca a sesiones extraordinarias, cuando un
grave interés de orden o de progreso lo requiera.
|
|
|
|
|
10. Tlhokomeliso ea ho
sebelisa matla a hlooho ea Bakhali ba Liphatlalatso mabapi le ho bokelloa ha
chelete ea Sechaba le matsete a eona, ho latela molao kapa tekanyetso ea lichelete
tsa naha.
|
10. Supervisa el ejercicio de
la facultad del jefe de gabinete de ministros respecto de la recaudación de
las rentas da la Nación y de su inversión, con arreglo a la ley o presupuesto
de gastos nacionales.
|
|
|
|
|
11. Ho etsa qeto le ho fana
ka lipontšo tsa lilekane, li-concordats le lipuisano tse ling tse hlokehang
bakeng sa ho boloka likamano tse ntle le mekhatlo ea machaba le lichaba tsa
linaheng tse ling, e amohela basebeletsi ba bona mme e lumeletsa baemeli ba
bona.
|
11. Concluye y firma
tratados, concordatos y otras negociaciones requeridas para el mantenimiento
de buenas relaciones con las organizaciones internacionales y las naciones
extranjeras, recibe sus ministros y admite sus cónsules.
|
|
|
|
|
12. Ke molaoli-hlooho oa
Masole 'ohle a Sechaba.
|
12. Es comandante en jefe de
todas las Fuerzas Armadas de la Nación.
|
|
|
|
|
13. Fana ka mosebetsi oa
sesole oa Sechaba: ka tumello ea Senate, ka ho fuoa mesebetsi kapa likarolo
tsa baokameli ba makhotla; 'me a le mong ntoeng.
|
13. Provee los empleos
militares de la Nación: con acuerdo del Senado, en la concesión de los empleos
o grados de oficiales superiores de las Fuerzas Armadas; y por sí solo en el
campo de batalla.
|
|
|
|
|
14. E na le mabotho a
hlometseng, 'me e matha ka mokhatlo oa eona le ho aroloa ho latela litlhoko
tsa sechaba.
|
14. Dispone de las Fuerzas
Armadas, y corre con su organización y distribución según las necesidades de
la Nación.
|
|
|
|
|
15. Ho phatlalatsa ntoa le
taolo ea phetetso ka tumello le tumello ea Congress.
|
15. Declara la guerra y
ordena represalias con autorización y aprobación del Congreso.
|
|
|
|
|
16. E phatlalatsa boemo ba ho
thibella e le 'ngoe kapa lintlha tse' maloa tsa Sechaba, haeba ho hlaseloa ka
ntle le nako e lekanyelitsoeng, ka tumellano ea Senate. Haeba ho e-na le
moferefere o ka hare, o na le matla ana feela ha Congress e se e felile,
hobane ke kabelo e lumellanang le 'mele ona. Mopresidente o se sebelisa ka
mefokolo e boletsoeng ho Article 23.
|
16. Declara en estado de
sitio uno o varios puntos de la Nación, en caso de ataque exterior y por un
término limitado, con acuerdo del Senado. En caso de conmoción interior sólo
tiene esta facultad cuando el Congreso está en receso, porque es atribución
que corresponde a este cuerpo. El Presidente la ejerce con las limitaciones
prescriptas en el Artículo 23.
|
|
|
|
|
17. A ka kopa mookameli oa
basebeletsi le basebeletsi ba makala le litšebeletso tsa tsamaiso, 'me ka
eena basebetsi ba bang, litlaleho tseo a bonang li le bonolo,' me ba
tlamehile ho li fa.
|
17. Puede pedir al jefe de
gabinete de ministros y a los jefes de todos los ramos y departamentos de la
administración, y por su conducto a los demás empleados, los informes que
crea convenientes, y ellos están obligados a darlos.
|
|
|
|
|
18. Tloha sebaka sa Sechaba,
ka tumello ea Congress. Nakong ea nako ena, u ka etsa feela ntle le tumello
bakeng sa mabaka a utloahalang a tšebeletso ea sechaba.
|
18. Puede ausentarse del
territorio de la Nación, con permiso del Congreso. En el receso de éste, sólo
podrá hacerlo sin licencia por razones justificadas de servicio público.
|
|
|
|
|
19. U ka tlatsa likhetho tsa
mosebetsi, tse hlokang tumellano ea Senate, 'me seo se etsahala nakong ea
nako ea hau ea boiketlo, ka ho etsa likhetho tsa komeshene tse tla fela
qetellong ea Senyesemane.
|
19. Puede llenar las vacantes
de los empleos, que requieran el acuerdo del Senado, y que ocurran durante su
receso, por medio de nombramientos en comisión que expirarán al fin de la
próxima Legislatura.
|
|
|
|
|
20. Ho laela ho kenngoa ha
federal ho ea profinseng kapa motseng oa Buenos Aires ha ho e-ba le khefu ea
Congress, 'me o lokela ho e bitsa ka nako e le' ngoe bakeng sa phekolo ea
eona.
|
20. Decreta la intervención
federal a una provincia o a la ciudad de Buenos Aires en caso de receso del
Congreso, y debe convocarlo simultáneamente para su tratamiento.
|
|
|
|
|
KHAOLO EA BONE
|
CAPÍTULO CUARTO
|
|
|
|
|
Ho mookameli oa cabinet le
basebeletsi ba bang ba Ts'ebetso ea Tsamaiso
|
Del jefe de gabinete y demás
ministros del Poder Ejecutivo
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 100.- Hlooho ea
cabinet ea basebeletsi le baemeli ba litabeng tsa mongoli bao palo ea bona le
bokhoni ba bona ba tla thehoa ke molao o ikhethang, ba tla ikarabella bakeng
sa ho tlosoa ha khoebo ea Sechaba, 'me ba tla lumellana le ho ngolisa liketso
tsa mopresidente ka mokhoa oa signature ea hau, ntle le taelo ea bona e
haelloang ke katleho.
|
Artículo 100.- El jefe de
gabinete de ministros y los demás ministros secretarios cuyo número y
competencia será establecida por una ley especial, tendrán a su cargo el
despacho de los negocios de la Nación, y refrendarán y legalizarán los actos
del presidente por medio de su firma, sin cuyo requisito carecen de eficacia.
|
|
|
|
|
Hlooho ea lekala la
basebeletsi, le boikarabelo ba lipolotiki ka pel'a National Congress, le
ikarabella bakeng sa:
|
Al jefe de gabinete de
ministros, con responsabilidad política ante el Congreso de la Nación, le
corresponde:
|
|
|
|
|
1. Sebelisa tsamaiso e
tloaelehileng ea naha.
|
1. Ejercer la administración
general del país.
|
|
|
|
|
2. Ho fana ka liketso le
litaelo tse hlokahalang ho sebelisa matla a boletsoeng sehloohong sena le
baemeli ba Mopresidente oa Sechaba, ka tumello ea mongoli oa setereke oa
lekala leo ho lona molao kapa molao-motheo o buang ka oona.
|
2. Expedir los actos y
reglamentos que sean necesarios para ejercer las facultades que le atribuye
este artículo y aquellas que le delegue el presidente de la Nación, con el
refrendo del ministro secretario del ramo al cual el acto o reglamento se
refiera.
|
|
|
|
|
3. Etsa likhetho tsa
basebeletsi ba tsamaiso, ntle le tse lumellanang le mopresidente.
|
3. Efectuar los nombramientos
de los empleados de la administración, excepto los que correspondan al
presidente.
|
|
|
|
|
4. Koetlisa mesebetsi le
matla a mo filoeng ke Mookameli oa Sechaba 'me tumellanong ea tumellano, a
etsa qeto ka litaba tse bontšoang ke Matla a Phahameng, kapa ka qeto ea hae,
kahobane, ka lebaka la bohlokoa ba hae, o nka ho hlokahala, tšimong ea
tlhōlisano ea hau.
|
4. Ejercer las funciones y
atribuciones que le delegue el presidente de la Nación y, en acuerdo de
gabinete resolver sobre las materias que le indique el Poder Ejecutivo, o por
su propia decisión, en aquellas que por su importancia estime necesario, en
el ámbito de su competencia.
|
|
|
|
|
5. Ho lokisa, ho lokisetsa le
ho tšoara liboka tsa cabinet ea basebeletsi, ho ba okametse ho se be
mopresidente.
|
5. Coordinar, preparar y
convocar las reuniones de gabinete de ministros, presidiéndolas en caso de
ausencia del presidente.
|
|
|
|
|
6. Romela Congress holima likoloto
tsa tšebeletso le tekanyetso ea naha, kamora ho phekoloa tumellanong ea
cabinet le ho amoheloa ke Matla a Tsamaiso.
|
6. Enviar al Congreso los
proyectos de ley de ministerios y de presupuesto nacional, previo tratamiento
en acuerdo de gabinete y aprobación del Poder Ejecutivo.
|
|
|
|
|
7. Ho bokella chelete ea
Sechaba le ho phethahatsa molao oa tekanyetso ea naha.
|
7. Hacer recaudar las rentas
de la Nación y ejecutar la ley de presupuesto nacional.
|
|
|
|
|
8. Ho amohela melao ea molao
ea melao, litaelo tse fanoang bakeng sa ho atolosoa ha liboka tse
tloaelehileng tsa Kopano kapa ho bokelloa ha mananeo a sa tloaelehang le
melaetsa ea mopresidente ea khothalletsang morero oa molao.
|
8. Refrendar los decretos
reglamentarios de las leyes, los decretos que dispongan la prórroga de las
sesiones ordinarias del Congreso o la convocatoria de sesiones
extraordinarias y los mensajes del presidente que promuevan la iniciativa
legislativa.
|
|
|
|
|
9. E-ea libokeng tsa Congress
mme u kopanele lipuisanong tsa bona, empa u se ke ua khetha.
|
9. Concurrir a las sesiones
del Congreso y participar en sus debates, pero no votar.
|
|
|
|
|
10. Hang ha lenaneo le
tloaelehileng la Congress le qala, le hlahisa hammoho le basebeletsi ba bang
tlaleho e qaqileng ka boemo ba sechaba mabapi le likhoebo tsa mafapha a
fapaneng.
|
10. Una vez que se inicien
las sesiones ordinarias del Congreso, presentar junto a los restantes
ministros una memoria detallada del estado de la Nación en lo relativo a los
negocios de los respectivos departamentos.
|
|
|
|
|
11. Hlahisa litlaleho le
litlhaloso tsa mantsoe kapa tse ngotsoeng tseo e 'ngoe ea Lik'hamphani e li
kōpang ho tsoa lekaleng le ka sehloohong.
|
11. Producir los informes y
explicaciones verbales o escritos que cualquiera de las Cámaras solicite al
Poder Ejecutivo.
|
|
|
|
|
12. Ho tšehetsa melao e
sebelisang matla a fanoeng ke Congress, e tla be e laoloa ke Komiti ea
Permanent Bicameral.
|
12. Refrendar los decretos
que ejercen facultades delegadas por el Congreso, los que estarán sujetos al
control de la Comisión Bicameral Permanente.
|
|
|
|
|
13. Ho kopana le basebeletsi
ba bang ho tiisa melao ea bohloeki le boikutlo bo potlakileng le melao e
fanang ka melao. O tla ipeha tlase le matsatsing a leshome ka mor'a ho
lumelloa ha hae melao ena ea ho hlahloba Komisi ea Bicameral Permanent.
|
13. Refrendar conjuntamente
con los demás ministros los decretos de necesidad y urgencia y los decretos
que promulgan parcialmente leyes. Someterá personalmente y dentro de los diez
días de su sanción estos decretos a consideración de la Comisión Bicameral Permanente.
|
|
|
|
|
Hlooho ea ntlo ea basebeletsi
ha e khone ho etsa tšebeletso e 'ngoe ka nako e le' ngoe.
|
El jefe de gabinete de
ministros no podrá desempeñar simultáneamente otro ministerio.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 101.- Hlooho ea
Bakhali ba Makhotla e tlameha ho ba teng Kopano ka bonyane hanngoe ka khoeli,
ka mokhoa o mong ho ea ho E mong le e mong oa likamore tsa eona, ho tlaleha
ka tsoelo-pele ea 'muso, ntle le ho hlokomoloha litokisetso tsa Sehlooho sa
71. Ho ka botsoa ho liphello tsa ho phekoloa ha maikutlo a ho qobelloa, ka
likhetho tsa bongata bo feletseng ba litho tsa Likampiri leha e le life, le
ho tlosoa ka khetho ea bongata bo feletseng ba litho tsa Likamore ka 'ngoe.
|
Artículo 101.- El jefe de
gabinete de ministros debe concurrir al Congreso al menos una vez por mes, alternativamente
a cada una de sus Cámaras, para informar de la marcha del gobierno, sin
perjuicio de lo dispuesto en el Artículo 71. Puede ser interpelado a los
efectos del tratamiento de una moción de censura, por el voto de la mayoría
absoluta de la totalidad de los miembros de cualquiera de las Cámaras, y ser
removido por el voto de la mayoría absoluta de los miembros de cada una de
las Cámaras.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 102. Moruti e
mong le e mong o ikarabella bakeng sa liketso tseo a li lumellanang; le
bonngoeng le ba lumellanang le basebetsi-'moho le bona.
|
Artículo 102.- Cada ministro
es responsable de los actos que legaliza; y solidariamente de los que acuerda
con sus colegas.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 103.- Basebeletsi
ba ke ke ba iketsetsa liqeto ka bobona, ntle le ho ameha ka puso ea moruo le
ea tsamaiso ea mafapha a bona.
|
Artículo 103.- Los ministros
no pueden por sí solos, en ningún caso, tomar resoluciones, a excepción de lo
concerniente al régimen económico y administrativo de sus respectivos
departamentos.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 104. Ka mor'a
hore Kopano e qale lipuisano tsa eona, basebeletsi ba ofisi ba tlameha ho
fana ka tlaleho e qaqileng ka boemo ba sechaba mabapi le likhoebo tsa makala
a bona.
|
Artículo 104.- Luego que el
Congreso abra sus sesiones, deberán los ministros del despacho presentarle
una memoria detallada del estado de la Nación en lo relativo a los negocios
de sus respectivos departamentos.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 105 .- Ba ke ke
ba ba senator kapa batsamaisi, ntle le ho tlohela mesebetsi ea bona e le
basebeletsi.
|
Artículo 105.- No pueden ser
senadores ni diputados, sin hacer dimisión de sus empleos de ministros.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 106. Baemeli ba
ka ba teng libokeng tsa Congress mme ba kenella lipuisanong tsa bona, empa ba
se ke ba khetha.
|
Artículo 106.- Pueden los
ministros concurrir a las sesiones del Congreso y tomar parte en sus debates,
pero no votar.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 107.- Ba tla
thabela litšebeletso tsa bona moputso o thehiloeng ke molao, o ke keng oa
eketseha kapa oa fokotseha ho emela kapa ho khetholla ba sebetsang.
|
Artículo 107.- Gozarán por
sus servicios de un sueldo establecido por la ley, que no podrá ser aumentado
ni disminuido en favor o perjuicio de los que se hallen en ejercicio.
|
|
|
|
|
KAROLO EA BORARO
|
SECCIÓN TERCERA
|
|
|
|
|
EA MATLA A BOHLOKOA
|
DEL PODER JUDICIAL
|
|
|
|
|
KHAOLO EA PELE
|
CAPÍTULO PRIMERO
|
|
|
|
|
Ka semelo sa eona le nako ea
eona
|
De su naturaleza y duración
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 108.- Matla a
Boahloli a Sechaba a tla sebelisoa ke Lekhotla le Phahameng la Toka, le
makhotla a mang a tlaase ao Congress e thehiloeng sebakeng sa Sechaba.
|
Artículo 108.- El Poder
Judicial de la Nación será ejercido por una Corte Suprema de Justicia, y por
los demás tribunales inferiores que el Congreso estableciere en el territorio
de la Nación.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 109. - Ha ho
joalo Mookameli oa Sechaba a ka sebetsang mesebetsing ea boahloli, a
phahamisa tsebo ea linyeoe tse emetseng kapa ho tsosolosa ba felisitsoeng.
|
Artículo 109.- En ningún caso
el presidente de la Nación puede ejercer funciones judiciales, arrogarse el
conocimiento de causas pendientes o restablecer las fenecidas.
|
|
|
|
|
Molao oa 110. Baahloli ba
Lekhotla le ka Holimo-limo le ba makhotla a tlaase a Sechaba ba tla boloka
mesebetsi ea bona nako eohle ea boitšoaro ba bona bo botle, 'me ba amohele
litšebeletso tsa bona matšeliso a khethiloeng ke molao,' me a ke ke a
fokotseha ka tsela leha e le efe, ha lula mesebetsing ea bona.
|
Artículo 110.- Los jueces de
la Corte Suprema y de los tribunales inferiores de la Nación conservarán sus
empleos mientras dure su buena conducta, y recibirán por sus servicios una
compensación que determinará la ley, y que no podrá ser disminuida en manera
alguna, mientras permaneciesen en sus funciones.
|
|
|
|
|
Article 111. - Ha ho na motho
ea ka ba setho sa Lekhotla le ka Holimo-limo la Toka, ntle le ho ba mmamoli
oa Sechaba ka lilemo tse robeli tsa boikoetliso, 'me a na le litšoaneleho tse
hlokahalang hore e be senete.
|
Artículo 111.- Ninguno podrá
ser miembro de la Corte Suprema de Justicia, sin ser abogado de la Nación con
ocho años de ejercicio, y tener las calidades requeridas para ser senador.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 112.- Ha ho ne ho
hlongoa Lekhotla le ka Holimo-limo ka lekhetlo la pele, batho ba khethiloeng
ba tla nka kano matsohong a Mookameli oa Sechaba, ho phetha mesebetsi ea
bona, ho tsamaisa toka hantle le ka molao, le ho latela seo Molaotheo o se
laelang. Nakong e tlang, ba tla e alima mopresidente oa Lekhotla le le leng.
|
Artículo 112.- En la primera
instalación de la Corte Suprema, los individuos nombrados prestarán juramento
en manos del Presidente de la Nación, de desempeñar sus obligaciones,
administrando justicia bien y legalmente, y en conformidad a lo que prescribe
la Constitución. En lo sucesivo lo prestarán ante el presidente de la misma
Corte.
|
|
|
|
|
Article 113 - Lekhotla le ka
Holimo-limo le tla laela melao ea ka hare le ho beha basebetsi ba lona.
|
Artículo 113.- La Corte
Suprema dictará su reglamento interior y nombrará a sus empleados.
|
|
|
|
|
Temana ea 114.- Lekhotla la
Magistri, le laoloang ke molao o ikhethang o lumelloang ke bongata bo
feletseng ba litho tsa Lekhotla ka leng, le tla laola khetho ea baahloli le
tsamaiso ea Matla a Boahloli.
|
Artículo 114.- El Consejo de
la Magistratura, regulado por una ley especial sancionada por la mayoría
absoluta de la totalidad de los miembros de cada Cámara, tendrá a su cargo la
selección de los magistrados y la administración del Poder Judicial.
|
|
|
|
|
Lekhotla lena le tla
kopanngoa ka nako le nako e le hore ho lekanyelitsoe palo ea lihlopha tsa
lipolotiki tse hlahisoang ke likhetho tse tloaelehileng, baahloli ba mehlala
eohle le bo-rakhoebo ba ngolisoang ka molao. E tla boela e kopane le batho ba
bang tšimong ea thuto le saense, ka palo le foromo e bontšitsoeng ke molao.
|
El Consejo será integrado
periódicamente de modo que se procure el equilibrio entre la representación
de los órganos políticos resultantes de la elección popular, de los jueces de
todas las instancias y de los abogados de la matrícula federal. Será
integrado, asimismo, por otras personas del ámbito académico y científico, en
el número y la forma que indique la ley.
|
|
|
|
|
Mesebetsi ea bona e tla ba:
|
Serán sus atribuciones:
|
|
|
|
|
1. Ho khetha ka litlhōlisano
tsa sechaba ho hlahisa li-postulants ho batsamaisi ba tlaase.
|
1. Seleccionar mediante
concursos públicos los postulantes a las magistraturas inferiores.
|
|
|
|
|
2. Ho fana ka litlhahiso
tabeng ea ho tlama lethathamo la ho khethoa ha makhotla a maholo a lekhotla.
|
2. Emitir propuestas en ternas
vinculantes, para el nombramiento de los magistrados de los tribunales
inferiores.
|
|
|
|
|
3. Ho laola lisebelisoa le ho
phethahatsa tekanyetso eo molao o fanang ka eona tsamaisong ea toka.
|
3. Administrar los recursos y
ejecutar el presupuesto que la ley asigne a la administración de justicia.
|
|
|
|
|
4. Ho sebelisa matla a taeo
holim'a bo-mastrata.
|
4. Ejercer facultades
disciplinarias sobre magistrados.
|
|
|
|
|
5. Etsa qeto ea ho buloa ha
mekhoa ea ho tlosa bo-mastrata, haeba ho hlokahala hore u hlophise ho emisoa,
'me u thehe qoso e tšoanang.
|
5. Decidir la apertura del
procedimiento de remoción de magistrados, en su caso ordenar la suspensión, y
formular la acusación correspondiente.
|
|
|
|
|
6. Ho laela melao e amanang
le mokhatlo oa boahloli le tsohle tse hlokahalang ho netefatsa boikemelo ba
baahloli le litšebeletso tse sebetsang tsa toka.
|
6. Dictar los reglamentos
relacionados con la organización judicial y todos aquellos que sean
necesarios para asegurar la independencia de los jueces y la eficaz
prestación de los servicios de justicia.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 115.- Baahloli ba
makhotla a tlase a Sechaba ba tla tlosoa ka mabaka a boletsoeng ho Sehlooho
sa 53, ka lekhotla la ts'ebetso e entsoeng ka baemeli ba molao, bo-mastrata
le bo-rakhoebo ba federal registration.
|
Artículo 115.- Los jueces de
los tribunales inferiores de la Nación serán removidos por las causales
expresadas en el Artículo 53, por un jurado de enjuiciamiento integrado por
legisladores, magistrados y abogados de la matrícula federal.
|
|
|
|
|
Qeto ea hae, e ke keng ea
qojoa, e ke ke ea e-ba le phello ntle ho ho qosa ea qosoang. Empa nyeoe e tla
be e le tlas'a qoso, nyeoe le kotlo ho ea ka melao ea makhotla a
tloaelehileng.
|
Su fallo, que será
irrecurrible, no tendrá más efecto que destituir al acusado. Pero la parte
condenada quedará no obstante sujeta a acusación, juicio y castigo conforme a
las leyes ante los tribunales ordinarios.
|
|
|
|
|
E tla lumellana le ho tlatsa
linyeoe 'me, ha ho khoneha, ho tlatsa hape moahloli a emisitsoe, haeba
matsatsi a lekholo le mashome a robeli a fetile ho tloha ho qeto ea ho bula
mehato ea ho tlosa, ntle le qeto e etsoang.
|
Corresponderá archivar las
actuaciones y, en su caso, reponer al juez suspendido, si transcurrieren
ciento ochenta días contados desde la decisión de abrir el procedimiento de
remoción, sin que haya sido dictado el fallo.
|
|
|
|
|
Molaong o khethehileng o
boletsoeng Sehloohong sa 114, ho kenyelelanoa le mokhoa oa lekhotla lena le
tla behoa.
|
En la ley especial a que se
refiere el Artículo 114, se determinará la integración y procedimiento de
este jurado.
|
|
|
|
|
SECOND KHAOLO
|
CAPÍTULO SEGUNDO
|
|
|
|
|
Menehelo ea Matla a Boahloli
|
Atribuciones del Poder
Judicial
|
|
|
|
|
Article 116 .- Lekhotla le ka
Holimo-limo le makhotla a tlaase a Sechaba, tsebo le qeto ea linyeoe tsohle
tse sebetsanang le lintlha tse laoloang ke Molaotheo, le melao ea Sechaba, le
boipheliso bo entsoeng ka inc. Article 12 ea 12: le ka litumellano le lichaba
tse ling: tsa lisosa tse mabapi le manģosa, basebeletsi ba sechaba le
baseleletsi ba tsoang linaheng tse ling: tsa lisosa tsa boemeli le bolaoli ba
leoatle: tsa litaba tseo sechaba e leng mokha oa tsona: tsoha lipakeng tsa
lipurofense tse peli kapa tse fetang; pakeng tsa purofense e 'ngoe le
baahelani ba e mong; har'a baahelani ba liprofinse tse fapaneng; le pakeng
tsa profinse kapa baahelani ba eona, khahlanong le 'Muso kapa moahi oa kantle
ho naha.
|
Artículo 116.- Corresponde a
la Corte Suprema y a los tribunales inferiores de la Nación, el conocimiento
y decisión de todas las causas que versen sobre puntos regidos por la
Constitución, y por las leyes de la Nación, con la reserva hecha en el inc.
12 del Artículo 75: y por los tratados con las naciones extranjeras: de las
causas concernientes a embajadores, ministros públicos y cónsules
extranjeros: de las causas de almirantazgo y jurisdicción marítima: de los
asuntos en que la Nación sea parte: de las causas que se susciten entre dos o
más provincias; entre una provincia y los vecinos de otra; entre los vecinos
de diferentes provincias; y entre una provincia o sus vecinos, contra un
Estado o ciudadano extranjero.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 117.- Maemong ana
Lekhotla le ka Holimo-limo le tla sebelisa matla a lona ka boipiletso ho ea
ka melao le likarolo tse ling tseo Congress e li laelang; empa litabeng
tsohle tse amanang le manģosa a tsoang linaheng tse ling, basebeletsi le
li-consuls, 'me purofense e le mokga, e tla e sebelisa ka ho khetheha feela.
|
Artículo 117.- En estos casos
la Corte Suprema ejercerá su jurisdicción por apelación según las reglas y
excepciones que prescriba el Congreso; pero en todos los asuntos
concernientes a embajadores, ministros y cónsules extranjeros, y en los que
alguna provincia fuese parte, la ejercerá originaria y exclusivamente.
|
|
|
|
|
Article 118 .- Liteko tsohle
tse tloaelehileng tsa tlōlo ea molao, tse sa fumanoeng ka tokelo ea liqoso
tse fuoeng Sehlopha sa Mokhauoa li tla felisoa ka li-juries, ka mor'a hore
setsi sena se thehoe Republic. Ketso ea liteko tsena e tla etsoa profinseng e
le 'ngoe moo tlōlo ea molao e neng e entsoe; empa ha sena se etsoa ka ntle ho
meeli ea Sechaba, khahlanong le molao oa lichaba, Congress e tla khetholla ka
molao o khethehileng sebaka seo nyeoe e lokelang ho lateloa ho sona.
|
Artículo 118.- Todos los
juicios criminales ordinarios, que no se deriven del derecho de acusación
concedido a la Cámara de Diputados se terminarán por jurados, luego que se
establezca en la República esta institución. La actuación de estos juicios se
hará en la misma provincia donde se hubiere cometido el delito; pero cuando
éste se cometa fuera de los límites de la Nación, contra el derecho de
gentes, el Congreso determinará por una ley especial el lugar en que haya de
seguirse el juicio.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 119.- Ho ba
khahlanong le Sechaba e tla ba feela ho nka libetsa khahlanong le eena, kapa
ho kopanela le lira tsa hae, ho ba thusa le ho ba thusa. Congress e tla theha
molao o khethehileng kotlo ea tlōlo ea molao ena; empa a ke ke a fetela ho
motho ea tlōlo ea molao, leha e le hore bothata ba batšoaruoa bo tla
fetisetsoa ho beng ka eena ka tekanyo leha e le efe.
|
Artículo 119.- La traición
contra la Nación consistirá únicamente en tomar las armas contra ella, o en
unirse a sus enemigos prestándoles ayuda y socorro. El Congreso fijará por
una ley especial la pena de este delito; pero ella no pasará de la persona
del delincuente, ni la infamia del reo se transmitirá a sus parientes de cualquier
grado.
|
|
|
|
|
KAROLO EA BORARO
|
SECCIÓN CUARTA
|
|
|
|
|
Tšebeletsong ea phatlalatsa
|
Del ministerio público
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 120.- Lefapha la
Puso ke mokhatlo o ikemetseng o nang le boipheliso bo sebetsang le ho
iketsetsa lichelete tse nang le boikarabelo ba ho khothaletsa ts'ebetso ea
toka ho sireletsa litokelo tsa sechaba ka kakaretso ho sebelisana le ba bang
ba boholong.
|
Artículo 120.- El Ministerio
Público es un órgano independiente con autonomía funcional y autarquía
financiera que tiene por función promover la actuación de la justicia en
defensa de la legalidad de los intereses generales de la sociedad en
coordinación con las demás autoridades de la República.
|
|
|
|
|
E kopantsoe ke moeletsi oa
kakaretso oa sechaba le mosireletsi ka kakaretso oa Sechaba le litho tse ling
tseo molao o thehiloeng ho tsona.
|
Está integrado por un
procurador general de la Nación y un defensor general de la Nación y los
demás miembros que la ley establezca.
|
|
|
|
|
Litho tsa eona li thabela ho
itšireletsa ka tsela e sebetsang le ho se khone ho fumana moputso.
|
Sus miembros gozan de
inmunidades funcionales e intangibilidad de remuneraciones.
|
|
|
|
|
SECOND TITLE
|
TITULO SEGUNDO
|
|
|
|
|
LITABA TSA PROVINCE
|
GOBIERNOS DE PROVINCIA
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 121.- Lipurofense
li boloka matla ohle a sa fanoeng ke Molaotheo ona ho 'Muso oa' muso, le oo
ao bolokileng ka lipaptsong tse khethehileng nakong eo a kenngoa ka eona.
|
Artículo 121.- Las provincias
conservan todo el poder no delegado por esta Constitución al Gobierno
federal, y el que expresamente se hayan reservado por pactos especiales al
tiempo de su incorporación.
|
|
|
|
|
Molao oa 122.- Ba fana ka
mekhatlo ea bona ea libaka mme ba laoloa ke bona. Ba khetha babusisi ba bona,
baemeli ba bona ba molao le ba bang ba boholong liprofinseng, ntle le ho
kenella ha 'muso oa' muso.
|
Artículo 122.- Se dan sus
propias instituciones locales y se rigen por ellas. Eligen sus gobernadores,
sus legisladores y demás funcionarios de provincia, sin intervención del
Gobierno federal.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 123 .- Puso e
'ngoe le e' ngoe e laela motheo oa eona, ho ea ka litlhoko tsa Karolo ea 5,
ho tiisa botsitso ba mmuso le ho laola boemo ba eona le litaba tsa eona, tsa
lipolotiki, tsa tsamaiso, tsa moruo le tsa lichelete.
|
Artículo 123.- Cada provincia
dicta su propia constitución, conforme a lo dispuesto por el Artículo 5°
asegurando la autonomía municipal y reglando su alcance y contenido en el
orden institucional, político, administrativo, económico y financiero.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 124.- Lipurofense
li ka etsa libaka tsa ntlafatso ea lichelete le tsa sechaba le ho theha
mekhatlo e nang le matla a ho phethahatsa merero ea eona mme e ka boela ea
kena tumellanong ea machaba hafeela e sa lumellane le leano la naha ea naha
'me ha e ame matla a fanoeng ho 'muso oa' Muso kapa mokitlane oa sechaba oa
sechaba; ka tsebo ea National Congress. Motse oa Buenos Aires o tla ba le
puso e thehiloeng bakeng sa morero ona.
|
Artículo 124.- Las provincias
podrán crear regiones para el desarrollo económico y social y establecer
órganos con facultades para el cumplimiento de sus fines y podrán también
celebrar convenios internacionales en tanto no sean incompatibles con la
política exterior de la Nación y no afecten las facultades delegadas al
Gobierno federal o el crédito público de la Nación; con conocimiento del
Congreso Nacional. La ciudad de Buenos Aires tendrá el régimen que se
establezca a tal efecto.
|
|
|
|
|
Liprofinse li na le mohloli
oa thepa ea tlhaho e teng tšimong ea bona.
|
Corresponde a las provincias
el dominio originario de los recursos naturales existentes en su territorio.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 125. Lipurofense
li ka 'na tsa etsa likarolo tse seng kae bakeng sa ho tsamaisa toka,
lithahasello tsa moruo le mesebetsi e tloaelehileng, tse nang le tsebo ea
Lekhotla la Machaba; le ho ts'ehetsa khoebo ea eona, bajaki, ho hahoa
literene le likepe tse tsamaeang ka sekepe, ho kenngoa ha linaha tsa naha, ho
kenyelletsoa le ho thehoa ha indasteri e mecha, ho kenngoa ha motse-moholo le
ho hlahloba linōka tsa eona, ka melao e sireletsang bakeng sa merero ena , le
mehloli ea eona.
|
Artículo 125.- Las provincias
pueden celebrar tratados parciales para fines de administración de justicia,
de intereses económicos y trabajos de utilidad común, con conocimiento del
Congreso Federal; y promover su industria, la inmigración, la construcción de
ferrocarriles y canales navegables, la colonización de tierras de propiedad
provincial, la introducción y establecimiento de nuevas industrias, la
importación de capitales extranjeros y la exploración de sus ríos, por leyes
protectoras de estos fines, y con sus recursos propios.
|
|
|
|
|
Lipurofense le motse oa
Buenos Aires li ka boloka mekhatlo ea ts'ireletso ea sechaba ho basebeletsi
ba sechaba le litsebi; le ho ntlafatsa tsoelo-pele ea moruo, tsoelo-pele ea
batho, tlhahiso ea mesebetsi, thuto, saense, tsebo le setso.
|
Las provincias y la ciudad de
Buenos Aires pueden conservar organismos de seguridad social para los
empleados públicos y los profesionales; y promover el progreso económico, el
desarrollo humano, la generación de empleo, la educación, la ciencia, el
conocimiento y la cultura.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 126.- Lipurofense
ha li sebelise matla a fuoeng Sechaba. Ba ke ke ba etsa likarolo tse seng kae
tsa maemo a lipolotiki; kapa ho hlahisa melao ea khoebo, kapa ho tsamaea ka
hare kapa ka ntle; kapa ho theha meetlo ea liprofinse; leha e le chelete ea
chelete; kapa ho theha libanka tse nang le matla a ho hlahisa lichelete tsa
lichelete, ntle le tumello ea Lekhotla la Ts'ebetso; kapa a laela Khotla ea
Civil, Commercial, Penal le Mining, ka mor'a hore Congress e ba lumelle; kapa
ho laela haholo-holo melao ea boahi le tlhaho, ho senyeha ha chelete, chelete
ea bohata kapa litokomane tsa Naha; kapa ho theha litokelo tsa tonnage; leha
e le ka likoloi tsa ntoa tsa ntoa kapa ho hlahisa mabotho, ntle le ha ho
hlaseloa linaheng tse ling kapa kotsi e haufi hoo e sa lumelleng ho lieha ebe
e fana ka tlaleho ho 'muso oa' muso; kapa ho beha kapa ho amohela basele.
|
Artículo 126.- Las provincias
no ejercen el poder delegado a la Nación. No pueden celebrar tratados
parciales de carácter político; ni expedir leyes sobre comercio, o navegación
interior o exterior; ni establecer aduanas provinciales; ni acuñar moneda; ni
establecer bancos con facultad de emitir billetes, sin autorización del
Congreso Federal; ni dictar los Códigos Civil, Comercial, Penal y de Minería,
después que el Congreso los haya sancionado; ni dictar especialmente leyes
sobre ciudadanía y naturalización, bancarrotas, falsificación de moneda o
documentos del Estado; ni establecer derechos de tonelaje; ni armar buques de
guerra o levantar ejércitos, salvo el caso de invasión exterior o de un
peligro tan inminente que no admita dilación dando luego cuenta al Gobierno
federal; ni nombrar o recibir agentes extranjeros.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 127.- Ha ho
profone e ka phatlalatsang, kapa ea loantša puso e 'ngoe. Litletlebo tsa hau
li lokela ho kenngoa Lekhotla le Phahameng la Toka le ho rarolloa ke lona. Khahlano
ea bona ke liketso tsa ntoa ea lehae, tse hlalosoang e le bofetoheli kapa
merusu, eo 'muso oa' muso o lokelang ho o sitisa le ho o hatella ho latela
molao.
|
Artículo 127.- Ninguna
provincia puede declarar, ni hacer la guerra a otra provincia. Sus quejas
deben ser sometidas a la Corte Suprema de Justicia y dirimidas por ella. Sus
hostilidades de hecho son actos de guerra civil, calificados de sedición o
asonada, que el Gobierno federal debe sofocar y reprimir conforme a la ley.
|
|
|
|
|
Article 128 .- Babusisi ba
liprofinse ke basebetsi ba tlhaho ba 'muso oa federal ho tiisa Molao-motheo
le melao ea Sechaba.
|
Artículo 128.- Los
gobernadores de provincia son agentes naturales del Gobierno federal para
hacer cumplir la Constitución y las leyes de la Nación.
|
|
|
|
|
Sehlooho sa 129.- Motse oa
Buenos Aires o tla ba le puso ea boipuso ka matla a eona a molao le bolaoli,
'me hlooho ea' muso o tla khethoa ka ho toba ke toropo ea toropo.
|
Artículo 129.- La ciudad de
Buenos Aires tendrá un régimen de Gobierno autónomo con facultades propias de
legislación y jurisdicción, y su jefe de gobierno será elegido directamente
por el pueblo de la ciudad.
|
|
|
|
|
Molao o tla netefatsa
lithahasello tsa 'Muso oa naha ha motse oa Buenos Aires e le motse-moholo oa
sechaba.
|
Una ley garantizará los
intereses del Estado nacional mientras la ciudad de Buenos Aires sea capital
de la Nación.
|
|
|
|
|
Ka moralo oa litokisetso tsa
sehlooho sena, Congress of the Nation e tla bokella baahi ba motse oa Buenos
Aires e le hore, ka baemeli ba khethileng ka morero ona, ba laela boemo ba
mokhatlo oa mekhatlo ea bona.
|
En el marco de lo dispuesto
en este artículo, el Congreso de la Nación convocará a los habitantes de la
ciudad de Buenos Aires para que, mediante los representantes que elijan a ese
efecto, dicten el estatuto organizativo de sus instituciones.
|
|
|
|
|
LITLHAHISO TSA SEBELE
|
DISPOSICIONES TRANSITORIAS
|
|
|
|
|
Pele Sechaba sa Argentina se
lumellana le bolaoli ba sona bo amohelehang le bo ke keng ba hlalosetsoa
holim'a Malvinas, South Georgias le Lihlekehlekeng tsa South Sandwich le
libaka tse tsamaeang le leoatle le libaka tse ling, kaha ke karolo ea
bohlokoa ea naha.
|
Primera. La Nación Argentina
ratifica su legítima e imprescriptible soberanía sobre las islas Malvinas,
Georgias del Sur y Sandwich del Sur y los espacios marítimos e insulares
correspondientes, por ser parte integrante del territorio nacional.
|
|
|
|
|
Ho tsosolosoa ha libaka tsena
le ts'ebeliso e feletseng ea bobusi, ho hlompha tsela ea bophelo ba baahi ba
eona, le ho latela melao-motheo ea molao oa machaba, ho iketsetsa pakane e sa
feleng le e sa fetoheng ea batho ba Argentina.
|
La recuperación de dichos
territorios y el ejercicio pleno de la soberanía, respetando el modo de vida
de sus habitantes, y conforme a los principios del derecho internacional,
constituyen un objetivo permanente e irrenunciable del pueblo argentino.
|
|
|
|
|
Ea bobeli. Liketso tse ntle
tse boletsoeng ho Sehlooho sa 37 serapeng sa eona sa ho qetela li ka 'na tsa
se ke tsa e-ba tlase ho tse hlileng li kileng tsa etsoa ha ho etsoa
molao-motheo ona' me o tla lula ho ea ka molao.
|
Segunda. Las acciones
positivas a que alude el Artículo 37 en su último párrafo no podrán ser
inferiores a las vigentes al tiempo de sancionarse esta Constitución y
durarán lo que la ley determine.
|
|
|
|
|
(E lumellana le Article 37)
|
(Corresponde al Artículo 37)
|
|
|
|
|
Ea boraro. Molao o laolang ho
sebelisoa ha mohato o tloaelehileng o lokela ho amoheloa ka likhoeli tse
leshome le metso e robeli tsa tumello ena.
|
Tercera. La ley que
reglamente el ejercicio de la iniciativa popular deberá ser aprobada dentro
de los dieciocho meses de esta sanción.
|
|
|
|
|
(E lumellana le Article 39)
|
(Corresponde al Artículo 39)
|
|
|
|
|
Ntlha ea bone Litho tsa
morao-rao tsa Senate ea Sechaba li tla sebetsa ho fihlela pheletsiso ea taelo
e lumellana le e mong le e mong.
|
Cuarta. Los actuales
integrantes del Senado de la Nación desempeñarán su cargo hasta la extinción
del mandato correspondiente a cada uno.
|
|
|
|
|
Ketsahalong ea ho tsosolosa
karolo ea boraro ea Senate ka mashome a robong a mashome a robong a metso e
mehlano, qetellong ea maemo a bolaoli ba masenete bohle a khethiloeng ka
mashome a robong a metso e robeli le mashome a robong a metso e tšeletseng,
senatorara ea boraro e tla khethoa le setereke bakeng sa Selekane. Sehlopha
sa masenere a setereke ka seng se tla kopantsoe, moo ho khonehang, hore
litulo tse peli li lumellane le mokga oa lipolotiki kapa mokhatlo oa likhetho
o nang le palo e kholo ka ho fetisisa ea litho tsa molao, le mokga o setseng
oa lipolotiki kapa mokhatlo oa likhetho o latelang palo ea litho tsa eona.
Haeba ho e-na le thae, mokga oa lipolotiki kapa mokhatlo oa likhetho o neng o
tla fumana likhetho tse ngata likhethong tse fetileng tsa likhetho tsa
lipolotiki li tla atleha.
|
En ocasión de renovarse un
tercio del Senado en mil novecientos noventa y cinco, por finalización de los
mandatos de todos los senadores elegidos en mil novecientos ochenta y seis,
será designado además un tercer senador por distrito por cada Legislatura. El
conjunto de los senadores por cada distrito se integrará, en lo posible, de
modo que correspondan dos bancas al partido político o alianza electoral que
tenga el mayor número de miembros en la legislatura, y la restante al partido
político o alianza electoral que le siga en número de miembros de ella. En
caso de empate, se hará prevalecer al partido político o alianza electoral
que hubiera obtenido mayor cantidad de sufragios en la elección legislativa
provincial inmediata anterior.
|
|
|
|
|
Likhetho tsa baemeli ba
senator ba nkang ba khetholloang ka tse leshome le metso e robong le mashome
a robeli a metso e robeli, hammoho le likhetho tsa ba nkang sebaka sa baemeli
ba hona joale ha ho sebelisoa Article 62, ho etsoa ke melao e tšoanang ea ho
khethoa. Leha ho le joalo, mokga oa lipolotiki kapa mokhatlo oa likhetho o
nang le palo e kholo ka ho fetisisa ea litho tsa Lekhetlong nakong ea likhetho
tsa senator, o tla ba le tokelo ea ho khethoa ke mokhethoa oa hae, ka
mekhahlelo e le 'ngoe feela eo batsamaisi ba mararo ba mokga o le mong ba ke
keng ba khethoa. kopano ea lipolotiki kapa tsa likhetho.
|
La elección de los senadores
que reemplacen a aquellos cuyos mandatos vencen en mil novecientos noventa y
ocho, así como la elección de quien reemplace a cualquiera de los actuales
senadores en caso de aplicación del Artículo 62, se hará por estas mismas
reglas de designación. Empero, el partido político o alianza electoral que
tenga el mayor número de miembros en la Legislatura al tiempo de la elección
del senador, tendrá derecho a que sea elegido su candidato, con la sola
limitación de que no resulten los tres senadores de un mismo partido político
o alianza electoral.
|
|
|
|
|
Melao ena e tla boela e
sebelisoe likhethong tsa masenete ka motse oa Buenos Aires, ka mashome a
robong a metso e robong le mashome a robong a metso e mehlano ke sehlopha sa
likhetho, 'me ka mashome a robong a mashome a robong a metso e robeli, ke
mokhatlo oa molao oa motse.
|
Estas reglas serán también
aplicables a la elección de los senadores por la ciudad de Buenos Aires, en
mil novecientos noventa y cinco por el cuerpo electoral, y en mil novecientos
noventa y ocho, por el órgano legislativo de la ciudad.
|
|
|
|
|
Likhetho tsa masenete kaofela
tse boletsoeng sehloohong sena li tla etsoa ka tebello ea li ka tlase ho
mashome a mashome a tšeletseng kapa matsatsing a mashome a mashome a robong
motsotso oo senenete e lokelang ho nka mosebetsi oa eona.
|
La elección de todos los
senadores a que se refiere esta cláusula se llevará a cabo con una
anticipación no menor de sesenta ni mayor de noventa días al momento en que
el senador deba asumir su función.
|
|
|
|
|
Maemong 'ohle, batho ba tla
khethoa ke lihlopha tsa lipolotiki kapa lilekane tsa likhetho. Ho phethahala
ha litokomane tsa molao le tsa molao tse lokelang ho tsejoa hore ke mokhethoa
ho tla tiisoa ke National Elections of Justice le ho tsebisa Senyesemane.
|
En todos los casos, los
candidatos a senadores serán propuestos por los partidos políticos o alianzas
electorales. El cumplimiento de las exigencias legales y estatutarias para
ser proclamado candidato será certificado por la Justicia Electoral Nacional
y comunicado a la Legislatura.
|
|
|
|
|
Nako le nako ha senatoraka ea
naha e khethoa, ho tla khethoa lekhetlo le leng, le leng le leng le tla nka
litlaleho tsa Article 62.
|
Toda vez que se elija un
senador nacional se designará un suplente, quien asumirá en los casos del
Artículo 62.
|
|
|
|
|
Mantsoe a baemeli ba senator
ba khethiloeng ka kopo ea molao ona oa nakoana o tla lula ho fihlela ka la 9
December ho likete tse peli le tse 'ngoe.
|
Los mandatos de los senadores
elegidos por aplicación de esta cláusula transitoria durarán hasta el nueve
de diciembre del dos mil uno.
|
|
|
|
|
(E lumellana le Article 54)
|
(Corresponde al Artículo 54)
|
|
|
|
|
Ea bohlano Litho tsohle tsa
Senate li tla khethoa ka mokhoa o bontšitsoeng ho Article 54 ka likhoeli tse
peli pele ho la 10 Phato ea likete tse peli le tse 'ngoe, ho etsa qeto ea
hore na qetello e tla ba efe, kamorao ho bohle ba kopane, ba lokelang ho
tloha moketeng oa pele le oa bobeli .
|
Quinta. Todos los integrantes
del Senado serán elegidos en la forma indicada en el Artículo 54 dentro de
los dos meses anteriores al diez de diciembre del dos mil uno, decidiéndose
por la suerte, luego que todos se reúnan, quienes deban salir en el primero y
segundo bienio.
|
|
|
|
|
(E lumellana le Article 56)
|
(Corresponde al Artículo 56)
|
|
|
|
|
Ntlha ea botšelela Khoebo e
kopanetsoeng ho latela litlhoko tsa inc. Article 2 ea 2 le melao ea tsamaiso
ea lichelete tsa federal, e tla thehoa pele ho fela selemo sa 1996; ho ajoa
ha matla, lits'ebeletso le mesebetsi e matla ho tiisetso ea phetoho ena, e ke
ke ea fetoloa ntle le tumello ea profinse e amehang; ebile ho ke ke ha
khoneha ho fetola kabo ea liphallelo ho latela taolo ea phetoho ena ka
litšenyehelo tsa liprofinse, 'me maemong ana ka bobeli ho fihlela puso e
kopanetsoeng e kopanetsoeng e etsoa.
|
Sexta. Un régimen de
coparticipación conforme lo dispuesto en el inc. 2 del Artículo 75 y la
reglamentación del organismo fiscal federal, serán establecidos antes de la
finalización del año 1996; la distribución de competencias, servicios y
funciones vigentes a la sanción de esta reforma, no podrá modificarse sin la
aprobación de la provincia interesada; tampoco podrá modificarse en desmedro
de las provincias la distribución de recursos vigente a la sanción de esta
reforma y en ambos casos hasta el dictado del mencionado régimen de
coparticipación.
|
|
|
|
|
Karolo ena ha e ame ho emetse
litlaleho tsa tsamaiso kapa tsa boahloli tse bakoang ke ho fapana ha ho
arolelanoa litsebo, litšebeletso, mesebetsi kapa thepa pakeng tsa Sechaba le
liprofinse.
|
La presente cláusula no
afecta los reclamos administrativos o judiciales en trámite originados por
diferencias por distribución de competencias, servicios, funciones o recursos
entre la Nación y las provincias.
|
|
|
|
|
(E lumellana le Article 75,
serapa sa 2).
|
(Corresponde al Artículo 75
inc. 2).
|
|
|
|
|
Ea bosupa Kopano e tla
sebetsa motseng oa Buenos Aires hafeela e le motse-moholo oa sechaba
mesebetsi ea molao eo e bolokang ho latela Molao oa 129.
|
Séptima. El Congreso ejercerá
en la ciudad de Buenos Aires mientras sea capital de la Nación las
atribuciones legislativas que conserve con arreglo al Artículo 129.
|
|
|
|
|
(E lumellana le Article 75
inc 30).
|
(Corresponde al Artículo 75
inc. 30).
|
|
|
|
|
Ea borobong Melao e fanoeng
pele e e-na le baemeli e sa nang le nako e thehiloeng bakeng sa boikoetliso
ea eona e tla fela lilemo tse hlano ka mor'a letsatsi le hlahang la tokisetso
ena, ntle le eo Congress ea Sechaba e lumellanang ka eona ka molao o mocha.
|
Octava. La legislación
delegada preexistente que no contenga plazo establecido para su ejercicio
caducará a los cinco años de la vigencia de esta disposición excepto aquella
que el Congreso de la Nación ratifique expresamente por una nueva ley.
|
|
|
|
|
(E lumellana le Sehlooho sa
76).
|
(Corresponde al Artículo 76).
|
|
|
|
|
Ea borobong Taelo ea
mopresidente ka boikoetliso ka nako ea ho lumella phetoho ena e lokela ho
nkoa e le nako ea pele.
|
Novena. El mandato del
presidente en ejercicio al momento de sancionarse esta reforma deberá ser
considerado como primer período.
|
|
|
|
|
(E lumellana le Article 90)
|
(Corresponde al Artículo 90)
|
|
|
|
|
Ea leshome Taelo ea
Mopresidente oa Sechaba ea tlang ho sebetsa ka la 8 Phupu 1995 e tla felisoa
ka la 10 Phato, 1999.
|
Décima. El mandato del
Presidente de la Nación que asuma su cargo el 8 de julio de 1995 se
extinguirá el 10 de diciembre de 1999.
|
|
|
|
|
(E lumellana le Article 90)
|
(Corresponde al Artículo 90)
|
|
|
|
|
Eleventh Ho fela ha likhetho
le nako e fokolang e fanoeng ho Article 99 inc. 4 e tla kenngoa kotsing
lilemo tse hlano ka mor'a phetoho ea phetoho ena ea molao.
|
Undécimo. La caducidad de los
nombramientos y la duración limitada previstas en el Artículo 99 inc. 4
entrarán en vigencia a los cinco años de la sanción de esta reforma
constitucional.
|
|
|
|
|
(E lumellana le Article 99
inc 4)
|
(Corresponde al Artículo 99
inc. 4)
|
|
|
|
|
Ea bobeli. Litemoso tse
thehiloeng likontsong. Karolo ea 100 le ea 101 ea khaolo ea bone ea karolo ea
bobeli ea karolo ea bobeli ea Molao-motheo ona, eo ho buuoang ka eona ho
hlooho ea Lekhotla la Bosebeletsi, e tla qala ka la 8 July, 1995.
|
Duodécima. Las prescripciones
establecidas en los arts. 100 y 101 del capítulo cuarto de la sección segunda
de la segunda parte de esta Constitución referidas al jefe de gabinete de
ministros, entrarán en vigencia el 8 de julio de 1995.
|
|
|
|
|
Hlooho ea ntlo ea basebeletsi
e tla khethoa ka lekhetlo la pele ka la 8 July, 1995 ho fihlela letsatsing
leo, matla a bona a tla sebelisoa ke Mopresidente oa Rephabliki.
|
El jefe de gabinete de
ministros será designado por primera vez el 8 de julio de 1995 hasta esa
fecha sus facultades serán ejercitadas por el Presidente de la República.
|
|
|
|
|
(E lumellana le lihlooho tse
99, 7, 100 le 101.)
|
(Corresponde a los arts. 99
inc. 7, 100 y 101.)
|
|
|
|
|
Lekholo la boraro Ha e le
matsatsing a mararo a mashome a tšeletseng a mashome a mabeli a ts'ebetsong
ea phetoho ena, bo-mastrata ba tlase ba ka khethoa feela ka mokhoa o fanoeng
ho Molaotheo ona. Ho fihlela tsamaiso ea hona joale e tla sebelisoa esale
pele.
|
Decimotercera. A partir de
los trescientos sesenta días de la vigencia de esta reforma los magistrados
inferiores solamente podrán ser designados por el procedimiento previsto en
la presente Constitución. Hasta tanto se aplicará el sistema vigente con
anterioridad.
|
|
|
|
|
(E lumellana le Sehlooho sa
114)
|
(Corresponde al Artículo 114)
|
|
|
|
|
Leshome le metso e mene
Linyeoe tse etsoang ka pele ho Mookameli oa Makomotse ka nako ea ho kenya
Lekhotla la Magistri, li tla romeloa ho tsona ka morero oa ts'ebetso. Temana
ea 5 ea 5. Ba amoheletsoeng Senate ba tla tsoelapele ho fihlela ba felisoa.
|
Decimocuarta. Las causas en
trámite ante la Cámara de Diputados al momento de instalarse el Consejo de la
Magistratura, les serán remitidas a efectos del inc. 5 del Artículo 114. Las
ingresadas en el Senado continuarán allí hasta su terminación.
|
|
|
|
|
(E lumellana le Article 115)
|
(Corresponde al Artículo 115)
|
|
|
|
|
Fifteen. Ho fihlela mebuso e
hlahang pusong e ncha ea boipuso ea motse oa Buenos Aires e thehoa, Congress
e tla sebelisa molao o khethehileng sebakeng sa eona, ka tsela e lekanang le
ho lumellana le ena.
|
Decimoquinta. Hasta tanto se
constituyan los poderes que surjan del nuevo régimen de autonomía de la
ciudad de Buenos Aires, el Congreso ejercerá una legislación exclusiva sobre
su territorio, en los mismos términos que hasta la sanción de la presente.
|
|
|
|
|
Hlooho ea 'Muso e tla khethoa
nakong ea selemo sekete le makholo a robong le mashome a robong a metso e
mehlano.
|
El jefe de Gobierno será
elegido durante el año mil novecientos noventa y cinco.
|
|
|
|
|
Molao o fanoeng ka khaolo ea
129 ea bobeli le ea boraro, o tla lumelloa ka nako ea matsatsi a makholo a
mabeli le mashome a supileng ho tloha letsatsing la ts'ebetso ea Molaotheo
ona.
|
La ley prevista en los
párrafos segundo y tercero del Artículo 129, deberá ser sancionada dentro del
plazo de doscientos setenta días a partir de la vigencia de esta Constitución
|
|
|
|
|
Ho fihlela taelo ea mokhatlo
e hlophisitsoe, ho khethoa le ho tlosoa ha baahloli ba motseng oa Buenos
Aires ho tla laoloa ke litokisetso tsa bonono. 114 le 115 tsa Molaotheo ona.
|
Hasta tanto se haya dictado
el estatuto organizativo la designación y remoción de los jueces de la ciudad
de Buenos Aires se regirá por las disposiciones de los arts. 114 y 115 de
esta Constitución.
|
|
|
|
|
(E lumellana le Article 129)
|
(Corresponde al Artículo 129)
|
|
|
|
|
Leshome le metso e tšeletseng
Phetoho ena e qala ka letsatsi ka mor'a hore e phatlalatsoe. Litho tsa
Mokhatlo oa Motheo oa Molao oa Motheo, Mopresidente oa Sechaba sa Argentina,
Mopresidente oa Lekhotla la Molao oa Moahloli le Mookameli oa Lekhotla le
Phahameng la Toka ba nka kano ka ketso e tšoanang ka la 24 August, 1994,
Palacio San José, Concepción ea Uruguay, profinseng ea Entre Ríos.
|
Decimosexta. Esta reforma
entra en vigencia al día siguiente de su publicación. Los miembros de la
Convención Constituyente, el presidente de la Nación Argentina, los
presidentes de las Cámaras Legislativas y el presidente de la Corte Suprema
de Justicia prestan juramento en un mismo acto el día 24 de agosto de 1994,
en el Palacio San José, Concepción del Uruguay, provincia de Entre Ríos.
|
|
|
|
|
Matla ka 'ngoe a Naha le ba
boholong ba liprofinse le tsa metse ba lokisetsa hore na litho tsa oona le ba
boholong ba li hlapanye ho hlapanya Molao-motheo ona ke eng
|
Cada poder del Estado y las
autoridades provinciales y municipales disponen lo necesario para que sus
miembros y funcionarios juren esta Constitución
|
|
|
|
|
Leshome le metso e supileng
Molao-motheo o laetsoeng oa molao oa molao, o lumellanang le Molao ona oa
Motheo oa Molao oa Motheo, o nkela sebaka seo hona joale se sebetsang.
|
Decimoséptima. El texto
constitucional ordenado, sancionado por esta Convención Constituyente,
reemplaza al hasta ahora vigente.
|
|
|
|
|
ITHUTA THUTONG EA KAMANO EA
NATIONAL CONSTITUENT, KA MOTSI OA SANTA FE, LETSATSI LA METSO E MESO EA
MOSEBETSI OA AUGUST MORA E MESO E MONG E MONG LE MORA-MOTSO-BA BOBELI.
|
DADA EN LA SALA DE SESIONES
DE LA CONVENCIÓN NACIONAL CONSTITUYENTE, EN LA CIUDAD DE SANTA FE, A LOS
VEINTIDÓS DÍAS DEL MES DE AGOSTO DEL AÑO MIL NOVECIENTOS NOVENTA Y CUATRO.
|
|
|
|
|
SEHLOOHO EA 2. - Mongolo o
ngotsoeng ho ea ka Sehlooho sa 1 sa molao ona o kenyeletsa melao eohle ea
motheo ea molao e lumellanang le Kopano ea Sechaba ea Seboka e bokaneng
metseng ea Santa Fe le Paraná ka 1994, ho kenyellets'oa le Sehlooho sa 77,
karolo ea bobeli, e amohelehang sebokeng sa la 1 August, 1994, se reng:
|
ARTICULO 2º.- El texto transcripto
en el Artículo 1º de la presente ley incluye todas las disposiciones
constitucionales sancionadas por la Convención Nacional Constituyente reunida
en las ciudades de Santa Fe y Paraná en el año 1994, comprendiendo como
Artículo 77, segunda parte, la aprobada en la sesión del primero de agosto de
1994 que expresa:
|
|
|
|
|
Lichelete tse fetolang puso
ea likhetho le mekga ea lipolotiki e tlameha ho amoheloa ka bongata bo fetisisang
ba litho tsohle tsa Likamore.
|
Los proyectos de ley que
modifiquen el régimen electoral y de partidos políticos deberán ser aprobados
por mayoría absoluta del total de los miembros de las Cámaras.
|
|
|
|
|
SEHLOOHO 3º.- Phatlalatsa ka
Official Bulletin.
|
ARTICULO 3º.- Publíquese en
el Boletín Oficial.
|
|
|
|
|
SEHLOOHO 4º.- Buisana le
Matla a Tsamaiso
|
ARTICULO 4º.- Comuníquese al
Poder Ejecutivo
|
|
|
|
|
ILE U KHETHEHILENG SUMONG EA
ARGENTINE CONGRESS, MAHENG A BUENOS, KA LETSATSI TSE LETSATSI LA MOTSI OA
DECEMBER LE SELEMO SE NETE SE MOTSOANA O MONG LE MOTHEO.
|
DADA EN LA SALA DE SESIONES
DEL CONGRESO ARGENTINO, EN BUENOS AIRES, A LOS QUINCE DIAS DEL MES DE
DICIEMBRE DEL AÑO MIL NOVECIENTOS NOVENTA Y CUATRO.
|
March 04, 2019
sesoto-español TŠEBELETSO EA NAKO EA ARGENTINE - CONSTITUCIÓN DE LA NACIÓN ARGENTINA
More bilingual texts:
-
Русский (Russian) English Израильтяне, арабы обвиняют друг друга в эксплуатации вирус для политической выгоды. Жители Восточного Иерусалима ...
-
हिंदी (Hindi) 中文 (Chinese) वीपी बहस: पेंस और हैरिस राष्ट्रपति ट्रम्प की रिकॉर्ड पर संघर्ष। उप राष्ट्रपति पद के उम्मीदवारों कोरोना महामारी के...
-
中文 (Chinese) 한국어 (Korean) 喀布尔爆炸:自杀袭击在教育中心 - 警察中至少有19人死亡。爆炸发生在城市西部达什特-e-Barchi地区的Kaaj教育中心。 Kabul Blast : Education Center -Police에서 자살 공격 후 최...
-
Русский (Russian) English когда быстро растущая экономика Индии в огорчить форму. Есть ли план правительства ?. Правительство представило бю...
-
中文 (Chinese) English 欧洲热浪:在15个意大利城市发出的红色警报。罗马和其他地方的健康警告是南部和中欧的极端天气。 Europe heatwave: Red alerts issued in 15 Italian cities. Health warnings...
-
한국어 (Korean) English 미얀마 쿠데타 : 군사에 페이스 북, 인스 타 그램 장소 즉각 금지. 페이스 북은 미얀마에서 치명적인 폭력이 군대에서 금지의 필요성을 초래했다. Myanmar coup: Facebook, Instagram plac...